سبک دلبستگی در کودک چیست؟

در هفته‌های اول زندگی، نوزاد تقریباً به‌طور کامل به مادر خود وابسته است؛ یعنی بدون وجود او قادر به ادامه‌ی زندگی نیست.

بنابراین هم از نظر جسمانی و هم عاطفی وابسته‌ی اوست. ایجاد احساس دلبستگی در فرزندان از ۶ ماهگی شروع می‌شود و به‌طور طبیعی وابستگی با رشد کودک کاهش پیدا می‌کند.

کودک یکسری رفتارهای دلبستگی از خود نشان می‌دهد. این رفتارها عبارت‌اند از:

• گریه کردن
• لبخند زدن
• آواگری
• جهت‌یابی چشمی
• گریه کردن به هنگام ترک مادر
• دنبال کردن
• تقلید کردن
• پنهان کردن صورت در آغوش
• چسبیدن
• بلند کردن بازوها به هنگام سلام و
• به هم زدن دست‌ها هنگام حرکت به سمت مادر

نکته‌ی مهم اینجاست که اگر مادر و یا مراقب اصلی به این رفتارها پاسخ مناسب بدهد، کم‌کم احساس دلبستگی را در کودک ایجاد می‌کند. اما اگر در پاسخگویی به این رفتارها ضعیف باشد، در کودک احساس ناامنی به وجود می‌آید.

واقعیت اینجاست که کودکان با ورود به این دنیا دچار شوک می‌شوند. برای همین است که لحظه‌ی تولد گریه می‌کنند.

رفتارهای آرام و پاسخگویی درست به نیازهای عاطفی و جسمانی او باعث می‌شود اولین تجربیات او در این دنیا خوشایند و آرامش‌بخش باشد.

در این صورت او احساس می‌کند این دنیای جدید مکانی قابل‌اعتماد است.

اما درصورتی‌که مراقبین کودک نتوانند این احساس امنیت را در او ایجاد کنند، کودک به این نتیجه می‌رسد که این دنیا و انسان‌هایش غیرقابل اعتمادند و مهم‌تر از همه اینکه این الگوهای ذهنی تا آخر زندگی فرد می‌تواند ادامه پیدا کند.

این نظریه‌ی بسیار عمیق و قابل‌احترام برای اولین بار توسط جان بولبی در جهان علم روانشناسی مطرح گردید.

جان بولبی بیان کرد که اگر این پیوند عاطفی میان فرزند و مادرش به شکل ناایمن برقرار گردد، فرد دچار مشکلات روانی و جسمانی زیادی می‌شود.

شکل‌گیری عزت‌نفس پایین، وابستگی شدید به دیگران یا استقلال و اتکابه‌نفس کاذب و پوچ، عدم مدیریت بحران‌های زندگی و افسردگی از عمده‌ترین مشکلاتی هستند که انسان‌ها به خاطر داشتن سبک دلبستگی ناایمن با آن روبرو می‌شوند.

وسواس‌های غذایی، کم خوری و یا پرخوری نیز از مشکلات عمده‌ی جسمانی سبک دلبستگی ناایمن است.

مشکلات اجتماعی زیادی نیز مانند:

• عدم خویشتن‌داری در اجتماع
• حفظ روابط دوستانه
• سرکشی در برابر قدرت و حکومت
• فقدان اعتماد به دیگران
• عدم همدلی با انسان‌ها و
• داشتن دیدگاه منفی نسبت به انسان‌ها

از مهم‌ترین مشکلات احساس ناامنی درونی انسان‌ها است.

همچنین مشکلات یادگیری مانند: مشکلات گفتاری و زبانی و اشکال در یادگیری نیز می‌تواند ریشه‌ی عمیقی در این نوع سبک ارتباطی داشته باشد.

بیماری کمبود توجه و تمرکز و بیش فعالی و انواع مختلف اختلال اضطراب نیز از بیماری‌های رایجی است که علت عمده‌ی آن سبک دلبستگی ناایمن است.

به طور خلاصه می‌توان گفت ساختار اصلی ذهن انسان در روند ارتباط او با مادرش شکل می‌گیرد و جو هیجانی حاکم بر این ارتباط، سبک ارتباطی او در طول عمرش را شکل می‌دهد.

طبق نظریه‌ی دلبستگی، شکل‌گیری آن تا ۱۸ ماهگی صورت می‌گیرد اما تا ۴ سالگی نیز می‌تواند دچار تغییر شود

‌‌‌‌البته امروزه روانشناسان و مشاوران با به‌کارگیری تکنیک‌های شناختی و رفتاری نوین، قادر به تغییر و درمان اختلالات مربوط به سبک‌های دلبستگی انسان هستند.

