مقالات فرزندپروری و رشد | مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان https://behdashtravan.com/category/سلامت-روان/ارتقاء-سلامت-روان/فرزندپروری-و-رشد/ Wed, 02 Oct 2024 04:34:51 +0000 fa-IR hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.6.2 https://behdashtravan.com/wp-content/uploads/2017/09/cropped-logo-32x32.png مقالات فرزندپروری و رشد | مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان https://behdashtravan.com/category/سلامت-روان/ارتقاء-سلامت-روان/فرزندپروری-و-رشد/ 32 32 فرزندپروری از نگاه آدلر: اصغر کریمی https://behdashtravan.com/%d9%81%d8%b1%d8%b2%d9%86%d8%af%d9%be%d8%b1%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%d8%af%d9%84%d8%b1-%d8%a7%d8%b5%d8%ba%d8%b1-%da%a9%d8%b1%db%8c%d9%85%db%8c/ https://behdashtravan.com/%d9%81%d8%b1%d8%b2%d9%86%d8%af%d9%be%d8%b1%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%d8%af%d9%84%d8%b1-%d8%a7%d8%b5%d8%ba%d8%b1-%da%a9%d8%b1%db%8c%d9%85%db%8c/#respond Fri, 20 Sep 2024 06:40:20 +0000 https://behdashtravan.com/?p=7401 فرزندپروری: نکاتی برای پدرومادری سالم و مقتدرانه یکی از حساس‌ترین و سخت‌ترین موضوعاتی که همیشه هر پدر و مادری با آن روبرو بوده تربیت فرزند یا فرزندپروری (پدرومادری کردن) است. امروزه با تغییراتی که در جهان از لحاظ سبک زندگی، توسعه فناوری و…. به‌وجود آمده، تربیتِ درستِ فرزند بیش از پیش پیچیده‌تر و سخت‌تر شده …

The post فرزندپروری از نگاه آدلر: اصغر کریمی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> فرزندپروری: نکاتی برای پدرومادری سالم و مقتدرانه

یکی از حساس‌ترین و سخت‌ترین موضوعاتی که همیشه هر پدر و مادری با آن روبرو بوده تربیت فرزند یا فرزندپروری (پدرومادری کردن) است.

امروزه با تغییراتی که در جهان از لحاظ سبک زندگی، توسعه فناوری و…. به‌وجود آمده، تربیتِ درستِ فرزند بیش از پیش پیچیده‌تر و سخت‌تر شده است. بنابراین لازمه که هر پدر و مادری در این زمینه آموزش‌های لازم رو دریافت کند تا دچار خطا در فرزندپروری نشود، یکی از این خطاها که من آن را از شایع‌ترین خطاهای فرزندپروری می‌دانم و به قول یک اندیشمندی( عمدتاً به نیچه منتسب هست این جمله) عبارت است از اینکه:

پدر و مادر، ناخواسته فرزند خویش را شبیه خود می کنند و نام تربیت را بر آن می گذارند.

                                              فرزندپروری

بنابراین والدین باید بدانند که با کودکان خود در هر شرایطی سنی و… چطور رفتار کنند، بعنوان مثال باید بدانند که در برخورد با کودک زیر دو و نیم سال می‌توان از «مهار قاطعانه اما غیرسرزنشی و بدون لحن خشن» استفاده کرد مثلاً این جمله رو میشه مطرح کرد: چرا به اجاق گاز دست زدی و….

علاوه بر این مهارت‌ها والدین باید بدانند که به طور کلی هر کودکی برای رفتارهای خودش دلایل و اهداف خاصی دارد، که با شناخت این موارد و آموختن روش درست پاسخدهی به این موارد، می‌توانند گامی موثر در تربیت درست فرزند خود بردارند.

اهداف کودک از بدرفتاری:

در اینجا بطور خلاصه اهداف عمده‌ی بدرفتاری کودکان و روش برخورد با آن‌ها مطرح می‌گردد که عبارت است از:

🔹جلب توجه:

کودک دنبال این است که توجه والدین را به خودش جلب کند.

روش برخورد والدین:

-ابراز ناراحتی نکنید، تمسخر نکرده و تذکر ندهید.
-بدرفتاری را نادیده بگیرید یا با روش‌هایی که انتظار ندارند به آنها توجه کنید.
در کل سیاست کلی را بر توجه به رفتارهای سازنده بگذارید.

🔹قدرت طلبی:

روش برخورد والدین:

-عصبانی نشوید و خود را از جدال قدرت دور نگهدارید.
– بسته به سن و شرایط فرزندتان بعضی جاها نیاز به قدرتش رو ارضا کنید
-در نظر داشته باشید که اگر کودک درجنگ قدرت با والدین شکست بخورد بدرفتاری با هدف انتقام جویی خواهد داشت.

🔹انتقام جویی:

روش برخورد والدین:

-مقابله به مثل نکنید و به دنبال بهبود رابطه باشید.
-درک کنید که رفتار کودک از روی دلسردی است و الزاما شما مسبب آن نبوده‌اید.
-در نظر داشته باشید که اگر کودک در کشمکش انتقامجویی شکست بخورد ، به نمایش بی‌لیاقتی می‌پردازد.

🔹نمایش بی لیاقتی:

-در این مرحله کودک شدیدا دلسرد و ناامیداست.

روش برخورد والدین:

-از انتقاد کردن دست بردارید و بر توانایی و نقاط قوت او تاکید کنید.
-هرگونه تلاش کم اهمیت او را تشویق کنید.

در نظر داشته باشید که کودکان به بدرفتاری‌های خود آگاهند اما از اهداف آن بی‌اطلاعند بنابراین شما با آگاهی از این مطالب و به کاربردن‌شان می‌توانید در دنیای بسیار پیچیده‌ای امروزی، گامی موثر در جهت تربیت فرزند خود بردارید.

 

نویسنده: اصغر کریمی، روانشناس و مشاور

تعیین وقت

The post فرزندپروری از نگاه آدلر: اصغر کریمی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> https://behdashtravan.com/%d9%81%d8%b1%d8%b2%d9%86%d8%af%d9%be%d8%b1%d9%88%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a2%d8%af%d9%84%d8%b1-%d8%a7%d8%b5%d8%ba%d8%b1-%da%a9%d8%b1%db%8c%d9%85%db%8c/feed/ 0 تاثیر طلاق بر فرزندان _ شکیبا قدس https://behdashtravan.com/%d8%aa%d8%a7%d8%ab%db%8c%d8%b1-%d8%b7%d9%84%d8%a7%d9%82-%d8%a8%d8%b1-%d9%81%d8%b1%d8%b2%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86-_-%d8%b4%da%a9%db%8c%d8%a8%d8%a7-%d9%82%d8%af%d8%b3/ https://behdashtravan.com/%d8%aa%d8%a7%d8%ab%db%8c%d8%b1-%d8%b7%d9%84%d8%a7%d9%82-%d8%a8%d8%b1-%d9%81%d8%b1%d8%b2%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86-_-%d8%b4%da%a9%db%8c%d8%a8%d8%a7-%d9%82%d8%af%d8%b3/#respond Sun, 29 May 2022 08:13:38 +0000 https://behdashtravan.com/?p=7240 طلاق والدین چه تاثیری بر کودکان دارد؟ حتما بارها شنیده اید که تاثیر طلاق و جدایی بر فرزندان می‌تواند بسیار مخرب باشد. در این مقاله سعی داریم تاثیر طلاق بر فرزندان را بررسی کنیم و با ارایه‌ی چند راهکار، تا حد زیادی از آسیب دیدن کودکان در فرایند طلاق بکاهیم. همانظور که می دانید، طلاق …

The post تاثیر طلاق بر فرزندان _ شکیبا قدس appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> طلاق والدین چه تاثیری بر کودکان دارد؟

حتما بارها شنیده اید که تاثیر طلاق و جدایی بر فرزندان می‌تواند بسیار مخرب باشد. در این مقاله سعی داریم تاثیر طلاق بر فرزندان را بررسی کنیم و با ارایه‌ی چند راهکار، تا حد زیادی از آسیب دیدن کودکان در فرایند طلاق بکاهیم.

همانظور که می دانید، طلاق و جدایی انتخاب بین دو گزینه ی بد و بدتر است، اما باید در نظر داشت که در این فرایند، این کودکان هستند که بیشترین آسیب و استرس و آشفتگی را متحمل می‌شوند. پس راهکار چیست؟

چطور می‌توانیم اسیب طلاق و جدایی را کاهش دهیم؟

فرزندانتان را از تصمیمتان به طلاق آگاه سازید

توصیه‌ی اول اینست که در شرایط عادی و به دور از هرگونه تنشی، فرزندانتان را از تصمیم تان آگاه سازید. از انتقال تصمیم تان توسط افراد دیگر خانواده مثل: مادربزرگ و عمه و … به فرزندان و یا حتی آماده کردن فرزندان کوچک‌تر توسط فرزند بزرگتر جدا بپرهیزید. یادتان باشد که فرزند شما تا زمانیکه شما به عنوان والد، او را از تصمیم تان مطلع نکنید و درباره‌ی این موضوع با وی جدی صحبت نکنید، از صحت امر اطمینان پیدا نخواهد کرد. بهترین کار اینست که در یک جلسه‌ی خانوادگی با همسر و فرزندانتان این موضوع را مشخصا اعلام کنید.

به کودکتان وقت بدهید

معمول‌ترین واکنش کودکان بعد از شنیدن تصمیم جدایی شما از همسرتان انکار و باور نکردن موضوع است. همانطور که طلاق برای شما حتی به عنوان یک بزرگ‌سال بالغ پروسه‌ای تروماتیک[۱] هست، این موضوع برای کودکتان به مراتب سخت تر و پیچیده‌تر است؛ چرا که از حالا  به بعد او باید هرکدام از والدینش را در خانه هایی جدا ازهم تصور کند و یا حتی برای زندگی، یکی از آنها را انتخاب کند. پس اجازه دهید که آرام آرام و پله پله با شرایط موجود کنار بیاید. حضور فیزیکی و حمایت صمیمانه‌ی شما برای جلب اعتماد قلبی وی به شدت لازم است. به طور مثال صحبت‌هایتان را با این جمله آغاز کنید: “می دونم که ناراحتی/ تعجب کردی/ عصبانی هستی و … اما مطمئن باش که ما تو رو تنها نخواهیم گذاشت”.

 

هیچ تصویر ذهنیِ منفی از همسرتان برای کودکتان بجا نگذارید

یادتان باشد که اگر شما قادر به ادامه‌ی زندگی با شریک زندگی‌تان نبودید کودکتان مقصر نیست! شما از همسرتان جدا می شوید اما کودکتان باید بین زندگی کردن با پدر یا مادرش یکی را انتخاب کند، لذا سعی نکنید با تصویرسازی منفی درباره ی مادر/پدر او شرایط  را برایش سخت تر کنید. مورد دیگر اینکه هرگز سعی نکنید خودتان را قربانی رفتارهای شریک زندگی تان جلوه دهید و کودک را وارد بازی قاضی و متهم نکنید! اجازه دهید تا او با ظرفیت روانی خودش روند رشد طبیعی را طی کند.

 

برنامه ی زندگی مشخصی برای بعد از طلاق داشته باشید

کودکان همواره از تکرار آرامش می‌گیرند و حالا پروسه ی جدایی قرار است این آرامش را از آنها برای مدتی سلب کند، پس لازم است نسبت به تغییراتی که قرار است کودکتان بعد از جدایی شما و همسرتان تجربه کند؛ اعم از (محل زندگی جدید، مدرسه‌ی جدید، کلاس‌های فوق‌برنامه، دیدار با اقوام همسر و …) به صورت مشخص و واضح گفتگو کنید و نظر او را هم جویا شوید. و تا حد امکان با وی همکاری کنید و اجازه دهید تا آرام آرام با شرایط جدید همراه شود.

مورد دیگری که نباید از اهمیتش غافل شد، وعده‌های دیداری که کودتان با مادر/پدر خود دارد. حساسیت شما و خوش‌قول بودنتان برای تحقق این امر، آرمش خاطر زیادی را برای کودک فراهم میکند. پیشنهاد میشود برای کودکانی که سواد  خواندن ندارند، یک جدول آماده کنید و مقابل دیدگانشان نصب کنید و بوسیله ی آن روزهایی را که قرار است مادر/پدر خود را ببیند را هایلایت کنید. همچنین لازم است از شریک سابق زندگی خود بخواهید که نسبت به تحویل گرفتن بچه ها از شما خوش‌قول باشد تا آرمش روانی کودک برهم نخورد.

اکر کودک استثنا راضی به گذراندن وقت با شما نبود، دلسرد نشوید و به تلاش خود برای جلب محبتش ادامه دهید.

یادتان باشد که برای داشتن احساسات متضاد هرگز او را سرزنش نکنید..

کودکتان را درک کنید

به او اجازه‌ی تجربه‌ی احساسات متفاوت را بدهید. در فرایند طلاق و جدایی، کودکان ممکن است دچار تجربه‌ی احساسات متنوعی باشند که گاها صحبت کردن راجع به آنها برای خودشان هم مشکل باشد، احساسات ‌ رفتارهایی مثل عقب‌گرد کردن، خشم بی دلیل و لجبازی بدون هیچ برانگیزاننده‌ی بیرونی.

در احساسات عقب‌گرد کردن یا رفتارهای بازگشت به عقب؛ کودکان ممکن است رفتارهایی را بروز بدهند که از سن تقویمی شان کمی عقب تر هستش و به اصطلاح بچگانه تر تعبیر می شود. که در اینجا حمایت شما و خنثی بودن برخوردتان می‌تواند بسیار کمک کننده باشد.

در تجربه کردن خشم، کودک ممکن است احساسات پیچیده ای مثل عذاب وجدان و احساس گناه  را نسبت به حضور خودش داشته باشد که در اینجا هم همراهی شما به عنوان والد و اطمینان دادن به او در این باره که “جدایی من و مادر/پدرت به دلیل حضور تو نیست و ما اگر با هم زندگی نکنیم اما تو همچنان فرزند دلبند ما خواهی بود  …” می تواند خیلی آرامش‌بخش باشد.