انواع سبک‌های دلبستگی در روانشناسی

در ادامه بیشتر با انواع سبک‌های دلبستگی در علم روانشناسی آشنا می‌شوید.

الف) دلبستگی ایمن

زمانی که مادر به نیازهای کودک خود به درستی پاسخ بدهد، سبک دلبستگی فرد ایمن می‌شود.

این افراد که دارای عزت‌نفس بالایی هستند، دنیا را یک جایگاه امن می‌دانند. آنها نسبت به انسان‌ها درست اندیش هستند و در ارتباطات خود، واقعیت را بنای تفکر قرار می‌دهند.

آنها به این مسئله اعتقاد دارند که همه‌ی انسان‌ها ذاتاً خوب هستند اما گاهی بی‌اعتماد می‌شوند. آنها فقط و فقط بر اساس شواهد واقعی به انسان‌ها بی‌اعتماد می‌شوند.

این‌گونه افراد با انسان‌ها به‌راحتی وارد ارتباط می‌شوند و با ساختار و چهارچوب منظمی به آنها نزدیک می‌شوند.

آنها نسبت به خود و شخص موردعلاقه‌شان و همچنین نسبت به روابط بین فردی‌شان مثبت و واقعی فکر می‌کنند.

آن‌ها اغلب از روابط خود احساس رضایت و خشنودی می‌کنند. افرادی که سبک‌های دلبستگی ایمن دارند روابط بلندمدت‌تری دارند و نسبت به دیگران متعهدتر هستند.

این دسته از افراد دارای هوش هیجانی بالایی هستند و به‌درستی می‌توانند هیجان‌های خود را شناسایی و مدیریت کنند.

آنها به تصمیم‌گیری‌های مؤثر در زندگی دست زده و توان مقابله با تنیدگی‌ها را به‌طور اثربخش دارند.

جالب است بدانیم که بهره‌ی هوش سنتی یا IQ می‌تواند فقط ۲۰ درصد از موفقیت فرد را مشخص کند و ۸۰ درصد مابقی از هوش هیجانی یا EQ نشأت می‌گیرد که با دلبستگی ایمن رابطه‌ی مستقیم دارد.

ب) دلبستگی ناایمن

این سبک دلبستگی به خاطر عدم توانایی مادر در برآورده کردن نیازهای اولیه‌ی فرزندش شکل می‌گیرد.

در این سبک دلبستگی فرد توانایی اعتماد به دنیا و انسان‌ها را ندارد و احساس ناامنی در سرتاسر افکارش نقش می‌بندد. این احساس ناامنی و ترس به اشکال گوناگون در رفتار فرد ظاهر می‌شود:

دلبستگی نا ایمن اجتنابی

زمانی که مادر از نظر عاطفی در دسترس نبوده و یا در ابراز علاقه و محبت ناتوان و غافل است، فرد به سبک دلبستگی ناایمن اجتنابی دچار می‌شود.

اگرچه این‌گونه افراد در ظاهر افرادی خودکفا و مستقل هستند و از برقراری ارتباط گرم و صمیمانه با دیگران اجتناب می‌کنند، ولی بهتر است بدانیم که این رفتار پوششی بر روی درون ناامن و عزت‌نفس پایین آنها است.

آنها در جمع معمولاً قلدرمآب و کنترل‌گر هستند و با زورگویی به دنبال کسب عزت‌نفس گمشده‌شان می‌گردند. شکاک بودن جزو لاینفک شخصیت آنهاست.

آنها بر این اعتقادند که همگان غیر قابل اعتمادند مگر اینکه خلافش ثابت شود. در هنگام جدا شدن از یک رابطه‌ی عاطفی آنها به‌ظاهر به هم نمی‌ریزند اما در باطن آشفته می‌شوند.

علاوه بر پیوند عاطفی ناامن کودکی، افسردگی، وقایع ناگوار و شکست ارتباطی نیز می‌تواند عامل به وجود آمدن این سبک دلبستگی باشد.

یعنی ممکن است افرادی باشند که در کودکی دلبستگی ایمن داشته‌اند اما به خاطر یک شوک عظیم دچار این سبک ارتباطی شده باشند.

البته معمولاً باز هم این احساس ناامنی ریشه‌هایی در کودکی آنها دارد.

این دسته از افراد اغلب افراد مشکوک و مسئله دار را انتخاب می‌کنند تا تأییدی بر الگوی بی‌اعتمادی خود به‌دست آورند. بنابراین معمولاً در روابط خود به‌طور ناخودآگاه شکست را انتخاب می‌کنند.

دلبستگی ناایمن دوسوگرا

زمانی که مادر در برقراری پیوند عاطفی با فرزندش رفتاری غیر ثابت دارد، فرزند او دچار دلبستگی ناایمن دوسوگرا می‌شود. او همان الگوی دوسوگرایی با مادرش را با دیگر افراد اجرا می‌کند.

این دسته از افراد از عدم حضور فرد مقابلشان ابراز نارضایتی شدید می‌کنند اما وقتی به او می‌رسند باز هم ابراز نارضایتی می‌کنند. در واقع آنها هیچ‌گاه نمی‌توانند از بودن با معشوق خود لذت ببرند.

این افراد در روابط خود به دیگران اعتماد ندارند اما به امید برآورده شدن نیازهایشان، فردی بسیار وابسته و آویزان می‌شوند. نیاز شدید آنها دوست داشته شدن توسط فرد مقابل است و آنها به امید کسب این آرزو هر کاری می‌کنند.

حسادت شدید (ترس از دست دادن جفت) و کنترل‌کنندگی، شکاک بودن، خرده‌گیری کردن، انتقادگری و جروبحث زیاد بر سر مسائل بیهوده در روابط از نشانه‌های این‌گونه افراد است.

رفتار وابستگی در این‌گونه افراد بیش از دیگر سبک‌های دلبستگی دیده می‌شود. طرفداران نظریه یادگیری، وابستگی را شکلی از درماندگی می‌دانند.

به عقیده‌ی آن‌ها کودک وابسته نه تنها درصدد جستجوی تماس با مادرش است، بلکه دائماً درصدد کسب تأیید و پذیرش از جانب اوست.

این سبک فکری در بزرگ‌سالی نسبت به افراد دیگر تکرار می‌شود و فرد دائما درصدد کسب تأیید و پذیرش از سوی دیگران می‌ماند.

دلبستگی ناایمن آشفته

زمانی که نیازهای کودک نادیده گرفته شود و در پاسخ‌های مادر به رفتارهای دلبستگی ترس و جود دارد، افراد سبک‌های دلبستگی ناایمن آشفته می‌شود.

این‌گونه از افراد دارای مجموعه‌ای از ویژگی‌های افراد اجتنابی و دوسوگرا هستند. این الگوی دلبستگی آشفته اغلب در کودکانی که در معرض مشکلات بالینی قرار دارند یا کودکانی که تجربه ضربه درونی مثل از دست دادن والدین، جدایی از والدین یا مورد سوءاستفاده قرار گرفته شدن را دارند مشاهده می‌شود.

نکته‌ی بسیار جالب درباره‌ی انسان‌های ناایمن اینجاست که اگرچه میزان رضایت زناشویی در ناایمن‌ها کمتر است، اما میزان طلاق در ۴ سال اول ازدواج در میان ناایمن‌ها کمتر است!!!

علت اصلی این مسئله آن است که آنها خود را مستحق زندگی آرام نمی‌دانند و تا حد مرگ مشکلات و سختی‌ها را تحمل می‌کنند و حتی جان خودشان را نیز به خطر می‌اندازند.

فلسفه‌ی توجیهی این‌گونه از افراد آن است که ما در راه عشق خود ثابت‌قدم می‌مانیم و تا سر حد مرگ پای آن می‌مانیم.

تمام رفتارهای عاشقانه‌ی آنها از سر نیاز وحشتناک سیری‌ناپذیر آنها در جلب محبت معشوق می‌باشد.

نکته‌ی قابل‌توجه دیگر آن است که احتمال بی‌وفایی در این دسته از افراد بیشتر از دیگران است. شاید در عرف مردم این دیدگاه رایج باشد که انسان‌های وابسته یا ناایمن، عاشق هستند و بسیار وفادارند.

اما این‌گونه از افراد به علت ترس شدید از خیانت، ممکن است در انجام آن پیش‌دستی کنند. منطق غلط فکری بعضی از آنها این است که اگر خیانت نکنی، خیانت می‌بینی.