کودکتان را وسیله بازگشت شریک سابق زندگی خود نکنید

به عنوان رواندرمان‌گر کودک و نوجوان، بارها شاهد این امر بوده‌ام که متاسفانه والدینی که بعد از طلاق دچار پشیمانی می‌شوند به جای صحبت مستقیم در این باره، فرزندان خود را واسطه می‌کنند… . و یا با رفتارهای پرخاشگرانه آنها را عامل تهدیدکننده‌ای قرار می دهند تا شریک سابق زندگی شان مجددا به  زندگی آنها بازگردد. یادتان باشد که این کار جز صدمه‌ی روانی به کودکتان هیچ حاصل دیگری ندارد و حتی در دراز مدت می تواند باعث دل‌زدگی کودک از شما بشود. چنین رفتاری تاثیر طلاق بر فرزندان را بسیار منفی‌تر خواهد کرد

 

 

تاثیر طلاق بر فرزندان

اگر قصد ازدواج مجدد دارید…

سوالی که اکثر خانواده‌ها می‌پرسند، ازدواج کردن مجدد آنهاست؛ که حاصل این ازدواج، به وجود آمدن خانواده های ترکیبی می باشد.

دردسرهایی که خانواده‌های ترکیبی دارند، کم نیست و در مقاله ی بعدی حتما راجع به آن به تفضیل توضیح خواهیم داد.

ازدواج مجدد بعد از طلاق و پذیرش این موضوع برای کودکان امری دشوار است. هیچ فردی دوست ندارد با نامادری یا ناپدری زندگی کند، لذا اگر تصمیم شما جدی است، باید در شرایط مناسب حتما این موضوع را با فرزند خود مطرح کنید و هرگز او را در عمل انجام شده قرار ندهید. در این خصوص پیشنهاد می شود که حتما از متخصص روانشناسی کمک بگیرید.

 

نویسنده: شکیبا قدس

روانشناس تربیتی، درمانگر کودک و نوجوان

شماره سازمان نظام روانشناسی ۶۳۸۳

اطلاعات تماس نویسنده

 واتسپ:  ۰۹۳۷۶۶۸۷۲۲۶

 تلگرام: shakiba_ghods

 

 

۱ traumatic

The post تاثیر طلاق بر فرزندان _ شکیبا قدس appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> https://behdashtravan.com/%d8%aa%d8%a7%d8%ab%db%8c%d8%b1-%d8%b7%d9%84%d8%a7%d9%82-%d8%a8%d8%b1-%d9%81%d8%b1%d8%b2%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86-_-%d8%b4%da%a9%db%8c%d8%a8%d8%a7-%d9%82%d8%af%d8%b3/feed/ 0 بند ناف روانی پدر و مادر را باید بُرید_اصغر کریمی https://behdashtravan.com/%d8%a8%d9%86%d8%af-%d9%86%d8%a7%d9%81-%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%be%d8%af%d8%b1-%d9%88-%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%b1/ https://behdashtravan.com/%d8%a8%d9%86%d8%af-%d9%86%d8%a7%d9%81-%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%be%d8%af%d8%b1-%d9%88-%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%b1/#respond Mon, 23 May 2022 09:46:35 +0000 https://behdashtravan.com/?p=7230 از شیر گرفتن والدین : بند ناف روانی پدر و مادر را باید بُرید همان طور که کودکان را روزی باید از شیر گرفت، والدین هم روزی باید از شیر گرفته بشوند. وقتی فرزند کوچک بزرگتر می شود و به نوجوانی و یا جوانی می‌رسد بهتر است ( کم کم ) از خانواده اصلی ( …

The post بند ناف روانی پدر و مادر را باید بُرید_اصغر کریمی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> از شیر گرفتن والدین : بند ناف روانی پدر و مادر را باید بُرید

همان طور که کودکان را روزی باید از شیر گرفت، والدین هم روزی باید از شیر گرفته بشوند.

وقتی فرزند کوچک بزرگتر می شود و به نوجوانی و یا جوانی می‌رسد بهتر است ( کم کم ) از خانواده اصلی ( یا همان خانواده پدری ) خود جدا شده و مستقل بشود، در حالیکه گاهی اوقات این فرآیند با مشکل مواجه می شود و به هر دلیل و بهانه‌ای والدین اجازه بزرگ شدن و مستقل شدن ( به ویژه استقلال روانی ) را به فرزند خود نمی دهند، یکی از مشکلاتی که هنگام از شیر گیری والدین پیش می آید و دستاویز قرار می گیرد، نگرانی و خیرخواهی و مراقبت های افراطی والدین است که اجازه نمی دهد رابطه آنان با فرزندانشان به رابطه همتایان و همردیفان تبدیل شود.

مخرب­ترین پدر و مادرها

مخرب­ترین پدر و مادرها آنهایی هستند که بیش از حد از فرزندانشان مراقبت می­کنند و بیش از حد فرزندشان را لوس بار می­آورند و اجازه نمی­دهند مستقل بشود، نه پدر مادر­های که با بچه‌های خود بد رفتاری می­کنند. هر چه خیرخواهی و کمک والدین در این مرحله زندگی بیشتر باشد، از شیر گرفتن فرزندان و والدین دشوارتر می‌شود، و  به تبع ما حتی افراد ۴۰ یا ۵۰ ساله­ای را هم می­بینیم که همانند کودکان و نوجوانان تحت کنترل کامل والدین  هستند.

لذا باید به والدین کمک شود که به فرزندان خود اجازه بدهند که مستقل شوند. البته باید توجه داشت که در فرآیند از شیرگیری والدین، پدر و مادر از فرزند خود دست نمی­کشند بلکه به یک فرزند بالغ می‌رسند، فرزند هم والدینش را از دست نمی­دهند بلکه شیوه درگیری خود با آنان را تغییر می دهد

در اینجا صرفا وابستگی در مقابل استقلال در بین نیست بلکه بحث عبور کردن از یک مرحله ضروری در زندگی خانوادگی مطرح است.

 

درمانهای عجیب میلتون اریکسون

نویسنده: جی هیلی

ترجمه: مهرداد فیروز بخت

مقاله: باید بند ناف روانی پدر و مادر را بُرید_اصغر کریمی

به قلم: اصغرکریمی مشاور و روان­درمانگر

برای گرفتن وقت مشاوره و روان‌درمانی از اصغر کریمی وارد این لینک شوید

مقاله‌ی هفت رهنمود برای روابط صمیمانه به قلم اصغر کریمی

 

The post بند ناف روانی پدر و مادر را باید بُرید_اصغر کریمی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> https://behdashtravan.com/%d8%a8%d9%86%d8%af-%d9%86%d8%a7%d9%81-%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%be%d8%af%d8%b1-%d9%88-%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%b1/feed/ 0 وابستگی کودک به مادر به قلم شکیبا قدس https://behdashtravan.com/%d9%88%d8%a7%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%af%da%a9-%d8%a8%d9%87-%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%b1-%d8%a8%d9%87-%d9%82%d9%84%d9%85-%d8%b4%da%a9%db%8c%d8%a8%d8%a7-%d9%82%d8%af%d8%b3/ https://behdashtravan.com/%d9%88%d8%a7%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%af%da%a9-%d8%a8%d9%87-%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%b1-%d8%a8%d9%87-%d9%82%d9%84%d9%85-%d8%b4%da%a9%db%8c%d8%a8%d8%a7-%d9%82%d8%af%d8%b3/#respond Tue, 10 May 2022 10:38:38 +0000 https://behdashtravan.com/?p=7220 وابستگی کودک به مادر   بگذارید در ابتدا وابستگی را در لغت تعریف کنیم؛ “وابستگی” به معنای احساس نیاز مبرم به وجود شخصی یا چیزی است که در صورت عدم دسترسی ما به آن، احساس درماندگی در ما شکل بگیرد. حالا بیایید باهم یک کودک ۳ ساله رو تصور کنیم که بدون حضور فیزیکی مادر، …

The post وابستگی کودک به مادر به قلم شکیبا قدس appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> وابستگی کودک به مادر

 

بگذارید در ابتدا وابستگی را در لغت تعریف کنیم؛ “وابستگی” به معنای احساس نیاز مبرم به وجود شخصی یا چیزی است که در صورت عدم دسترسی ما به آن، احساس درماندگی در ما شکل بگیرد.

حالا بیایید باهم یک کودک ۳ ساله رو تصور کنیم که بدون حضور فیزیکی مادر، احساس خطر می‌کند و هرگز نمی‌تواند حتی چند دقیقه در اتاق خودش بازی کند و خب کاملا واضح است که این کودک در ارتباطاتش با سایر همسالان اعم از حضور در مهدکودک و پارک و … سرخورده و مضطرب می‌شود.

همچنین لازم به ذکر است که مادرانی هم که کودک وابسته به خود دارند، دائما دچار محدودیت‌های زیادی می‌شوند، و  گفته می‌شود این افراد حتی نمی‌توانند کم ترین زمان با کیفیتی را برای خود داشته باشند.

وابستگی کودک به مادر ، موضوعی مهم است چرا که وابستگی عموما ناشی از اضطراب و یا یک گره روانی می‌باشد که اگر به طور کامل و البته به موقع درمان نشود، می‌تواند عامل بروز مسائلی برای کودک ازجمله اختلال اضطراب فراگیر[۱] (به معنای یک احساس پیش رونده ی اضطراب بدون وجود یک منشأ بیرونی خاص) و همچنین اختلال اضطراب اجتماعی[۲] (به معنای داشتن احساس اضطراب و ناتوانی برای حضور در جمع)، در آینده ی نزدیک باشد.

از جمله عللی که باعث بروز وابستگی کودک به مادر می‌شود، سبک تربیتی والدین می‌باشد. بدین صورت که والدینی که از سبک تربیتی سهل گیرانه نسبت به کودکشان استفاده می‌کنند، بیشتر از سایر سبک‌های تربیتی این رفتار ناکارآمد را در کودکانشان تقویت می‌کنند. سبک تربیتی همچنین می‌تواند الگوهای رفتاری نا کارآمدی از جمله زورگویی و نافرمانی را در کودک شکل دهد و باعث شکل گیری احساسات فروخرده ی خشم نسبت به سایرین در کودک شود.

 

چند راهکار جهت کاهش وابستگی کودک به مادر

 

اعتماد به نفس کودکتان را تقویت کنید

هرگز فراموش نکنید که فرزند شما باید به لحاظ عاطفی از محبت شما سیراب شود و اهمیت این موضوع در سالهای نخست زندگی خیلی بیشتر هست. یکی از راه‌های افزایش اعتماد به نفس کودک، دادن بازخورد[۳]‌های کلامی ‌به موقع و به اندازه می‌باشد. مثل: آفرین که غذات رو خودت خوردی و … .

از منزل شروع کنید

برای ایجاد حد و مرز اولیه از منزل شروع کنید. به عنوان مثال به کودتان بگویید که من در اشپزخانه مشغول آماده کردن شام هستم و شما در اتاقت باش و لگو‌هایت را مرتب کن، در این حین ما باهم صحبت خواهیم کرد. برای این کار می‌توانید زمان تعیین کنید. (مثلا بعد از ۱۵ دقیقه من به اتاقت خواهم آمد). شنیدن صدای شما و یا هرزگاهی صدا کردن نام کودکتان باعث ایجاد پیوند عاطفی بین شما و ایشان می‌باشد. اگر کودک از شما خواست تا کنارش باشید، لطفا قاطع باشید و دلسوزی بیخودی نکنید، به یاد داشته باشید که دلسوزی نابجا باعث تقویت حس بیمارگون وابستگی می‌گردد.

خوش قول باشید

در قسمت قبل در رابطه با تعیین زمان توضیح دادیم، لازم است که برای آموزش زمان (برای کودکان ۵ سال به بالا)، یک ساعت مچی همراه برای وی تهیه کنید.

با نشان دادن فواصل زمانی، (مثل اینکه وقتی عقربه ی زرد رفت روی ۱۲ من پیش تو باز خواهم گشت)، میتوانید

۱- صبر کردن و ۲- مفاهیم ساده ی اعداد و ریاضیات را به کودک تان آموزش دهید. البته یادتان باشد که مفاهیمی‌همچون خوش قولی که به فضایل اخلاقی کاملا مرتبط هستند، لازم است که توسط خود شما آموزش داده شده و رعایت شود.

مراجعه به روانشناس کودک

در نهایت امر، اگر موارد ذکر شده را مو به مو انجام دادید و باز هم احساس وابستگی بیمار گون کودک شما تعدیل نشد، بهتر است که این موضوع را جدی بگیرید و به متخصص مراجعه کنید.