منبع

سبک‌های دلبستگی

ویکی روان

The post سبک‌های دلبستگی و انواع آن appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

جان بالبی (John Bowlby) اولین کسی بود که در خصوص اثرات بالقوه جدایی از والدین و ایجاد سبک دلبستگی و تاثیر آن روی شخصیت هشدار داد. بالبی معتقد بود، رفتار انسان را تنها از طریق بررسی محیط انطباقی آن یعنی محیطی که رفتار در آن تکامل یافته می‌توانیم درک کنیم.

بالبی اظهار داشت، سبک دلبستگی کودک بدین ترتیب به وجود می‌آید. در آغاز پاسخ‌دهی اجتماعی کودک تصادفی است. به هر چهره آشنا لبخند می‌زنند و با رفتن هرکس گریه می‌کنند. بین ۳ و ۶ ماهگی کودکان پاسخ‌دهی خود را به چند آشنا محدود می‌کنند و فرد خاصی را آشکارا ترجیح می‌دهند و حضور غریبه‌ها آنها را نگران می‌کند.

اندک زمانی بعد، تحرک بیشتری پیدا می‌کنند و با سینه‌خیز رفتن، در حفظ نزدیکی خود با نماد اصلی دلبستگی خویش، نقش فعال‌تری ایفا می‌کنند. آنها مراقب هستند که این والد کجاست و هر علامتی دال بر جدا شدن ناگهانی والد، پاسخ دنباله‌روی را در آنها راه‌اندازی می‌کند. کل این فرآیند، یعنی تمرکز بر نماد اصلی دلبستگی که پاسخ دنباله‌روی را راه‌اندازی می‌کند، مشابه نقش‌پذیری در سایر گونه‌هاست. کودکان آدمی نیز همانند بچه‌های بسیاری از گونه‌های دیگر، از نماد دلبستگی خاصی نقش پذیرفته‌اند و وقتی این والد به راه افتد، بلافاصله او را دنبال می‌کنند.

مراحل ایجاد دلبستگی

تولد تا حدود ۳ ماهگی (پاسخ‌دهی نامتمایز به انسان‌ها)

نوزادان در خلال ۲ یا ۳ ماهه ابتدایی تولد، انواع پاسخ‌ها را به افراد از خود نشان می‌دهند، ولی معمولاً پاسخ آنها به‌صورت روش‌های مشابهی است. نوزادان درست پس از تولد دوست دارند که به صدای انسانی گوش دهند و به‌صورت انسان‌ها نگاه کنند.

یکی از قدرتمندترین رفتارهای دلبستگی؛ لبخند اجتماعی (Social smile) است. نوزادان سه هفته اول تولد یا پس‌ازآن، معمولاً وقتی دارند به خواب می‌روند، گاه با چشم بسته لبخند می‌زنند. این لبخندها هنوز اجتماعی و معطوف به افراد نیستند. نوزادان در حدود سه هفتگی کم‌کم با شنیدن صدای آدمی لبخند می‌زنند. این لبخندها اجتماعی، اما همچنان گذرا هستند.

در پنج یا شش هفتگی، پرشورترین لبخندهای اجتماعی آغاز می‌شود. نوزادان در مواجهه با چهره انسانی، با خوشحالی و به‌طور کامل لبخند می‌زنند و این لبخندها، با تماس چشمی نیز همراه‌اند. از تقریباً یک هفته قبل، نوزاد به‌صورت ارادی به چهره‌ها خیره می‌شود. در واقع نوزادان تقریباً تا ۳ ماهگی به هر چهره‌ای، حتی به الگوی مقوایی یک چهره لبخند می‌زنند.

لبخند زدن یک راه‌انداز است که واکنش دوست داشتن و مراقبت کردن را باعث می‌شود، یعنی رفتاری است که شانس نوزاد را برای سلامتی و بقا افزایش می‌دهد. تقریباً در همان زمانی که نوزادان شروع به لبخند زدن به چهره‌ها می‌کنند، غان‌وغون کردن (Babbling) را نیز آغاز می‌کنند. آنها با شنیدن صدا و به‌ویژه با دیدن چهره انسانی، غان‌وغون می‌کنند.

رفتارهای بازتابی

نزدیکی از طریق پاسخ گرفتن حفظ می‌شود. بازتاب چنگ زدن (Grasp reflex) و بازتاب مورو (Moro reflex) دو نوع پاسخ گرفتن هستند. در بازتاب چنگ زدن وقتی شیئی کف دست نوزاد گذاشته شود، دست نوزاد به‌طور خودکار دور آن جمع می‌شود. بازتاب مورو وقتی است که نوزاد با صدای بلندی از جا بپرد، یا زمانی که حمایت را از دست بدهد (مثل وقتی‌که فردی سر نوزاد را از زیر بگیرد و بعد ناگهان آن را رها کند). در بازتاب مورو پاسخ نوزادان به چنین اتفاقاتی این است که بازوهایشان را باز می‌کنند و سپس آنها را به دور سینه خود جمع می‌کنند، انگار که نوزاد بخواهد چیزی را در آغوش بگیرد.

مرحله اول (مرحله پیش دلبستگی) در خلال تولد تا ۶ هفتگی اتفاق می‌افتد. در این مرحله انواع علائم فطری- چنگ زدن لبخند زدن، گریه کردن و زل زدن به چشمان والدین- به نوزادان کمک می‌کنند تا با سایر انسان‌ها تماس نزدیک برقرار کنند. نوزادان می‌توانند بو و صدای مادر خویش را تشخیص دهند اما هنوز به مادر دل‌بسته نیستند، زیرا اهمیتی نمی‌دهند که با فرد ناآشنایی به سر برند.

پس از مرحله پیش دلبستگی، مرحله دلبستگی در حال انجام اتفاق می‌افتد که از ۶ هفتگی تا ۶- ۸ ماهگی صورت می‌گیرد که در قسمت بعدی به تشریح آن پرداخته می‌شود.

۳ تا ۶ ماهگی (تمرکز بر آشنایان)

در تقریباً سه ماهگی، رفتار نوزاد تغییر می‌کند. بسیاری از بازتاب‌ها مورو، چنگ زدن و گونه متوقف می‌شوند و پاسخ‌های اجتماعی نوزاد به‌تدریج انتخابی‌تر می‌شوند. بین ۳ تا ۶ ماهگی نوزادان به‌تدریج تنها به آشنایان لبخند می‌زنند. در غان‌وغون کردن نیز انتخابی‌تر عمل می‌کنند. در ۴ یا ۵ ماهگی، آنها فقط در حضور کسانی که آنها را می‌شناسند غان‌وغون می‌کنند. در حضور فردی که بیشتر او را ترجیح می‌دهند، گریه آنها متوقف می‌شود.

در ۵ ماهگی نوزادان دست خود را به سمت بخش‌هایی از بدن به‌ویژه موها دراز می‌کنند و این بخش‌ها را می‌گیرند، اما تنها وقتی این کار را می‌کنند که فرد را بشناسند. در خلال این مرحله، نوزادان پاسخ‌دهی خود را به آشنایان محدود می‌کنند. آنها معمولاً دو یا سه نفر و یک نفر را به اخص ترجیح می‌دهند.

مرحله دوم (دلبستگی در حال انجام)، در خلال ۶ هفتگی تا ۶-۸ ماهگی اتفاق می‌افتد. نوباوگان به مراقبت‌کننده آشنا به‌صورتی پاسخ می‌دهند که با یک غریبه فرق دارد. نوباوگان می‌توانند مادر خود را تشخیص دهند، اما درصورتی‌که از او جدا شوند هنوز اعتراض نمی‌کنند.

۶-۸ ماهگی تا ۳ سالگی (دلبستگی شدید و نزدیک جویی فعال)

دلبستگی نوزاد به شخص خاص، روزبه‌روز شدیدتر و اختصاصی‌تر می‌شود. آنچه در این مرحله بیش از هر چیز بارز است، این است که نوزادان با خارج شدن مادر از اتاق گریه می‌کنند که این گریه نشان‌دهنده اضطراب جدایی (Separation anxiety) است.

منحصر شدن سبک دلبستگی کودک به یک والد، در تقریباً ۷ یا ۸ ماهگی نمایان می‌شود. در حدود ۸ ماهگی، آنها معمولاً می‌توانند سینه‌خیز بروند و بنابراین فعالانه والد خود را دنبال می‌کنند. هنگامی‌که مادر ناگهان و نه به‌آرامی کودک را ترک کند، یا وقتی کودک در محیط ناآشنا قرار بگیرد، ملموس‌ترین تلاش‌ها را برای برقرار کردن مجدد تماس از خود نشان می‌دهد.

تعامل‌های روزانه

یک متغیر مهم در پایان نخستین سال زندگی کودک، الگوی کارکرد (Working model) کلی کودک از نماد دلبستگی است، یعنی کودک بر مبنای تعامل‌های روزانه خود، به‌تدریج طرحی کلی از پاسخ‌دهی و قابل‌دسترس بودن مراقب خود به وجود آورده است. مثلاً دختر یک ساله‌ای که نسبت به در دسترس بودن مادرش دچار تردیدهایی کلی شده باشد، در مورد کاوش موقعیت‌های جدید در هر فاصله‌ای از او، احساس اضطراب خواهد کرد.