 

نویسنده: شکیبا قدس

روانشناس تربیتی، درمانگر کودک و نوجوان

شماره سازمان نظام روانشناسی ۶۳۸۳

اطلاعات تماس نویسنده

 واتسپ:  ۰۹۳۷۶۶۸۷۲۲۶

 تلگرام: shakiba_ghods

 

 

 

 

 

 

 

 

۱ General Anxiety Disorder

 ۲Social Anxiety Disorder

۳ Feedback

The post وابستگی کودک به مادر به قلم شکیبا قدس appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> https://behdashtravan.com/%d9%88%d8%a7%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%af%da%a9-%d8%a8%d9%87-%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%b1-%d8%a8%d9%87-%d9%82%d9%84%d9%85-%d8%b4%da%a9%db%8c%d8%a8%d8%a7-%d9%82%d8%af%d8%b3/feed/ 0 بیش فعالی و اتیسم کودکان https://behdashtravan.com/%d8%a2%d8%b2%d9%85%d9%88%d9%86-%d9%88-%d9%be%d8%b1%d8%b3%d8%b4%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%aa%d8%b4%d8%ae%db%8c%d8%b5-%d8%a8%db%8c%d8%b4-%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c-%d9%88-%d8%a7%d8%aa%db%8c%d8%b3/ https://behdashtravan.com/%d8%a2%d8%b2%d9%85%d9%88%d9%86-%d9%88-%d9%be%d8%b1%d8%b3%d8%b4%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%aa%d8%b4%d8%ae%db%8c%d8%b5-%d8%a8%db%8c%d8%b4-%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c-%d9%88-%d8%a7%d8%aa%db%8c%d8%b3/#respond Wed, 25 Aug 2021 10:30:35 +0000 http://behdashtravan.com/?p=6167 بیش فعالی و اتیسم کودکان :پرسشنامه تشخیص بیش فعالی و اتیسم کودکان به منظور شناسایی و کمک به شناخت تقریبی می‌باشد که به راحتی توسط والدین می‌تواند انجام شود. اما باید به یاد داشت که تشخیص دقیق و واقعی اختلال بیش فعالی کودک و نوجوان (adhd) توسط روانشناسان و روان‌پزشکان به صورت بالینی انجام می‌گردد. …

The post بیش فعالی و اتیسم کودکان appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> بیش فعالی و اتیسم کودکان :پرسشنامه تشخیص بیش فعالی و اتیسم کودکان به منظور شناسایی و کمک به شناخت تقریبی می‌باشد که به راحتی توسط والدین می‌تواند انجام شود.

اما باید به یاد داشت که تشخیص دقیق و واقعی اختلال بیش فعالی کودک و نوجوان (adhd) توسط روانشناسان و روان‌پزشکان به صورت بالینی انجام می‌گردد.

پس اگر با توجه به آزمون و تست زیر، بیش‌فعالی در بچه‌ی شما محتمل دانسته شد حتماً به مشاوران و روانشناس باتجربه مراجعه نمایید.

پرسشنامه تشخیص بیش فعالی و اتیسم کودکان

معرفی پرسشنامه و آزمون تشخیص بیش فعالی و اتیسم کودکان

پرسشنامه تشخیص بیش فعالی و اوتیسم کودکان از ۱۲ گویه زیر تشکیل شده و هدف آن تشخیص بیش فعالی و اتیسم در کودکان است.

لطفاً گویه‌های زیر را بخوانید و متناسب با آنچه که در کودک می‌بینید بله یا خیر را علامت بزنید.

۱- شلوغی و عدم تمرکز کودک حداقل در دو مکان مثل خانه و مدرسه باعث جلب‌توجه و آزار دیگران می‌شود.
الف) خیر
ب) بله

۲- کارهای خطرناک مثل پریدن از ارتفاع و آتش‌بازی می‌کند.
الف) خیر
ب) بله

۳- بازی بچه‌های دیگر را خراب می‌کند.
الف) خیر
ب) بله

۴- دائما در حال جنبش است و خوب نمی‌نشیند و در کلاس راه می‌رود.
الف) خیر
ب) بله

۵- نمی‌تواند برای مدت طولانی با یک وسیله سرگرم شود و یک بازی زود دلش را می‌زند.
الف) خیر
ب) بله

۶- تنبیه بدنی تأثیر زیادی جهت کنترل کودک ندارد و انگار حتی از تنبیه بدنی خوشش می‌آید.
الف) خیر
ب) بله

۷- علاقه وافری به شیرینی‌جات، نوشابه و سس دارد.
الف) خیر
ب) بله

۸- کارهایش قابل پیش‌بینی نیست.
الف) خیر
ب) بله

۹- سریع هیجانی می‌شود.
الف) خیر
ب) بله

۱۰- تغییر حالاتش سریع است و اکثراً نابجاست.
الف) خیر
ب) بله

۱۱- چشم‌هایش بی‌حالت است.
الف) خیر
ب) بله

۱۲- اکثر اوقات تشنه است و آب می‌خواهد.
الف) خیر
ب) بله

تفسیر و نمره‌گذاری آزمون بیش فعالی و اتیسم

هر جواب بلی دارای امتیاز ۱ و هر جواب خیر دارای امتیاز ۱ می‌باشد.

اگر کودک شما بیش از ۷ سال سن دارد و حداقل جواب شما در ۸ مورد مثبت است احتمالاً کودک شما بیمار است و نیا ز به حمایت دارد ولی برای تشخیص دقیق‌تر و درمان ابتدا به یک متخصص مراجعه بفرمایید.

منبع

اشرفی، حمیدرضا،۱۳۹۱، همه‌چیز درباره بیش فعالی و اوتیسم، توسعه فرهنگ و روانشناسی، تهران

مهکام

The post بیش فعالی و اتیسم کودکان appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> https://behdashtravan.com/%d8%a2%d8%b2%d9%85%d9%88%d9%86-%d9%88-%d9%be%d8%b1%d8%b3%d8%b4%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%aa%d8%b4%d8%ae%db%8c%d8%b5-%d8%a8%db%8c%d8%b4-%d9%81%d8%b9%d8%a7%d9%84%db%8c-%d9%88-%d8%a7%d8%aa%db%8c%d8%b3/feed/ 0 روان‌شناسی رشد پیاژه و اریکسون https://behdashtravan.com/%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%86%e2%80%8c%d8%b4%d9%86%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b1%d8%b4%d8%af-%d9%be%db%8c%d8%a7%da%98%d9%87-%d9%88-%d8%a7%d8%b1%db%8c%da%a9%d8%b3%d9%88%d9%86/ https://behdashtravan.com/%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%86%e2%80%8c%d8%b4%d9%86%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b1%d8%b4%d8%af-%d9%be%db%8c%d8%a7%da%98%d9%87-%d9%88-%d8%a7%d8%b1%db%8c%da%a9%d8%b3%d9%88%d9%86/#respond Thu, 29 Apr 2021 10:30:42 +0000 http://behdashtravan.com/?p=6014 روان‌شناسی رشد چیست؟ روان‌شناسی رشد، شاخه‌ای از روان‌شناسی است که به مطالعه چگونگی رشد و تغییر افراد در طول زندگی‌شان می‌پردازد. روان‌شناسان رشد نه تنها به مطالعه تغییرات جسمی و فیزیکی در فرایند رشد افراد می‌پردازند بلکه رشد اجتماعی، هیجانی و شناختی افراد در طول زندگی‌شان را نیز در نظر می‌گیرند. قبل از بحث بیشتر …

The post روان‌شناسی رشد پیاژه و اریکسون appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> روان‌شناسی رشد چیست؟

روان‌شناسی رشد، شاخه‌ای از روان‌شناسی است که به مطالعه چگونگی رشد و تغییر افراد در طول زندگی‌شان می‌پردازد. روان‌شناسان رشد نه تنها به مطالعه تغییرات جسمی و فیزیکی در فرایند رشد افراد می‌پردازند بلکه رشد اجتماعی، هیجانی و شناختی افراد در طول زندگی‌شان را نیز در نظر می‌گیرند. قبل از بحث بیشتر در این مورد، بهتر است به تعریف دقیق «رشد» بپردازیم.

رشد چیست؟

این واژه، رشد انسان در طول زندگی، از شکل‌گیری نطفه تا مرگ، را توصیف می‌کند. مطالعه علمی رشد انسان، به دنبال درک و تشریح چگونگی و چرائی تغییراتی است که افراد در طول زندگی‌شان می‌کنند. این مطالعه، تمام جنبه‌های رشد انسان، شامل رشد جسمی، هیجانی، ذهنی، اجتماعی، ادراکی و شخصیتی را در برمی‌گیرد.

مطالعه علمی رشد، نه تنها برای روان‌شناسی بلکه برای جامعه‌شناسی، آموزش و بهداشت نیز اهمیت دارد. منظور از رشد، تنها جنبه‌های جسمی و فیزیولوژیکی آن نیست بلکه جنبه‌های شناختی و اجتماعی مرتبط با آن نیز هست.

مطالعه رشد انسان برای تعدادی از رشته‌ها از جمله زیست‌شناسی، انسان‌شناسی، آموزش، تاریخ و روان‌شناسی اهمیت دارد. البته از همه مهم‌تر، کاربردهای عملی مطالعه رشد انسان است. با درک بهتر این‌که افراد چرا و چگونه رشد و تغییر می‌کنند، می‌توان این دانش را برای کمک به آن‌ها در زمینه به‌کارگیری تمام توانایی‌های بالقوه‌شان در زندگی، به‌کار بست.

مطالعه رشد چگونه صورت می‌گیرد؟

روان‌شناسان رشد، روش‌ها و فنون متفاوتی را برای مطالعه رشد انسان به کار می‌گیرند. پژوهشگران از روش‌های علمی برای جمع‌آوری و تحلیل سامانمند اطلاعاتی که قابل نتیجه‌گیری باشند، بهره می‌گیرند. روش علمی، فرایندی است که از رویه‌ها و اصول مشخصی برای یافتن پاسخ سؤالات استفاده می‌کند.

چهار مرحله اصلی در یک روش علمی وجود دارد:

  1. پاسخگویی به یک سؤال
  2. ایجاد یک فرضیه
  3. آزمودن فرضیه
  4. نتیجه‌گیری

پژوهش‌های روان‌شناسی در زمینه رشد نیز از روش‌های مختلفی از جمله آزمایش، مطالعات طولی (پژوهشی که با پیگیری آزمودنی برای دوره‌های طولانی انجام می‌گیرد)، مطالعات مقطعی (پژوهشی که در آن گروهی را در زمانی خاص تحت بررسی قرار می‌دهد)، مطالعات همبستگی و مطالعات موردی، استفاده می‌کنند.
پس از آن‌که نوع پژوهش تعیین گردید، مرحله بعد تعیین چگونگی جمع‌آوری اطلاعات است.

در روان‌شناسی رشد از روش‌های مختلفی استفاده می‌شود که هر یک نقاط قوت و ضعف خاص خود را دارند. برخی از رویکردهای متداول عبارت‌اند از:

مشاهده. دو نوع متفاوت از مشاهده وجود دارد. نخست، مشاهده موضوع مورد نظر در محیط آزمایشگاهی و دیگر، مشاهده در محیط طبیعی. فایده مشاهده در محیط آزمایشگاهی این است که شرایط توسط آزمایش قابل‌کنترل هستند امّا عیبش این است که شرایط ممکن است غیرطبیعی باشند و فرد از تحت مطالعه بودن آگاه است. مشاهده طبیعی به پژوهشگر امکان می‌دهد تابه مطالعه در شرایط طبیعی و واقعی بپردازد. فایده این روش این است که پژوهشگر می‌تواند رفتارها را آن‌گونه که واقعاً در شرایط طبیعی اتفاق می‌افتند مشاهده کند امّا عیبش این است که پژوهشگر ممکن است نتواند متغیرهای خارجی مؤثر بر رفتار را کنترل کند.

مطالعه موردی. یک مطالعه موردی، تحلیل عمیق یک فرد خاص است. با وجودی که این روش پژوهشی اطلاعات جامعی درباره یک فرد خاص فراهم می‌سازد، امّا تعمیم نتایج به دست آمده بر روی گروه‌های بزرگ‌تر غالباً مشکل است. به این دلیل، از مطالعات موردی غالباً در پژوهش‌های بالینی یا در مواردی که جنبه‌های خاص زندگی فرد موردمطالعه قابل تکثیر یا بازتولید نباشد، استفاده می‌شود.

پرسشنامه. این روش راه ساده و سریعی را برای جمع‌آوری حجم زیادی از اطلاعات در اختیار پژوهشگر قرار می‌دهد. یکی از نقاط ضعف این روش این است که تنوع، خلاقیت و فردیت پاسخ‌ها را کاهش می‌دهد. در مواردی که فرد موردمطالعه قادر به پر کردن پرسشنامه نباشد، مثلاً کودک خردسال، سؤالات از طریق مصاحبه پرسیده می‌شود.

آزمایش. آزمایش مستلزم دست‌کاری و اندازه‌گیری متغیرهاست. این روش پژوهشی، علمی‌ترین روش است اما درصورتی‌که متغیرهای مورد نظر، مفاهیم انتزاعی یا درونی باشند، به‌کارگیری آن دشوار است. مشکل دیگر این است که برخی متغیرهای مورد نظر به دلایل اخلاقی، قابل مطالعه در خلال آزمایش نیستند. به عنوان مثال، می‌توان به پژوهش بر روی اثرات تنبیه شدید کودکان در رشد آن‌ها اشاره کرد.

پرسش‌های اصلی در روان‌شناسی رشد چیست؟

چند بحث و موضوع مهم در طول تاریخچه روان‌شناسی رشد وجود داشته است. بعضی از پرسش‌های اصلی که از سوی روان‌شناسان و پژوهشگران مطرح گردیده، حول محور اهمیت نسبی وراثت در مقابل محیط، فرایندی که رشد از طریق آن صورت می‌گیرد و اهمیت کلی آزمایش‌های اولیه در مقابل رویدادهای بعدی، بوده است.
یک موضوع کلاسیک در پژوهش‌های رشد کودکان، «طبیعت در برابر وراثت» است. آیا وراثت نقش عمده‌تری در رشد کودک دارد یا محیط؟ امروزه، اغلب روان‌شناسان تشخیص داده‌اند که هر دو عنصر، نقشی اساسی دارند امّا بحث همچنان بر سر موضوعات دیگری چون استعداد تحصیلی یا گرایش‌های جنسی ادامه دارد. (۱)

نظریه رشد اریکسون

رشد روانی-اجتماعی چیست؟

نظریه رشد روانی-اجتماعی اریکسون یکی از معروف‌ترین نظریه‌های شخصیت در روان‌شناسی است. اریکسون نیز همانند فروید اعتقاد داشت که شخصیت هر فرد، طی مراحلی رشد می‌یابد. نظریه اریکسون برخلاف نظریه مراحل روانی-جنسی فروید، به تشریح تأثیر تجربه اجتماعی در تمام طول عمر می‌پردازد.

یکی از عناصر اصلی در نظریه مراحل روانی-اجتماعی اریکسون، رشد هویت خود (ego identity) است. «هویت خود»، حس آگاهانه خود است که ما از طریق تعاملات اجتماعی رشد می‌دهیم. به گفته اریکسون، «هویت خود» ما با هر تجربه و اطلاعات جدیدی که در تعاملات روزانه خود با دیگران به دست می‌آوریم، دائماً تغییر می‌کند. اریکسون همچنین عقیده داشت که علاوه بر «هویت خود»، یک حس صلاحیت نیز انگیزه رفتار و اعمال ما را تشکیل می‌دهد.

هر مرحله در نظریه اریکسون به صلاحیت یافتن و شایسته شدن در یک محدوده از زندگی مربوط است. اگر یک مرحله به خوبی پشت سر گذاشته شود، شخص احساس تسلّط خواهد کرد. و اگر یک مرحله به طور ضعیفی مدیریت شود، حس بی‌کفایتی در شخص پدید خواهد آمد.

اریکسون عقیده داشت که افراد در هر مرحله، با یک تضاد روبرو می‌شوند که نقطه عطفی در پروسه رشد خواهد بود. به عقیده اریکسون، این تضادها بر به وجود آوردن یک کیفیت روانی یا ناکامی در به وجود آوردن آن کیفیت متمرکزند. در خلال این دوره، هم زمینه برای رشد شخصی بسیار فراهم است و هم از سوی دیگر، برای شکست و ناکامی.

مرحله ۱ رشد روانی-اجتماعی: اعتماد در برابر بی‌اعتمادی

نخستین مرحله نظریه رشد روانی-اجتماعی اریکسون بین تولّد تا یک سالگی پدید می‌آید و بنیادی‌ترین مرحله در زندگی است.

به دلیل آن‌که نوزاد به طور کامل وابسته است، رشد اعتماد در او به کیفیت و قابلیت اطمینان کسی که از او پرستاری می‌کند بستگی دارد.

اگر اعتماد به نحو موفقیت‌آمیزی در کودک رشد یابد، او در دنیا احساس امنیت خواهد کرد. اگر پرستار ناسازگار، پس زننده یا از نظر عاطفی غیرقابل‌دسترس باشد، به رشد حس بی‌اعتمادی در کودک کمک می‌کند. عدم توفیق در رشد اعتماد، به ترس و باور این‌که دنیا ناسازگار و غیرقابل‌پیش‌بینی است منجر می‌گردد.

مرحله ۲ رشد روانی-اجتماعی: خودگردانی و اتکابه‌نفس در برابر شرم و شک

دومین مرحله نظریه رشد روانی-اجتماعی اریکسون در دوران اولیه کودکی صورت می‌گیرد و بر شکل‌گیری و رشد حس عمیق‌تری از کنترل شخصی در کودکان تمرکز دارد.

اریکسون همانند فروید عقیده داشت که آموزش آداب دستشویی رفتن، بخش حیاتی و ضروری این فرایند است. امّا استدلال اریکسون کاملاً با فروید متفاوت بود. اریکسون عقیده داشت که یادگیری کنترل کارکرد بدن به پیدایش حس کنترل و استقلال می‌انجامد.

رویدادهای مهم دیگر در این مرحله شامل به دست آوردن کنترل بیشتر بر انتخاب غذا، اسباب‌بازی و لباس است.
کودکانی که این مرحله را با موفقیت پشت سر بگذارند، احساس امنیت و اطمینان می‌کنند. در غیر این صورت، حس بی‌کفایتی و شک به خود در آن‌ها باقی می‌ماند.

مرحله ۳ رشد روانی-اجتماعی: ابتکار در برابر گناه

در خلال سال‌های قبل از مدرسه، کودکان شروع به قدرت‌نمایی و اعمال کنترل بر دنیای خود از طریق برخی بازی‌ها و سایر تعاملات اجتماعی می‌کنند.

کودکانی که این مرحله را با موفقیت بگذرانند، حس توانایی شخصی و قابلیت رهبری دیگران را پیدا می‌کنند. و آن‌هایی که در به دست آوردن این مهارت‌ها ناکام می‌مانند، حس گناه، شک به خود و کمبود ابتکار در آن‌ها باقی می‌ماند.

مرحله ۴ رشد روانی-اجتماعی: کوشایی در برابر حقارت

این مرحله، سال‌های اول مدرسه، تقریباً از ۵ سالگی تا ۱۱ سالگی را در برمی‌گیرد.

کودکان از طریق تعاملات اجتماعی شروع به رشد حس غرور نسبت به دستاوردها و توانائی‌های خود می‌کنند.

کودکانی که توسط والدین یا معلمان تشویق و هدایت می‌شوند، حس کفایت، صلاحیت و اعتقاد به توانایی‌های خود در آن‌ها به وجود می‌آید.

آن‌هایی که از سوی والدین، معلمان یا هم‌سن‌وسال‌های خود به قدر کافی مورد تشویق قرار نمی‌گیرند به توانایی خود برای موفقیت، شک خواهند کرد.

مرحله ۵ رشد روانی-اجتماعی: هویت در برابر گم‌گشتگی

در دوران نوجوانی، کودکان به کشف استقلال خود می‌پردازند و به‌عبارت‌دیگر، خود را حس می‌کنند.
آن‌هایی که از طریق کاوش‌های شخصی، تشویق و پشتیبانی مناسبی دریافت کنند، این مرحله را با حس استقلال و کنترل و نیز حسی قوی نسبت به خود پشت سر می‌گذارند. و کسانی که نسبت به باورها و تمایلات خود نامطمئن بمانند، درباره خود و آینده نیز نامطمئن و گم‌گشته خواهند بود.

مرحله ۶ رشد روانی-اجتماعی: تعلّق در برابر انزوا

این مرحله، دوران اولیه بزرگ‌سالی، یعنی زمانی که افراد به کشف روابط شخصی می‌پردازند را در بر می‌گیرد.
اریکسون عقیده داشت که برقرار کردن روابط نزدیک و متعهدانه با دیگران ضرورت دارد. کسانی که در این مرحله موفق باشند، روابط مطمئن و متعهدانه‌ای را به وجود خواهند آورد.

به یاد داشته باشید که هر مرحله بر پایه مهارت‌های یادگرفته شده در مراحل قبل بنا می‌شود. اریکسون عقیده داشت که حس قوی هویت شخصی برای ایجاد روابط صمیمانه و همراه با تعلّق خاطر اهمیت دارد. مطالعات نشان داده‌اند که کسانی که حس ضعیفی نسبت به خود دارند در روابطشان نیز تمایل به تعهدپذیری کمتری دارند و بیشتر در معرض انزوای عاطفی، تنهایی و افسردگی قرار دارند.

مرحله ۷ رشد روانی-اجتماعی: فعالیت در برابر رکود

در دوران بزرگ‌سالی، ما به ساختن زندگی خود ادامه می‌دهیم و تمرکزمان بر روی شغل و خانواده قرار دارد.

کسانی که در این مرحله موفق باشند، حس خواهند کرد که از طریق فعال بودن در خانه و اجتماع خود، در کار جهان مشارکت دارند.

آن‌هایی که در به دست آوردن این مهارت ناموفق باشند، حس غیرفعال بودن، رکود و درگیر نبودن در کار دنیا را پیدا خواهند کرد.

مرحله ۸ رشد روانی- اجتماعی: یکپارچگی در برابر ناامیدی

این مرحله مربوط به دوران کهن‌سالی است و بر بازتاب فعالیت‌های گذشته تمرکز دارد.

آن‌هایی که در این مرحله ناموفق هستند حس خواهند کرد که زندگی‌شان تلف شده است و بر گذشته افسوس خواهند خورد. در این حالت است که فرد با حس ناامیدی و ناخشنودی روبرو خواهد شد.

کسانی که از دستاوردهای گذشته خود در زندگی احساس غرور داشته باشند، حس یکپارچگی، درستی و تشخّص خواهند کرد. با موفقیت پشت سر گذاشتن این مرحله یعنی نگاه به گذشته با اندکی تأسف و احساس رضایت کلی. این افراد کسانی هستند که خردمندی به دست می‌آورند، حتی در مواجهه با مرگ. (۲)

نظریه رشد ذهنی پیاژه

پیاژه از آن جهت کودکان را موردمطالعه قرار داده است که از طریق جمع‌آوری اطلاعاتی درباره رفتارها و اندیشه‌های آنان به شناسایی اعمال و افکار کودکان و بزرگ‌سالان هر دو نائل آید. در واقع هدف اصلی پژوهش‌های پیاژه معرفت‌شناسی یا دانش شناسی بوده است که بدین منظور روانشناسی ژنتیک را به عنوان وسیله انتخاب کرده تا منشأ و تکامل دانش را در نزد نوع بشر بررسی کند.

فرض پیاژه آن است که اگر بفهمد که چگونه دانش (در نزد کودکان) ساخته می‌شود آنگاه خواهد فهمید که دانش چیست. زیرا ساختمان دانش ماهیت دانش را نشان می‌دهد درست همان‌طور که ساختمان یک صندلی موادی را که صندلی از آن ساخته شده است نشان می‌دهد. (فرت ۱۹۷۷، ص ۶۶، نقل از سیف ۱۳۷۱).

بنابراین هدف روان‌شناسی ژنتیک پیاژه مطالعه نحوه ایجاد و تکامل فعالیت‌های شناختی انسان از روزهای نخست کودکی تا بزرگ‌سالی است.

کاربرد اصطلاح ژنتیک نشان‌دهنده علاقه به پدید آیی دانش آدمی و فرایندهای کسب و تکامل آن است. اصطلاح ژنتیک از دیرباز توسط روان شناسان معروفی چون استنلی هال و بالدوین به معنی رشد و تکامل به کار می‌رفته است و بنابراین روانشناسی ژنتیک هم به همین معنی به وسیله پیاژه به کار رفته است اما بعدها اصطلاح ژنتیک به وسیله زیست شناسان با معنی محدودتر وراثت و قوانین آن به کار گرفته شد. (سیف ۱۳۷۱).

به نظر پیاژه چهار عامل در تحول شناختی کودک تأثیر دارد که عبارت‌اند از:

  1. رسش
  2. تجربیات محیطی
  3. تعامل‌های اجتماعی
  4. تعادل جویی.

نظریه پیاژه معطوف به نقش عوامل زیستی در تحول شناختی کودک است. ولی نحوه‌ی سازگاری و سازمان‌دهی فرایندهای هوشی تابع دو عامل محیط و پیشینه‌ی یادگیری فرد است اما در مقابل، گرایش به سازماندهی فرایندهای هوشی و برقراری سازگاری‌های ویژه با محیط را به ارث می‌برد (گینزبورگ و اوپر، ۱۹۶۹، نقل از کدیور ۱۳۸۲). به‌بیان‌دیگر پیاژه به بلوغ زیستی فرد در طول زمان اشاره دارد تا به وراثت در تحول شناختی. با همه‌ی اهمیتی که پیاژه برای بلوغ زیستی قائل است، توانایی‌های شناختی کودک، حاصل تعامل او با محیط است. پیاژه به درک چگونگی فعالیت ذهن علاقه‌مند است و می‌خواهد بداند که فرد در تقابل با جهان پیرامون خویش چگونه عمل می‌کند. (کدیور ۱۳۸۲)

از نظر پیاژه رشد آدمی از ابتدای تولد تا بزرگ‌سالی دو جریان موازی است که بر یکدیگر تأثیر متقابل دارد این دو جریان عبارت‌اند از:

  1. از خود به درآمدن (جدایی از خودمحوری)
  2. سازگاری با واقعیت و جستجوی تعادل

پیاژه معتقد است زندگی، تعامل خلاقی است که بدون وقفه بین موجود زنده و محیط زندگی او جریان می‌یابد. این تعامل خلاق به دو صورت متفاوت اما مکمل یکدیگر انجام می‌گیرد.

یکی بیرونی است که سازگاری نام دارد و دیگری درونی است که سازمان نامیده شده است.

تعامل موجود زنده با محیط به دو صورت:

  1. برونی: سازگاری
  2. درونی: سازمان دیده می‌شود.

سازگاری، جنبه برخورد و سازش با محیط را در تعامل بین فرد و محیط نشان می‌دهد. وقتی کودک می‌آموزد با محیط خود به طور مؤثر مقابله کند، گویند وی با محیط به سازگاری می‌پردازد.

فرایند سازگاری به دو صورت جذب و تطابق یا انطباق انجام می‌گیرد.

جذب: مستلزم بروز پاسخی است که از پیش کسب شده است. مثلاً وقتی کودک پستانکی را می‌مکد آن را به فعالیت مکیدن که از قبل می‌دانسته است جذب می‌کند. یا وقتی عروسکی کاغذی را در دهان می‌گذارد و می‌جود آن را به فعالیت جویدن جذب می‌کند.

جذب وقتی صورت می‌گیرد که کودک چیزی را از محیط بگیرد و آن را جزئی از خود سازد.

از دیدگاه پیاژه جذب وقتی صورت می‌گیرد که شخصی مطلب تازه‌ای را برحسب مطالب آشنا ببیند. یعنی در موقعیتی تازه، رفتاری را انجام دهد که در موقعیت‌های گذشته انجام می‌داده است. مثلاً کودکی که تابه‌حال هواپیما ندیده است آن را یک پرنده سفید و بزرگ می‌نامد.

کودک در جذب جنبه‌های واقعیت بیرونی را در ساخته‌های شناختی خود جذب می‌کند. مجموعه فرایند تغییر دادن ادراکات جدید، برای همخوان کردن آنها با ساخت شناختی فعلی جذب نامیده می‌شود.

انطباق: وقتی‌که رفتار فعلی شخص برای مقابله با محیط کفاف نمی‌کند و نیاز به تغییر رفتار دارد، از انطباق استفاده می‌کند. در انطباق، فرد ساخته‌های شناختی خود را برای مقابله با فشارهای محیط تغییر می‌دهد. به‌عبارت‌دیگر انطباق، فرایند تغییر دادن ساخته‌های شناختی برای همخوان کردن آنها با ادراکات جدید است.