برعکس، اگر دختربچه اساساً به این نتیجه رسیده باشد که مادر من را دوست دارد و هرگاه به او نیاز داشته باشم در کنارم است، با شهامت و شور و شوق بیشتری به کاوش جهان خواهد پرداخت. با وجود این نیز، گاه‌به‌گاه حضور مادرش را کنترل خواهد کرد.

در خلال ۶-۸ ماهگی تا ۳ سالگی مراحل سوم و چهارم یعنی سبک دلبستگی واضح و تشکیل رابطه متقابل شکل می‌گیرد.

مرحله سوم (دلبستگی واضح) در خلال ۶-۸ ماهگی تا ۱۸ ماهگی- ۲ سالگی صورت می‌گیرد. در این مرحله دلبستگی به مراقبت‌کننده آشنا به‌وضوح مشهود است. نوباوگان اضطراب جدایی نشان می‌دهند، یعنی وقتی‌که فرد بزرگ‌سالی که به او تکیه کرده‌اند، آنها را ترک می‌کند، ناراحت می‌شوند. اضطراب جدایی بعد از ۶ ماهگی در تمام بچه‌های دنیا وجود دارد و تا حدود ۱۵ ماهگی شدید می‌شود.

همچنین مرحله چهارم (تشکیل رابطه متقابل) بین ۱۸ ماهگی تا ۲ سالگی و بعدازآن اتفاق می‌افتد. در این مرحله رشد سریع بازنمایی ذهنی و زبان به کودکان امکان می‌دهد تا آمدورفت والد را درک کرده و برگشت او را پیش‌بینی کنند. درنتیجه اعتراض به جدایی کاهش می‌یابد. کودک از حدود سه سالگی مذاکره با والد را آغاز می‌کنند و به‌جای آویزان شدن به او از قانع سازی و خواهش استفاده می‌کنند.

سه سالگی تا پایان دوران کودکی (رفتار مشارکتی)

برای یک کودک دو ساله، این آگاهی که مادر یا پدر برای انجام کاری به خانه همسایه می‌رود بی‌معناست، کودک نیز بی چون‌وچرا می‌خواهد برود. اما برعکس، کودک ۳ ساله چنین طرح‌هایی را تا حدی درک می‌کند و می‌تواند وقتی پدر یا مادر در کنار او نیستند، رفتارشان را مجسم کند.

بالبی(۱۹۸۲) اذعان داشت که درباره این مرحله از رفتار دلبستگی، اطلاعات اندکی وجود دارد و خود او در مورد چنین رفتاری در سال‌های بعدی زندگی نیز حرف چندانی برای گفتن ندارد. باوجوداین، تصور می‌کرد که رفتارهای دلبستگی در سال‌های بعدی زندگی نیز اهمیت زیادی دارند. بزرگ‌سالان خود را مستقل می‌دانند، ولی در هنگام بحران در جستجوی نزدیکی به اشخاص محبوب خود برمی‌آیند و افراد مسن درمی‌یابند که باید به نحو فزاینده‌ای به نسل جوان‌تر متکی شوند. بالبی معتقد بود که تنها بودن یکی از ترس‌های بزرگ در زندگی انسان است.

سبک دلبستگی به‌مثابه نقش‌پذیری

نقش‌پذیری فرایندی است که از طریق آن حیوانات محرک‌های راه‌انداز برای غرایز اجتماعی خود را فرامی‌گیرند، به‌ویژه یاد می‌گیرند به تعقیب کدام شیء متحرک بپردازند.

می‌توانیم فرایند مشابهی را در انسان‌ها نیز مشاهده کنیم. نوزادان در هفته اول زندگی نمی‌توانند فعالانه اشیا را از طریق حرکتشان تعقیب کنند، ولی نسبت به افراد پاسخ‌های اجتماعی مستقیمی ابراز می‌کنند. آنها در شش ماهگی دلبستگی خود را به افرادی معدود و به‌ویژه به یک فرد خاص محدود می‌کنند. آنها عمدتاً می‌خواهند این فرد، نزدیک آنها باشد.