مثلاً کودکی که به مکیدن پستانکی کوچک و گرد عادت کرده است، برای مکیدن پستانکی با شکل متفاوت، مثلاً بلندتر از پستانک قبلی، لازم است هنگام مکیدن لب‌های خود را، بر خلاف عادت معمول، تغییر دهد در این صورت گویند کودک رفتار خود را با شکل و وضع پستانک جدید تطبیق داده است.

پیاژه معتقد است، تقلید خالص‌ترین نوع انطباق است و آن را تغییر رفتار بنا به خواست محیط می‌داند.

تعادل جویی نیروی محرکه رشد است و ابزار آن درون سازی و برون سازی است (جذب و انطباق).

تعادل جویی منجر به سازگاری با واقعیت یا از خود به درآیی شناختی (هایی از خودمحوری) می‌شود. منظور از خودمحوری عدم توانایی ادراک دیدگاه دیگران است. به‌عنوان‌مثال کودک چهار ساله با دیدن کتابی که روی جلد آن تصویر وجود دارد جلد و پشت کتاب سفید و خالی از تصویر است اگر تصویر را به سمت کودک گرفته و از او بپرسیم چه می‌بیند، تصویر را که می‌بیند توصیف می‌کند و اگر از او پرسیده شود من چه می‌بینم؟ بدون توجه به دیدگاه شخص مقابل که پشت کتاب را می‌بیند اظهار می‌دارد شما هم همین تصویر را می‌بینید. در اینجا کودک توانایی درک دیدگاه دیگران را ندارد. به این پدیده خودمحوری شناختی در دوره پیش عملیاتی، می‌گویند.

طرح یا طرح‌واره رفتاری (SCHEMA)

چهارچوب شناختی کودک که به کمک آن می‌تواند آگاهی‌های خود را درباره اشیا و امور گوناگون دنیای اطراف خودسازماندهی کند.

طرح‌واره‌ها را می‌توان ساخت‌های شناختی کودک دانست. طرح‌واره یک الگوی رفتاری دارای نظم و هماهنگ است. مثل طرح‌واره مکیدن و دیدن.

ساخت شناختی

مجموعه‌ای از طرح‌های ذهنی که با یکدیگر ارتباط دارند و به صورت واحدی درآمده‌اند. که ساخت‌های شناختی مکانیزم‌های تازه‌ای هستند که از تغییر یافتن واکنش‌های ارثی نوزاد از طریق تجارب به‌دست می‌آیند.

ترتیب تحول و ساخت‌های شناختی به صورت زیر است:

  1. طرح‌واره‌های بازتابی
  2. طرح‌واره‌های حسی و حرکتی
  3. ساخت شناختی

عملیات (peration O) از نظر پیاژه

ساخت‌های شناختی دوره‌های بالاتر را عملیات می‌نامند. عملیات مجموعه هماهنگی است که بیشتر جنبه ذهنی دارد. پیاژه معتقد است ما اعمال درونی شده را عملیات می‌نامیم. اعمالی که نه بر روی مواد محسوس بلکه از درون و به صورت نمادی انجام می‌گیرد

پیاژه، مفهوم عملیات را برای توضیح چگونگی اکتساب نگهداری ذهنی به کار می‌برد و آن را «درونی شدن کنشی که ساخت ذهنی را تغییر می‌دهد»، تعریف می‌کند. مهم‌ترین مشخصه عملیات، برگشت‌پذیری آن است. یعنی آگاهی به این‌که وضع فعلی می‌تواند به اصل خود بازگشت یا برگشت داده می‌شود. به‌عنوان‌مثال در مورد آزمایش لوله‌ها (دو لوله آزمایش حاوی مایع که یکی پهن و کم ارتفاع و دیگری بلند و باریک است و کودک باید تشخیص دهد که مایع داخل لوله‌ها به یک اندازه است علی‌رغم تفاوت ظاهری در قرار گرفتن مایع‌ها در دو لوله) مایع داخل کنش درونی شده باعث می‌شود کودک، بتواند در ذهن خود آب ریخته شده در یک لوله را به یک لوله دیگر برگرداند. درحالی‌که لوله‌ها بدون تغییر در مقابل او قرا ر گرفته‌اند ولی مدتی قبل کودک در مرحله پیش عملیاتی قرار داشت و نمی‌توانست تعدیل‌هایی نظیر برگشت دادن را انجام دهد. (بیلر ۱۹۷۴ نقل از کدیور ۱۳۸۲).

مراحل تحول شناختی و عملیات از دیدگاه پیاژه

پیاژه، فرایندهای شناختی از بازتاب‌های اولیه نوزاد تا تفکر انتزاعی را در چهار مرحله بررسی می‌کند.

  1. دوره حسی و حرکتی
  2. دوره پیش عملیاتی
  3. دوره عملیات عینی
  4. دوره تفکر انتزاعی

به نظر پیاژه رشد شناخت آدمی، در جریان مراحل به وجود می‌آید که از نظر کمی و کیفی با یکدیگر متفاوت‌اند. هر یک از مراحل رشد شناختی، ساخت و عملکرد ویژه خود را دارد و یکی بر دیگری بنا می‌شود. یعنی هر ساخت درعین‌حال که به حصول یک مرحله تحقق می‌بخشد، نقطه آ غاز مرحله بعدی نیز هست هر کدام از مراحل با نظم مشخص و در زمانی نسبتاً معین ظاهر می‌شود. نظم موجود در پیشرفت مراحل پایدار و ثابت و در همه افراد همانند است ولی هر فرد ضمن پیروی از طرح‌های عمومی رشد شناختی، ویژگی‌های رشدی خاص خود را دارد. (کدیور ۱۳۸۲)

ویژگی‌های اساسی مراحل رشد از نظر پیاژه

۱) مرحله حسی و حرکتی (از تولد تا دو سالگی): کودک تا پایان این مرحله، قادر به درونی ساختن دنیای خارج در ذهن خود نیست و لذا فعالیت‌های شناختی او به اعمال حسی و حرکتی محدود می‌شود. کودک دارای تفکر حسی و حرکتی است یعنی رفتارهای غیرکلامی فاقد نمادپردازی و هوش عملی است مثل هوش خالی از اندیشه حیوان. کودک خود میان بین و (self center) خودمحور است. زیرا نمی‌تواند، وجود خود را از چیزهای اطراف خود جدا کند. کودک به مفهوم پایداری شی‌ء پی می‌برد و پایداری اشیاء یعنی برای او عدم حضور اشیا، به معنی نبودن آن‌ها نیست. به‌عنوان‌مثال مادر اگر اتاق را ترک کرده است، به معنی نبودن و حذف همیشگی نیست و امکان بازگشت وجود دارد. همچنین در پایان این مرحله کودک به رابطه علت و معلولی بین پدیده‌ها پی می‌برد و خود را فاعل می‌شناسد. مثلاً متوجه می‌شود ایجاد صدا، به دلیل کوبیدن اشیا به روی میز توسط خود اوست.

۲) دوره پیش عملیاتی: کودک می‌تواند اشیا و وقایع را از حواس و کارهای خود جدا بداند. جهان کودک، محدود به زمان حال، نیست (برعکس دوره حسی و حرکتی). بودونبود حال و گذشته و آینده را درمی‌یابد.

کارکردهای عادی، مثل زبان رشد می‌یابد. کارکردهای عادی در اصل جانشین کردن چیزی به جای چیز دیگر است.

کودک هنوز توانایی جدا کردن علائم از موضوع (واقعیت از علائم) را ندارد.

برای مثال نام هر چیز را بخشی از آن می‌داند همچنین خواب‌هایش را واقعیت می‌پندارد. کودک در این مرحله نیز خود مرکز است، خود مرکزی کودک در این مرحله به این صورت است که نمی‌تواند، خود را در موقعیت دیگران قرار دهد. به‌عنوان‌مثال اگر یک تصویر را رو به کودک بگیریم و پشت تصویر که صفحه سفید قرار دارد، رو به خودمان باشد. اگر از کودک سؤال کنیم، چه می‌بیند آنچه در تصویر می‌بیند را بیان می‌کند و اگر از او سؤال شود من چه می‌بینم اظهار می‌دارد شما هم همین تصویر را می‌بینید، پس کودک توانایی درک دیدگاه شخص مقابل که صفحه سفید را می‌بیند. (حدود سنی قبل از ۵ سالگی)

کودک در این مرحله (مرحله پیش مفهومی از دوره پیش عملیاتی، ۴-۲ سالگی) جاندار پندار است، یعنی تصور می‌کند که و همه پدیده‌ها جاندارند، به‌عنوان‌مثال عروسک خود را جاندار می‌داند.

کودک در مرحله پیش عملیاتی می‌تواند مسئله را حل کند اما قادر به توضیح دلایل حل مسئله نیست. در این مرحله بر یکی از جنبه‌های مشخص امور تأکید می‌کند و جنبه‌های دیگر را نادیده می‌گیرد و استدلال او بازگشت‌ناپذیر است. برای مثال وقتی از کودکی که نام او علی است می‌پرسم علی برادر دارد می‌گوید بله، نام او حسین است. مجدداً از او می‌پرسم آیا حسین برادر دارد؟ پاسخ می‌دهد نه، یعنی استدلال او بازگشت‌پذیر نیست. حسین را برادر خود می‌داند و از یک جنبه به مسئله می‌نگرد اما نمی‌تواند از دیدگاه حسین به صورت بازگشت‌پذیر استدلال کند.

۳) مرحله عملیات عینی (از هفت تا یازده سالگی): در این مرحله کودک، توانایی انجام اعمال منطقی را دارد، اما با امور عینی و محسوس نه با امور فرضی و پدیده‌های انتزاعی. به عنوان مثال، اگر این مسئله برای کودک طرح شود که: اگر رنگ موی پریسا از زهرا روشن‌تر است و رنگ موی پریسا از مریم تیره‌تر است رنگ موی چه کسی از همه تیره‌تر است؟ کودک دوره عملیات محسوس بدون دیدن این سه نفر در کنار هم قادر به حل مسئله نخواهد بود اما اگر این سه نفر در کنار یکدیگر و به طور محسوس برای او قابل‌رؤیت باشد جواب صحیح خواهد بود.

در این مرحله، کودک نیازی به انجام اعمال کوشش و خطا ندارد و می‌تواند اعمال را پیش‌بینی کند و نتایج را از پیش حدس بزند. به‌عنوان‌مثال، می‌تواند آن‌سوی ماه را تصور کرده و پاسخ دهد که تفاوتی با قسمت قابل‌مشاهده ما ندارد

کودک که در این مرحله به درک مفاهیم بقا ماده، عدد، وزن، حجم و غیره دست می‌یابد. منظور از مفهوم بقا این است که علی‌رغم ایجاد تغییر در شکل ظاهری یا وضع مکانی یک شیء اگر چیزی به آن اضافه نشود یا چیزی از آن کاسته نشود، در مقدار واقعی آن تغییری ایجاد نمی‌شود.

درک مفهوم بقا از سوی کودک مستلزم تسلط بر اصول منطقی زیراست.

الف) اصل این‌همانی: این اصل مبین آن است که تغییرات ظاهری اشیاء در مقدار واقعی آنها تغییری ایجاد نمی‌کنند. و کمیت یکشی در اشکال مختلف همان است که در ابتدا بوده، برای مثال در آزمایش ظروف، کودکی به مفهوم بقا مایع از ظرف ب به ظرف ج نه چیزی به آن اضافه شده و نه چیزی در آن کم شده است (علی‌رغم تفاوت شکل ظاهری هر دو ظرف) پس مقدار آن تغییری نکرده و مساوی با مایع ظرف الف است.

ب ) اصل بازگشت‌پذیری: اگر شیء تغییر شکل یافته را به حالت قبلی‌اش برگردانیم، معلوم می‌شود که در آن تغییری ایجاد نشده است. برای مثال اگر مایع ظرف ج را به ظرف ب برگردانیم همان مقدار اولیه به دست خواهد آمد.

ج ) اصل جبران: بنابراین اصل در تغییر شکل اشیاء یک مورد، مورد دیگر را جبران می‌کند. برای مثال گرچه ارتفاع مایع درون ظــرف «ج» کمتر از ارتفاع مایع داخل ظرف «الف» است اما به همان نسبت پهنای مایع درون ظرف «ج» بیش از پهنای مایع درون ظرف «الف» است، بنابراین با هم برابرند.

کودک به طور معمول در ۶ الی ۷ سالگی به مفهوم بقا عدد و طول و مایع دست می‌یابد و به مفهوم بقا ماده و فاصله در سن ۷ الی ۸ سالگی

مفاهیم بقای سطح در ۹ الی ۱۰ سالگی و بقای حجم بین ۱۱ تا ۱۲ سالگی دست می‌یابد. کودک در مرحله عملیات محسوس علاوه بر درک مفهوم بقا، توانایی سلیقه بندی کردن، ردیف کردن و کار با اعداد را نیز به دست می‌آورد «سیف ۱۳۷۱ صفحات ۱۸۱ تا ۱۸۵»

۴) مرحله تفکر انتزاعی «عملیات صوری از ۱۱ تا ۱۵ سانتی متر»: در آخرین مرحله رشد ذهنی کودک به تدریج توانایی تفکر بر حسب امور انتزاعی را کسب می‌کند و بر قوانین منطق صوری و منطق ارسطویی مسلط می‌شود. اندیشه‌های فرد علاوه بر اشیاء محسوس، موارد احتمالی و فرضی را نیز شامل می‌شود. لذا فرد قادر به فرضیه‌سازی و استدلال قیاسی می‌شود. یعنی می‌تواند به طرح فرضیه بپردازد و بدون نیاز به مراجعه به اشیاء محسوس به وارسی فرضیه خود اقدام کند.

در مرحله قبلی «عملیات محسوس» کودک بر حسب واقعیات عینی و موجود می‌اندیشد به‌عنوان‌مثال، چون فیل بزرگ‌تر از سگ و سگ بزرگ‌تر از موش است می‌تواند نتیجه بگیرد که فیل از موش بزرگ‌تر است. اما نمی‌تواند فرض کند که اگر موش بزرگ‌تر از سگ و سگ بزرگ‌تر از فیل باشد پس موش بزرگ‌تر از فیل است. زیرا تنها بر حسب واقعیات عینی و موجود می‌اندیشد. اما اندیشه نوجوان «مرحله تفکر انتزاعی» فرضیات و امکانات را نیز شامل می‌شود. نوجوان با تصور دنیایی بهتر از آنچه هست به انتقاد از وضع موجود می‌پردازد. کودکان مرحله‌ی عملیات محسوس واقع‌گرا و سازگارند. اما نوجوانان مرحله تفکر صوری آرمان‌گرا و غالباً ناسازگارند.

مراحل رشد شناخت و اندیشه کودک از دیدگاه پیاژه

زمانی نه چندان دور و کهن، هر خانه فضایی داشت که به آن «باغچه» و گاه «باغ» می‌گفتند. هنوز هم کاخ‌ها یا کاشانه‌هایی با چنین فضایی وجود دارند؛ در شهرستان‌های «ابرشهر» نشده بیشتر! اما برج‌ها و مجتمع‌ها می‌روند که به حضور باغ و باغچه‌ها پایان دهند.

کودکی نسل من بیشتر در باغچه گذشت و کودکی نسل پیش از من در باغ؛ در میان درختان جورواجور: توت سفید و سیاه، شاه‌توت، گوجه سبز و قرمز، مو، هلو، شلیل، انجیر، آلوی زرد و سیاه، بید مجنون، آبشار طلایی، مگنولیا و بلوط و… و یادم می‌آید که این آخری را بیش از همه دوست می‌داشتم، نه به این جهت که از سرزمین مادری- کوه‌های بختیاری – به گنجینه خاطراتم، خانه‌ی پدربزرگ، آورده شده بود، که بدین دلیل که میوه‌هایی – به شکل و شمایل فشنگ داشت و ما پسرخاله‌ها و پسردایی‌هایمان عاشق فشنگ و شیفته‌ی تفنگ بودیم.

در باغچه‌ی بزرگ خانه‌ی پدربزرگ، پدربزرگ مهربان- آن Love object جاوید- سنگر می‌کندیم و گلوله – میوه بلوط – گرد می‌آوردیم تا هنگام نبرد فرا رسد. مدافعان و مهاجمان جز تفنگ و فشنگ و هفت تیر، همه شمشیر و نقاب زورو داشتند، جز من آرام‌تر که به دلیل عدم التزام عملی به مبانی جنتلمنی مورد نظر مادر تحت نظارت و کنترل خاص او بودم!

اما مهر پدربزرگ چاره‌ساز شد و حکمیت او گره‌گشا. و من این‌چنین شادمان و کامیاب از اسباب‌بازی‌فروشی خیابان چهارباغ عباسی اسپهان (اصفهان)، چند متر آن‌سوی کاخ هشت بهشت، مسلح به شمشیر و نقاب زور شدم. بگذریم که دیری نکشید که «زورو» قهرمان عدالت‌خواه، آرمان‌گرا و حامی مستضعفان، که سخت شیفته و دل‌بسته‌اش بودیم، گرفتار تیغه‌ی گیوتین سانسور شد و به جرم سرسپردگی و مزدوری تهاجم فرهنگی به سرنوشت دیگر سفیران امپریالیزم جهان خوار- «تارزان»، «سوپرمن»، «بت من»، «اسپایدرمن»، «مامفی»، «میشل استروگف»، «مرد شش میلیون دلاری»، «جو» و…- دچار گشت. چنین شد که نسل پس از من و من به همانندسازی با قهرمانانی چون «زورو» نپرداخت و این‌چنین «خودمحور»، «خودبین»، «خودخواه» و «خودشیفته» شد. شگفت نیست که ساده زیستی، دلاوری، گذشت، فداکاری و مددکاری «تارزان» قهرمان یگانه و این اسطوره‌ی جادویی کودکان را نیز نیاموختیم. با از دست رفتن تلویزیون، پیوند ما با باغچه بیشتر و بیشتر شد.

در میان جنگلی از درختان جورواجور میوه، گل‌ها و گیاهان گوناگون و حوضی با ماهی‌های قرمز، از رژه‌ی مورچه‌ها، لانه ساختن، تخم گذاشتن و جوجه آوردن پرندگان، مکر و پدرسوختگی کلاغ و نیرنگ و درنده‌خویی گربه نکته‌ها آموختیم و خستگی‌ناپذیری مورچگان و کوشش کرم‌های خاکی برایمان درس و سرمشق بود. از درخت‌ها و آلاچیق‌ها با لذت بالا می‌رفتیم و از آن بالا و بلندی نیز با واقعیت‌های هستی آشنا می‌شدیم.

آری کودکی نسل من و نسل‌های پیش از من در حوض و حیاط و باغ و باغچه گذشت و شخصیت و منش ما در آن پیکره و چهارچوب یافت. باغ و باغچه آن روزها در «برنامه کودک نیم‌دار و نیمه‌جان» هنوز جاری بود؛ ما به دیدن «شوید» و «جعفری» عادت کرده بودیم و با صدای نرم و گرم و مخملی هوشنگ لطیف پور (یا عباس پهلوان) در «خپل و باغ گل‌ها» به آرامش می‌رسیدیم.

برای خود من همیشه مایه‌ی شگفتی بوده است که میان آن همه کارتون و سریال چگونه این دو کارتون در ذهن خودآگاه و ناخودآگاه نسل زاده شده در نیمه‌ی نخست دهه‌ی پنجاه جایگاهی قابل‌توجه و تأمل داشته و دارد!! باغ‌ها و باغچه‌ها آهسته و آرام لای عکس‌های آلبوم‌ها و گوشه‌های خاطرات محبوس و گرفتار شدند. از «خپل و باغ گل‌ها» یش نیز خبری نیست که نیست!

باغچه در متن زندگی کودکان ایران امروز حضور ندارد. دیگر باغچه- این فضای طبیعی و واقعی – نقشی در شکل‌دهی به شأن و شخصیت و منش و خلق‌وخوی ایرانیان ایفا نمی‌کند و جای خود را در این راستا به سگا و پلی‌استیشن و اینترنت و گیم – این فضاهای مصنوعی و مجازی- داده است.

نمی‌دانم در آینده، اگر کاشتن لوبیا در کاغذ جوهر خشک‌کن علوم دوم دبستان هم از دست رود، آیا تا این اندازه لج کودکان از «سکه کاشتن پینوکیو در تقلید از گربه نره» درخواهد آمد یا نه؟!؟

شاید اگر من به پیری و کهن‌سالی برسم، آن هنگام با گردنی افراشته به خود ببالم و پُز دهم که من آن اندازه خوش‌اقبال بوده‌ام که مزه‌ی قلعه‌سازی و مهمانی‌گرفتن (!) بر فراز درختان و خورشت خُرفه و گوجه سبز (!!) پختن و زغال کردن سیب‌زمینی با آتش خودی (!!!) در میان باغچه را چشیده‌ام.

به من پیشاهنگی نرسید؛ حتا لباسش! اما چه غم که من پیشاهنگ و نه پیشاهنگ که تارزانی مادرزاد بودم!! با جنگلی سبز و رنگارنگ که به سلیقه‌ی پدربزرگ و با مراقبت صادقانه «باباصفرعلی» باغبان پیرِساده دل و مهربان پدید آمده بود.

بسیار خوشحالم که در کارنامه‌ی کودکی‌ام ماتادوری در گاوداری باغ ابریشم و کوه‌نوردی در کوه‌ها و صخره‌های اَفجِد را نیز داشته‌ام. بی‌شک، این مزه چشیدن‌ها را مدیون پدربزرگ و مادربزرگ مادری‌ام هستم که چنین فضاهایی را برای ما نوه‌ها تُخس و وروجک پدید آوردند. «شاهکوه» همواره برایم نماد و یادآور پدربزرگ مهربانم – یوسف خان بهنام – خواهد بود که معدن سرب آن را کشف کرد. معدنی که امروز با نام «شرکت به اما» شناخته می‌شود. یاد پدربزرگ همیشه با ماست.

بگذریم که باغچه‌ی خانه‌ی پدری – با آن بته‌های خزنده‌ی توت‌فرنگی و پنجاه و دو کبوتر حلال‌زاده و حرام‌زاده (!) – و باغ وسیع کاشانه‌ی مادربزرگ و پدربزرگ پدری-دکتر حسین اوحدی- با آن حوض بزرگ، درختان بلند، گل‌ها و بته‌های جورواجور و گلخانه‌ی خاطره‌انگیز با درختان نارنج پرثمر نیز خود لطف و لذت خاص خود را داشتند. تارزان در هر سه خانه کوشا بود!

اگر تئوری و مدل «شناختی» پیاژه را در نظر گیریم، بهترین فضا برای رشد مراحل حسی- حرکتی (از زاده شدن تا دوسالگی) [Sensorimotor]، پیش عملیاتی (دو تا هفت سالگی) [Preoperational] و عملیاتی غیر انتزاعی (هفت تا یازده سالگی) [Concrete operation]، همانا باغچه است.

فضایی «واقعی» که کودک واقعیت‌های جهان را -«آن‌چنان که هست»- از نزدیک با چشم و گوش و دیگر حواس (بویایی، لامسه، چشایی) حس و درک می‌کند و به دستاوردها و نتایج هر مرحله می‌رسد و رشد شناختی‌اش کامل‌تر می‌شود. این دستاوردها و پیش‌فرض‌هاست که پس از یازده سالگی به پیدایش «اندیشه‌ی انتزاعی» توانمند و پیچیده می‌انجامد و «استدلال منطقی» استواری را پدید می‌آورد.

حضور کودک در فضای واقعی طبیعت از همان سال نخست زندگی کودک بر رشد شناختی او اثرگذار است، هر چند درک و برداشت کودک در مراحل «پیش عملیاتی (دو تا هفت سالگی)» و «عملیات انتزاعی (هفت تا یازده سالگی)» بیشتر و ژرف‌تر از مرحله «حسی- حرکتی (تولد تا دوسالگی)» است.

پیاژه، این روان‌شناس رشد و کودک، نظریه‌ی خود را «معرفت‌شناسی تکوینی (Genetic Epistemology)» می‌نامید و آن را مطالعه‌ی شیوه‌ی به دست آوردن، تعدیل و رشد افکار و توانایی‌های انتزاعی بر اساس زیرساختی ارثی و زیستی می‌دانست.

پیاژه چهار مرحله‌ی عمده‌ی رشد را بیان کرد که منجر به قابلیت اندیشیدن در حد بزرگ‌سالان می‌شود. هر مرحله پیش‌نیاز مرحله‌ی بعد است، اما سرعت کودکان مختلف در عبور از مراحل گوناگون به توانایی و توانمندی ذاتی آن‌ها و شرایط محیطی‌شان بستگی دارد.

سه مرحله از چهار مرحله‌ی پیاژه را پیش‌تر نام بردیم. مرحله‌ی آخر، مرحله‌ی «عملیات صوری (Formal operation)» است که از یازده سالگی تا پایان نوجوانی را در بر می‌گیرد.

هر چند پیاژه روان‌شناس بالینی نبود و مدل شناختی خود را به حوزه‌ی مداخلات روان‌درمانی تعمیم نداد، ولی نظریه‌ی او به یکی از پایه‌های انقلاب شناختی در روان‌شناسی تبدیل شده است. نظریه‌ی پیاژه امروزه کاربردهای زیادی در روان‌پزشکی به ویژه «شناخت درمانی» – که از سوی آرون‌بک پایه‌گذاری شد- دارد. شناخت درمانی در درمان مشکلات مختلف از جمله افسردگی، اختلالات اضطرابی، وسواس‌ها، سوءمصرف مواد، خودکشی و… به کار می‌رود. اما جدای از کاربردهای درمانی، نظریه‌ی پیاژه در حوزه‌ی آموزش از ارکان اصلی روان‌شناسی این حیطه بوده و هست و در موارد بسیاری چون سنجش رشد هوشی، استعداد تحصیلی، تعیین کلاس و آمادگی برای خواندن متون به کار رفته است.

بر اساس نظریه‌ی پیاژه، «تجربه» در «پختگی کارکردهای شناختی» نقش دارد. پیاژه در تمام نوشته‌های خود تأکید می‌کرد که هرچه محیط «غنی‌تر»، «پیچیده‌تر» و «متنوع‌تر» باشد، احتمال آن‌که کودک به «سطح بالاتری از کارکردهای ذهنی و توانایی‌های روانی» دست یابد، بیشتر می‌شود. (۳)

نظریه اریک اریکسون در مورد رشد بزرگ‌سالی

اریک اریکسون یک نظام هشت مرحله‌ای برای رشد آدمی تعیین کرده است. وی این مراحل را مراحل روانی-اجتماعی می‌نامد، چرا که معتقد است تحول روانی فرد بستگی به روابط اجتماعی خاصی دارد که وی در زمان‌های گوناگون در سراسر زندگی خود برقرار می‌کند. وی معتقد است فرد در هر یک این مراحل با بحران‌هایی مواجه می‌شود که ناگزیر از حل آنهاست. حل نشدن این بحران‌ها معمولاً مشکلاتی را برای فرد ایجاد می‌کند.

صمیمیت در برابر کناره‌جوئی ویژه اوایل بزرگ‌سالی و زایندگی در برابر در خود فرورفتگی بحران‌های دوره میان‌سالی هستند. توانایی برقراری پیوندهای صمیمانه در اوایل بزرگ‌سالی و علاقه‌مندی به امور خانواده، جامعه و نسل آینده به سلامت روان و شخصیت فرد کمک خواهد کرد.