تأثیرات جدایی

به نظر بالبی و رابرتسون (۱۹۸۲) تأثیرات جدایی معمولاً به شکل زیر ظاهر می‌شود: اعتراض (Protest)، که کودک گریه و زاری می‌کنند و هیچ نوع مراقبت و جانشین را نمی‌پذیرد. بعدازآن کودک وارد ناامیدی (Despair) می‌شود، یعنی ساکت غیرفعال و گوشه‌گیر می‌شود و در ماتمی عمیق فرو می‌روند. بالاخره مرحله گسلش (Deatachment) شروع می‌شود. کودک بشاش‌تر می‌شود و ممکن است مراقبت پرستاران و سایر افراد را بپذیرد. ممکن است تصور کنید کودک بهبود یافته اما همه‌چیز روبه‌راه نیست. هنگامی‌که مادر برمی‌گردد به نظر می‌رسد کودک او را نمی‌شناسد.

اینزورث

ماری اینزورث پس‌ازآنکه از آفریقا به آمریکا بازگشت، مطالعه روی ۲۳ کودک طبقه متوسط و مادرانشان را آغاز کرد. او بر اساس این مطالعه، الگوهای دلبستگی را تعریف کرد.

سبک دلبستگی یا الگوی دلبستگی

سبک دلبستگی، تمایل کودک به نزدیک افراد خاص ماندن و احساس امنیت بیشتر در حضور این افراد را نشان می‌دهد. سبک دلبستگی را با روش مشاهده موقعیت نا آشنا که شامل مجموعه رویدادهایی است که طی آنها کودک به هنگام دور شدن مراقب اصلی (مادر) از اتاق و بازگشت او نشان می‌دهد ارزیابی می‌کنند.

سبک دل‌بستگی ایمن

در این الگو یا سبک دلبستگی، صرف‌نظر از اینکه به هنگام رفتن مادر کودک آشفته شود یا نه، هنگام بازگشت مادر به اتاق کودکان با او تعامل می‌کنند. برخی از فاصله دور با نگاهی نشان می‌دهند که متوجه بازگشت مادر شده‌اند و همچنان مشغول بازی‌اند. برخی خواهان تماس بدنی با مادر می‌شوند. عده‌ای در سراسر جلسه ارزیابی فقط به مادر توجه دارند و هنگامی‌که مادر از اتاق می‌رود پریشانی شدیدی نشان می‌دهند.

سبک دلبستگی ناایمن اجتنابی

کودکان به هنگام برگشت مادر از تعامل با او پرهیز می‌کنند. بعضی مادر را به‌کلی ندیده می‌گیرند. برخی در جهت تعامل و هم در جهت اجتناب از تعامل واکنش نشان می‌دهند. هنگام حضور مادر توجه کمی به او دارند و هنگامی‌که مادر از اتاق بیرون می‌رود غالباً پریشانی نشان نمی‌دهند یا اگر نشان دهند، هر غریبه‌ای همانند مادر می‌تواند به‌آسانی آنها را آرام کند.

دل‌بسته ناایمن دوسوگرا

کودکان با این سبک دلبستگی هنگام بازگشت مادر در برابر او به مقاومت دست می‌زنند. درآن‌واحد هم در جستجوی برقراری جسمانی با مادر هستند، هم از آن پرهیز می‌کنند. ابتدا گریه می‌کنند تا مادر آنها را بغل کنند اما پس از بغل شدن با عصبانیت پیچ‌وتاب می‌خورند تا از آغوش مادر دربیایند.

واکنش‌های والدین در سبک دلبستگی

سبک دلبستگی ایمن

مراقبانی دارند که با حساسیت به نیاز آنان پاسخ می‌دهند. در برابر گریه کودک به‌سرعت واکنش نشان می‌دهند و وقتی او را بغل می‌کنند رفتاری محبت‌آمیز دارند. آنها پاسخ‌های خود را با نیاز شیرخواره وقف می‌دهند.

سبک دلبستگی ناایمن

مادران آنها طبق نیاز با حالات خلقی خود و نه بر مبنای علائم دریافتی از کودک پاسخ می‌دهند. به گریه کودک برای جلب‌توجه زمانی پاسخ می‌دهند که خود مایل به در آغوش گرفتن او باشند و در مواقع دیگر گریه‌ها را نادیده می‌گیرد.