ویژگی‌های رشدی دوره بزرگ‌سالی

ورود به دوره بزرگ‌سالی معمولاً همراه با انتخاب شغل و همسر است. صمیمیت در این سال‌های نخستین به معنای علاقه‌مندی به دیگران و داشتن تجارب مشترک با آنها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هرچند از لحاظ این ویژگی نیز بین افراد این دوره تفاوت وجود دارد، به‌طوری‌که با توجه به برخی ویژگی‌های شخصیتی و تجارب قبلی زندگی صمیمیت جایگاه ویژه‌ای برای برخی از افراد دارد. درحالی‌که برای برخی دیگر چندان حائز اهمیت نیست، به‌طوری‌که این افراد حتی تمایلی به ازدواج نشان نمی‌دهند، اما به‌طورکلی در اکثریت افراد این دوره و به‌ویژه در اوایل بزرگ‌سالی صمیمیت و نیاز به آن، ایجاد پیوند ازدواج را فراهم می‌سازد.

در این دوران رشد جسمی هرچند نسبت به سال‌های قبل از سرعت کمتری برخوردار است و ما شاهد تغییرات جسمی از آن دسته که در سال‌های کودکی و نوجوانی دیده می‌شود، نیستیم، اما رشد متوقف نشده و بروز تغییرات با آهنگ کندتری ادامه دارد. رشد فکری و رشد روانی کم‌کم به حالت پختگی نزدیک‌تر می‌شود، جریان فکر حول‌وحوش مسائل عمیق‌تر می‌چرخد و فرد دید دقیق و عمیق‌تری نسبت به زندگی پیدا می‌کند. هرچند در این رابطه باز میان افراد تفاوت‌هایی وجود دارد و افراد مختلف در سنین مختلف به آن حد رشدی فکری پخته بزرگ‌سالی دست پیدا می‌کنند و گاه ممکن است برخی افراد آن پختگی لازم را هرگز به‌دست نیاورند.

بزرگ‌سالی در کنار تغییراتی که برای فرد به همراه دارد، نقش‌ها و مسئولیت‌های جدیدی را برای فرد ایجاد می‌کند. پس از ازدواج زن و مرد باید بیاموزند که خود را با ضرورت‌ها و مسئولیت‌های جدید انطباق دهند. با تولد فرزند این دامنه وسیع‌تر می‌شود و مسئولیت‌های آنها بیشتر می‌گردد. نقش همسری، نقش پدر یا مادری، نقش شغلی از نقش‌ها و مسئولیت‌های اصلی این دوران هستند. با توجه به دیگر ویژگی‌های شخصیتی برخی افراد نقش‌های متعدد دیگری برای خود ایجاد می‌کنند، مثل عضویت در گروه‌های خاص فرهنگی، ورزشی، علمی و … و فعالیت‌های دیگر.

سنین میانی بزرگ‌سالی یعنی حدود ۵۰-۴۰ سالگی بارورترین دوره زندگی افراد به شمار می‌رود. روان شناسان مختلف از جمله یونگ اهمیت ویژه‌ای به سن ۴۰ سالگی قائل بودند و معتقد بودند که در این حول‌وحوش افراد می‌توانند به هماهنگی کامل فکری دست پیدا کنند.

مردها در سنین ۴۰-۵۰ سالگی در اوج فعالیت‌های شغلی خود هستند. زن‌ها نیز که معمولاً بچه‌هایشان بزرگ‌تر شده‌اند، مسئولیت کمتری در خانه دارند و بنابراین می‌توانند وقت بیشتری را صرف یک کار حرفه‌ای یا فعالیت‌های اجتماعی بکنند. در واقع این همان گروه سنی است که خواه از نظر قدرت و خواه از نظر مسئولیت جامعه را می‌گرداند.

فعالیت و زایندگی و ثمربخشی فرد در این دوره حائز اهمیت فراوانی است. هم از لحاظ احساس رضایت و خشنودی که در همین دوره برای فرد ایجاد می‌کند و هم از لحاظ تأثیری که بر بهداشت روانی دوران سالمندی دارد. سالمندانی که در این دوران باروری بیشتری داشته و احساس رضایت از گذشته خود می‌کنند، سالم‌تر و شاداب‌تر از بقیه سالمندان هستند که احیاناً رضایتی از این دوران نداشته‌اند.

بحران‌های دوره بزرگ‌سالی

در این دوران نیز همچون دوران رشدی دیگر به سبب تغییراتی که در فرد اتفاق می‌افتد، بحران‌هایی مطرح بوده است. یکی از مراحل مهم بحرانی، مرحله انتقال به بزرگ‌سالی است که حول‌وحوش ۳۰ سالگی برای فرد اتفاق می‌افتد. در برخی افراد این بحران با شدت بیشتری دیده می‌شود. فرد معمولاً تلاش می‌کند، انتخاب‌ها و تصمیم‌های خود را مرور و وارسی کند و درستی یا نادرستی آنها را مورد ارزیابی قرار دهد. درصورتی‌که فرد انتخاب‌ها و اعمال گذشته خود را مطابق با معیارهای فعلی خود ارزیابی نکند، دچار آشفتگی‌هایی می‌شود. واکنش‌های افراد در مقابل این ارزیابی‌ها متفاوت است. برخی افراد به چالش‌هایی دست می‌زنند تا به طریقی این بحران را پشت سر بگذارند.

بحران دیگر به بحران میان‌سالی معروف است که حول‌وحوش ۴۰ سالگی اتفاق می‌افتد و درصورتی‌که به شیوه مناسبی حل‌وفصل شود، تغییرات ثمربخشی را به ویژه از لحاظ روانی-فکری و دیگر فعالیت‌ها برای فرد به همراه خواهد داشت. توجه به این نکته مفید خواهد بود، اگر بدانیم که اکثر نظریات معروف در این دوران ارائه شده است. سن ۴۰ سالگی هم از لحاظ پژوهش‌های روان‌شناختی و هم از دید ادیان اهمیت ویژه‌ای دارد. (۴)

سالمندی

برای تعیین سن سه ضابطه وجود دارد:

سن زمانی یا سن تقویمی که سن افراد را از بدو تولد تا زمان حال می‌سنجند و همان سن شناسنامه است.

سن فیزیولژیک که بر پایه دگرگونی‌های فیزیولژیک و تحولات ناشی از بیماری‌های مختلف استوار است. چه بسیار افراد کم‌سال که از نظر سن فیزیولژیک سالمند هستند (یعنی فرسوده‌تر از سن تقویمی خود هستند ) و چه بسا افراد مسن که از نیروی جوانی برخوردارند.

سن روانی که بر اساس حالات عاطفی و هیجانی و نیروی روانی سنجیده می‌شود و معمولاً با سن فیزیولژیک تطابق دارد.
سازمان جهانی تندرستی دوران مختلف زندگی را پس از گذشتن از سن بلوغ بر اساس سن تقویمی چنین طبقه‌بندی کرده است: از ۳۵ سالگی تا ۵۹ سالگی میان‌سالی، از ۶۰ سالگی تا ۷۴ سالگی مسنی، از ۷۵ سالگی تا ۹۰ سالگی پیری و از ۹۰ سالگی به بالا خیلی پیر.

نظریات توصیفی دوران سالمندی

در تعریف و شرح مشخصات فیزیولژیک دوره سالمندی دانشمندان نظریات گوناگونی ارائه داده‌اند:

مچنیکوف می‌گوید: سالمندی عبارت است از عوارض عفونی مزمنی که با ناتوانی و استحاله «ناتوانی درترمیم عناصر از دست رفته» و افزایش بیگانه‌خوارها همراه است.

استرهلر می‌گوید: سالمندی دگرگونی‌های تدریجی در ساخت و ترکیب موجود زنده است و دارای این ویژگی است که تغییرات گسترده و درونی است و گرایش به پیشرفت دارد و بالاخره به‌سوی فساد و اضمحلال پیش می‌رود.

آشوف با مطالعه و کالبدگشایی ۴۰۰ مورد افراد بالاتر از ۶۵ سال در سال ۱۹۳۷ میلادی اعلام کرد «مرگ طبیعی وجود ندارد» و کالبدگشایی‌ها نشان داده‌اند که علت مرگ بیماری بوده است و نه پیری.

برخلاف آشوف، وارتین می‌گوید: مرگ‌ومیر افراد مسن به علت کهولت است. اخیراً نظریات مختلف دیگری نیز مطرح شده‌اند از جمله تغییرات رشته‌های کلاژن بافت همبند، نظریه تغییرات مولکولی در ساختمان سلول‌ها و بالاخره نظریه وراثت که می‌گوید یکی از مهم‌ترین علل تأخیر یا تسریع علائم پیری وراثت است.

نشانه‌های پیری

با اینکه در ۷۰ درصد افراد مسن تصلب شرائین «آترواسکلروز» یا فشارخون وجود دارد امروزه ثابت شده است که آترواسکلروز تنها در اثر بالا رفتن سن به وجود نمی‌آید و عوامل دیگری از قبیل بهداشت محیط و مسائل بوم‌شناختی (اکولوژیک)، کمی تحرک و ترس و وحشت و هیجانات و مصرف برخی مواد غذایی مانند چربی‌ها و قهوه در به وجود آمدن آن از اهمیت خاصی برخوردارند. بیماری‌های دوران پیری از سن ۶۰ و ۶۵ سالگی رفته‌رفته خودنمایی می‌کنند. عوارض عروقی و قلبی در سنین بالای زندگی شایع‌تر هستند و سکته مغزی و قلبی به علت گرفتگی عروق انتهایی در قلب و مغز گرچه در جوانان نیز دیده می‌شود ولی در سالمندان بیشتر است. بیماری‌های استخوانی و مفصلی بخصوص پوکی استخوانی (اوستئوپوروز) به علت کم شدن قدرت جذب کلسیم و ویتامین D پیش می‌آید و در کنار آن بیماری‌های مفصلی نظیر آرتریت روماتوئید، نرم‌استخوانی و تغییرات استخوانی مهره‌های گردن که به علت فشار بر شبکه عصب بازویی ایجاد دردهای مبهم در دست‌ها می‌کند زیاد دیده می‌شود.

در ۹۰ درصد سالمندان بیماری‌های دستگاه تنفسی بخصوص پارگی حبابچه‌های ششی (آمفیزم) و برونشیت مزمن دیده می‌شود. این عوارض از یکسو به علت تقلیل جذب اکسیژن موجب تنگی نفس می‌شود و از سوی دیگر خود موجب کاهش جذب اکسیژن می‌شود و نارسایی‌های قلبی را شدت می‌بخشد. همچنین کلیه‌ها، کبد و لوله گوارش در سالمندان دستخوش تغییراتی می‌شوند که مراقبت‌های خاصی ایجاب می‌کنند. از میان بیماری‌های غده‌های مترشح داخلی، بیماری قند «دیابت» به‌خصوص نزد سالمندان پرخور و الکلی‌های مسن به میزان در حدود ۱۵ درصد شیوع دارد. علت این بیماری خرابی جزایر لانگرهانس لوزالمعده است. بیماری‌های بدخیم و سرطان‌ها در دوران سالمندی بیش از سایر دوره‌های زندگی دیده می‌شوند.

اختلالات حواس پنج‌گانه و سلسله اعصاب مرکزی موجب کاهش سرعت انتقال و عدم بروز به‌موقع بازتاب‌ها و در نتیجه افزایش سوانح در پیران می‌شود. قدرت تطابق عدسی چشم به مرور تقلیل پیدا می‌کند که سبب پیرچشمی و ضعف دید چشم می‌گردد. گوش‌ها رفته‌رفته سنگین می‌شود و صداها به خوبی شنیده نمی‌شوند. حس لامسه و چشایی و بویایی کمتر آسیب می‌بیند ولی ضعف قدرت بینایی و شنوایی درک مسائل روزمره را دچار اشکال ساخته لذا رابطه شخص مسن با جامعه مختل می‌شود. آرتریواسکلروز عروق مغزی سبب می‌شود که حافظه شخص مسن مختل شود. ابتدا قدرت حافظه نزدیک کاهش می‌یابد و شخص از به خاطر سپردن آنچه با آن برخورد می‌کند عاجز می‌ماند بعدها حافظه دور نیز کاستی می‌یابد و بعضی خاطرات گذشته فراموش می‌شود و شخص قدرت به خاطر آوردن قسمت‌هایی از خاطرات گذشته را از دست می‌دهد. گاهی شخص سالمند نسبت به افراد یا مناظر ناشناخته احساس آشنایی می‌کند.

در بعضی از موارد در افراد سالمند نوعی جنون که آن را جنون پیری می‌نامند پیش می‌آید. این بیماران زودرنج، حساس، تحریک‌پذیر و گاهی بی‌تفاوت‌اند. حس حسادت و محرومیت شدید داشته و دچار بی‌قراری، بی‌خوابی و کمبود درک می‌شوند. حالت افسردگی در چهره آنان نمایان است. بالاخره ممکن است زوال عقل و حالات پرخاشگرانه جنون و دیوانگی در آن‌ها پیدا شود. در بعضی سالمندان بحران‌های تیرگی شعور و هذیان ظاهر می‌شود و منگی ناگهانی، احساس تنهایی روانی و هذیان و توهم پیش می‌آید.

در میان این عوارض افسردگی ناشی از بازنشستگی و احساس پوچی شخص سالمند را زیر فشار روانی قرار می‌دهد که باید با فراهم کردن فعالیت‌های اجتماعی آنها را برطرف ساخت. لازم به تذکر است که برخلاف این گروه افراد سالخورده دیگری را می‌توان یافت که با وجود ابتلا به ناتوانی‌های جسمی بهترین آثار علمی و ادبی خود را در دوران پیری و حتی در آخرین روزهای حیات تهیه و تنظیم کرده و تجربیات ذی‌قیمت خویش را به نسل بعد تقدیم داشته‌اند. از آن جمله می‌توان ویکتور هوگو، گوته، جوزپه وردی و بسیاری از دانشمندان و نویسندگان بزرگ را نام برد.