عامل‌های تکوین رفتار دلبستگی

• الف) پاسخ‌دهی مراقب به کودک عامل اصلی
• ب) خلق‌وخوی فطری کودک
• ج) سبک دلبستگی منعکس‌کننده تعامل بین خلق‌وخوی کودک و پاسخ‌دهی والدین.
• دلبستگی و رشد بعدی

کودکان ایمن

کودکانی که دل‌بسته ایمن شناخته‌شده بودند، در بزرگ‌سالی به‌راحتی می‌توانستند با دیگران صمیمی شوند، از اینکه به دیگران وابسته باشند و دیگران به آنها وابسته باشند احساس نگرانی نمی‌کنند و نگران نپذیرفتن آنها توسط دیگران نیستند. با پشتکار و اشتیاق به حل مسئله‌ها پرداخته و در برخورد با مشکلات به‌جای گریه و یا عصبانی شدن از بزرگ‌سالان دوروبر خود کمک می‌خواستند. آنها آمادگی بیشتری برای روبرو شدن با تجارب و روابط جدید دارند. آنها را افرادی شایسته، مهربان، گشاده‌رو و دوست‌داشتنی‌تر از همتایان ناایمنشان توصیف می‌کنند.

کودکان ناایمن

کودکانی که دل‌بسته ناایمن شناخته شده بودند، در بزرگ‌سالی با وجود تمایل به داشتن رابطه صمیمی به‌سختی می‌توانند به دیگران اعتماد کنند یا به آنها متکی شوند و احساس می‌کنند در صورت نزدیکی صدمه می‌بینند. عده‌ای احساس می‌کنند دیگران تمایلی به صمیمی شدن با آنها را ندارند. آنها بدون روابط صمیمی ناراحت‌اند اما معتقدند دیگران به‌اندازه‌ای که آنها برایشان ارزش قائل‌اند ارزش قائل نمی‌شوند.

دوسوگرایی

دسته سوم بدون روابط صمیمی هم راحت‌اند، برای آنها استقلال بسیار مهم است، ترجیح می‌دهند نه به دیگران وابسته باشند و نه دیگران به آنها وابسته شوند. آنها به‌سادگی دچار خشم و ناکامی می‌شدند. به‌ندرت تقاضای کمک می‌کردند. رهنمودهای بزرگ‌سالان را یا نادیده می‌گرفتند و یا قبول نمی‌کردند و خیلی زود از تلاش در جهت حل مسائله دست می‌کشیدند. بزرگ‌سالان دوری جو، خود را از طریق کار افراطی و رویارویی‌های جنسی کوتاه انکار می‌کنند.

بزرگ‌سالان مقاوم، سریعاً ترس و خشم خود را ابراز می‌کنند و در مواقع نامناسب اطلاعاتی را در مورد خودشان فاش می‌سازند.

در هر دو گروه برای کاستن از تنش و اضطراب مقادیر زیادی الکل مصرف می‌کنند. تجربه ناخوشایند دلبستگی کودکی افراد را مستعد می‌سازد که نتیجه بگیرند سزاوار عشق نیستند یا نمی‌توانند به همسر صمیمی خود اعتماد کنند.

دیدگاه بالبی / اینزورث در مورد پرورش کودک

تکامل، علائم و حالاتی را در اختیار نوزادان گذاشته است که رشد سالم آنها را باعث می‌شود و بنابراین پاسخ‌دهی به این علائم عاقلانه‌ترین کار است. ما به‌عنوان والدین باید از کشش طبیعی خود برای رفتن به‌سوی نوزادی که گریه می‌کند، واداشتن او به لبخند، صحبت کردن با او به هنگام غان‌وغون کردن و غیره پیروی کنیم. نوزادان به‌طور زیستی، با توجه به تجربه‌های موردنیازشان، ما را به‌سوی خود می‌خوانند و هدایت می‌کنند و زمانی که ما نشانه‌های آنان را دنبال می‌کنیم، روابط ما با آنها شادمانه‌تر گسترش خواهد یافت.

درصورتی‌که لازم باشد کودک را از خانه خود جدا کنید باید به مرحله دلبستگی کودک توجه کنید. عاقلانه‌ترین کار این است که نوزاد را در ماه‌های اول تولد قبل از ایجاد دلبستگی به شخص خاص جابجا کنید. جدایی‌های بین ۶ ماهگی تا ۳، ۴ سالگی دردناک‌تر است.

بالبی و اینزورث می‌پرسند آیا سپردن کودک به مهدکودک در اوایل زندگی، مانع شکل‌گیری پیوند او با والدین نمی‌شود؟ در چند سال اول زندگی، جدایی روزانه از والدین، چه تأثیرات عاطفی بر کودک برجای می‌گذارد؟

سوالات خود را برای بهداشت روان ارسال کنید

پیمان دوستی
۱۸ فروردین ۱۳۹۴

منبع

دوستی

The post سبک دلبستگی در نظریه بالبی و اینزورث appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.