پیری زودرس

اگر علایم و عوارض دوران سالمندی قبل از سن ۶۰ سالگی ظاهر شود آن را پیری زودرس نامند. عوامل مختلفی در سرعت روند پیری دخالت دارند مانند مسائل اجتماعی شامل فشارهای اقتصادی، مشکلات زندگی، قحطی، قتل و غارت، جنگ و خشونت، اختلافات طبقاتی و نژادی، وجود بی‌عدالتی در اجتماع و بالاخره نبودن تأمین آینده. گاه علت پیری زودرس به بهداشت شخصی مربوط می‌شود که از آن جمله می‌توان فقر و گرسنگی، غنا و پرخوری، شب‌زنده‌داری، اعتیاد به مواد مخدر و دخانیات و مسکرات، غم و غصه، عیاشی و ولگردی، بی‌کاری و نگرانی از آینده و غیره … را نام برد. در این میان فعالیت‌های مغزی بیش‌ازحد بخصوص اگر با نگرانی همراه باشد خیلی زود شخص را به عوارض پیری دچار خواهد ساخت.

راه‌های پیشگیری از پیری زودرس

برای جلوگیری از بروز پیری زودرس دانشمندان پیشنهادهای متعددی ارائه کرده‌اند از آن جمله می‌توان پیوند بیضه حیوانات برای برخورداری از هورمون‌های مردانه، تزریق عصاره جفت، سرم (سروم) مگوهولتز، تزریق عصاره بافت‌های جنینی، تزریق مایع مشیمه (مایعی که درون کیسه‌ای به همین نام قرار دارد و جنین در آن غوطه‌ور است) و همچنین تزریق عصاره قلب، کلیه و طحال افراد سالمی که در تصادف کشته شده‌اند و غیره را نام برد. البته هیچ‌یک از تمهیدات فوق نتوانسته است اثرات مطلوب قابل‌توجهی به بار آورد ولی بکار بستن دستورهای زیر اثرات مطلوبی برای به تأخیر انداختن علائم پیری و عوارض دوره سالمندی دارد مشروط بر اینکه همیشه رعایت شود.

چنانچه این اصول از دوران کودکی موردنظر قرار گرفته و عمل شود اثرات بسیار نیکویی در دوران سالمندی خواهد داشت.

  1. مصرف مقدار مناسب کالری برای تولید انرژی لازم با مراعات کم‌خوری و درعین‌حال جلوگیری از گرسنگی و بخصوص جلوگیری از تشنگی.
  2. ننوشیدن فراورده‌های الکلی.
  3. خودداری از مصرف توتون، تنباکو و سیگار، چپق یا پیپ و حتی قلیان.
  4. خودداری از مصرف مواد مخدر و خواب‌آورها و محرک‌ها.
  5. خودداری از مصرف قهوه و کاکائو زیرا این مواد موجب بالا رفتن چربی‌های خون می‌شوند همچنین مصرف هرچه کمتر مواد چربی بخصوص چربی‌هایی که در حرارت معمولی جامد هستند. مصرف متعادل چربی‌های مایع مانند روغن زیتون و روغن‌های گیاهی دیگر که در حرارت معمولی مایع هستند به مقدار پانزده گرم در روز مفید است و چون حاوی ویتامین‌های محلول در روغن است برای انجام بعضی از فعل‌وانفعالات بدن مثل انعقاد خون، جذب کلسیم و… ضرورت دارند. باید یادآور شد که مصرف روغن‌های معدنی نظیر پارافین مایع زیان‌بخش است.
  6. امساک در مصرف مواد قندی بخصوص قند سفید (ساکاروز)
  7. به‌طور متوسط ۸ ساعت خواب در شبانه‌روز.
  8. رعایت تعادل بین کار جسمی و فعالیت روانی.
  9. استفاده از ویتامین‌ها از ابتدای تولد در دوران رشد و میان‌سالی و سالمندی.
  10. استفاده از املاح منیزیوم چرا که منیزیوم در تولید بعضی از آنزیم‌های حیاتی که در دوران پیری دچار کاهش می‌شوند و در سوخت‌وساز تولید انرژی اهمیت بسزایی دارند بسیار مؤثر است.
  11. فراهم کردن امکانات آرامش روانی.

مسائل درمانی سالمندان

با آنچه گذشت فعالیت دستگاه‌های مختلف بدن سالمندان با جوانان و میان‌سالان تفاوت‌هایی دارد که بدون توجه به اصول یاد شده در درمان آن‌ها موفقیتی به‌دست نمی‌آید. این تفاوت‌ها ممکن است مربوط به نارسایی جریان خون، اختلال در ترشح ادرار و دفع کلیوی، اختلالات سوخت‌وساز (مثلاً کم شدن فعالیت آنزیم‌های حیاتی که برای سوخت‌وساز بدن لازم‌اند) و یا به علت رفع نشدن به موقع یا تأخیر در دفع دارو از راه ادرار باشد که سبب پیدایش سریع عوارض جانبی دارو و موجب مسمومیت و واکنش‌های نامطلوب می‌شود. بیماران مسن به علت ابتلا به اختلال‌های مختلف معمولاً داروهای متعددی مصرف می‌کنند که این خود خطر ناسازگاری‌های داروها را با یکدیگر به همراه دارد.

تشخیص عوارض جانبی داروها در افراد مسن مشکل‌تر است چرا که افراد پیر در بیشتر موارد دچار گیجی، بی‌اشتهایی، اختلالات گوارشی و لرزش و … می‌باشند که ممکن است با عوارض دارو اشتباه شوند. از طرف دیگر به علت ضعف دید چشم مشکل می‌توانند دستورات دارویی را بخوانند و به علت ضعف شنوایی دستورات شفاهی را هم به خوبی نمی‌شنوند و همچنین به علت کمبود حافظه ممکن است دستورات را فراموش کنند و یا به درستی بکار نبندند. افراد مسن در اثر تحلیل ماهیچه‌ای و کم شدن حجم بدن باید مقدار کمتری دارو مصرف کنند، همچنین به سبب اختلال اعمال قلب، کبد و کلیه باید در مصرف خواب‌آورها، آرام‌بخش‌ها، داروهای ضدافسردگی و داروهای ضد تشنج (که بیشتر برای درمان لرزش‌ها بکار می‌روند) بسیار محتاط بود زیرا مقداری که برای جوانان مصرف می‌شود در افراد مسن ممکن است موجب مسمومیت شود.

داروهایی که برای اختلال‌های قلبی بکار می‌روند نظیر دیژیتال و کینیدین و بسیاری از داروهای قلبی دیگر در افراد مسن دارای نیمه‌عمر طولانی‌ترند لذا به مقدار کمتری تجویز می‌شوند. داروهای ضد انعقاد مانند آسپرین، چون ممکن است موجب خون‌روی‌های شدید شوند باید به مقدار کمتر و تحت کنترل دقیق آزمایشگاهی و شمارش تعداد پلاکت‌ها تجویز شوند. به هر حال درمان افراد مسن باید با احتیاط بیشتری همراه باشد و بخصوص باید از مصرف خودسرانه داروها در دوران پیری خودداری شود، ضمناً پرستاری از سالمندان که خود رشته‌ای تخصصی در پرستاری است از اهمیت خاصی برخوردار است که در اینجا مجال پرداختن به آن نیست. (۵)

راهکارهای روبرویی با بازنشستگی

بازنشستگی و سالمندی سال‌های رشد و کمال است، سال‌های بلوغ، زمان تغییر به سوی مسیری جدید. به معنای فرصت برای اینکه هر طوری که شما می‌خواهید باشید. هر طوری که می‌خواهید برنامه‌ریزی کنید. زمان در دست شماست. تازه در شروع نیمه‌راه زندگی هستید با توشه‌ای از تجربه، دانش و مهارت‌های ارزشمند. بالا رفتن سن یکی از مراحل تغییر است، یکی از مراحل رشد که از شروع می‌شود. در کودکی بیش از ایستادن بارها به زمین افتاده‌اید. در جوانی بر اثر فقدان دانش و تجربه، اشتباهات و لغزش‌های زیادی کرده‌اید. در اوایل بزرگ‌سالی مجبور به یادگیری دانش و حرفه‌ای بوده‌اید. مجبور به پذیرش نقش‌های جدید بودید، نقش همسر، نقش والد، نقش عروس یا داماد، نقش کارمند، نقش تأمین‌کننده منابع مالی خانواده، نقش برنامه‌ریز تحصیلی انتخاب مدرسه، رشته تحصیلی دانشگاه برای فرزند، نقش نظارت بر امور مالی، تربیتی، ارتباطات خانوادگی.

بازنشسته‌ها چه در پیش رو دارند؟

  • بازنشستگی زمانی برای آزادی و استقلال از مسئولیت‌های محدودکننده کار، فرزندان و تحصیلاتشان.
  • آزادید که هر کجا و هر زمان که بخواهید سفر کنید و با هر کس که دلتان می‌خواهد معاشرت کنید.
  • دیگر فرزندانتان کوچک و دست‌وپاگیر نیستند.
  • مجبور نیستید گزارش کار خود را رأس موعد مقرر تحویل رئیستان دهید.
  • اگر هنوز فرزندان کوچک، نوجوان و جوانی دارید می‌توانید شاهد رشد و شکوفایی آن‌ها باشید.
  • اگر صاحب نوه‌ای هستید شادی‌ها و خنده‌های آنان را می‌بینید و با آن‌ها کودکانه بازی می‌کنید و لذتی که در دوران اشتغال محروم از دیدن فرزندتان بودید جبران می‌کنید.
  • اگر والدین و اقوام نزدیکی را هنوز در کنار خود دارید فرصت را مغتنم دارید، از تجارب آنها استفاده کنید و از خدمت و مراقبت و مصاحبت آنها لذتی وافر ببرید.
  • زندگی زناشویی، طی سال‌های اشتغال عجولانه، بی‌تجربه، مملو از دغدغه‌های جورواجور و با هراس باروری همراه بود. لیکن در سال‌های سالمندی با امنیت خاطر بیشتر و فارغ از دغدغه‌های دوران جوانی و میان‌سالی و با توشه‌ای از تجربه و دانش همزیستی زناشویی می‌توان ماه‌عسل و زندگی دوباره را شروع کرد.
  • در این دوران زمان بیشتری برای تمرینات ورزشی، تغذیه بهتر و رسیدگی بیشتر به وضعیت سلامت جسم و روحی خود دارید.
  • شما فرصت بیشتری برای شناخت و درک عمیق‌تر ذهن و روح، عواطف و احساسات خود دارید با مروری به گذشته، کارنامه زندگی خود را ورق بزنید و از یادآوری خاطرات خوب لذت ببرید و خاطرات و تجارب ناخوشایند خود را تجزیه‌وتحلیل کرده و از آنها بیاموزید.
  • شما حتی فرصت بازگشت به پشت میزهای دانشگاه را دارید چراکه این میزها احساس جوانی، سرزندگی، رشد و کمال را در انسان زنده می‌کند.
  • اگر از شغلتان ناراضی بوده‌اید فرصتی برای یک شغل مورد نظرتان را می‌یابید.
  • جامعه شناسان دو رخداد زندگی که به آسیب روحی می‌انجامد و هم ایجاد استرس می‌کند و تغییراتی را در الگوی زندگی پدید می‌آورد را شناسایی کرده‌اند، بازنشستگی به‌عنوان اولین ضربه روحی و مرگ همسر دومین آن ذکر شده، امروزه سالمندان می‌توانند با برنامه‌ریزی برای دوران بازنشستگی این وقایع را بشناسند و اثر آن برطرف نموده و یا کاهش دهند.

با توجه به بالا رفتن سطح سلامت و امید به زندگی افراد جامعه، مسئولین جامعه می‌بایست برنامه‌ریزی خاصی برای سالمندان از جمله موارد زیر انجام دهند.

  1. گسترش بیمه‌های تکمیلی برای بازنشستگان، فرزندان و والدین آنها مشابه با شاغلین
  2. فراهم نمودن امکانات ورزشی، رفاهی و تفریحی و برگزاری تورهای مسافرتی داخل و خارج از کشور با تخفیف‌های ویژه
  3. استفاده از وام‌های کم‌بهره
  4. چک آپ های مستمر و منظم جسمی و روانی
  5. تهیه بروشورهای بهداشت و سلامت جسم و روان و تغذیه سالم
  6. برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای شاغلین در آستانه بازنشستگی برای آشنایی با روش‌های مقابله با استرس و افسردگی و برنامه‌ریزی دوران بازنشستگی
  7. استفاده از توانمندی‌های علمی، پژوهشی و اجرایی بازنشستگان در زمینه‌های مختلف

منبع

۱- “Introduction to Developmental Psychology”, Kendra Van Wagner,
http://psychology.about.com/

۲- سایت کلینیک فراروان

۳- موسسهٔ روان‌شناختی کاریزما مشاور (www.charismaco.com)

۴- دانشنامه رشد

psysh.ir

The post روان‌شناسی رشد پیاژه و اریکسون appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> https://behdashtravan.com/%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%86%e2%80%8c%d8%b4%d9%86%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d8%b1%d8%b4%d8%af-%d9%be%db%8c%d8%a7%da%98%d9%87-%d9%88-%d8%a7%d8%b1%db%8c%da%a9%d8%b3%d9%88%d9%86/feed/ 0 سبک‌های دلبستگی و انواع آن https://behdashtravan.com/%d8%b3%d8%a8%da%a9%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%d9%84%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d9%88-%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%b9-%d8%a2%d9%86/ https://behdashtravan.com/%d8%b3%d8%a8%da%a9%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%d9%84%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d9%88-%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%b9-%d8%a2%d9%86/#respond Thu, 28 Jan 2021 11:30:32 +0000 http://behdashtravan.com/?p=5890 سبک‌های دلبستگی : جوّ هیجانی که بر روابط کودک با مراقبش حاکم است را سبک دلبستگی می‌گویند. کلیه‌ی حالات هیجانی مراقب کودک که معمولاً مادر او است، بر این جو عاطفی و هیجانی تأثیر می‌گذارد. این سبک دلبستگی سبک ارتباطی فرد را در زندگی شکل می‌دهد. سبک دلبستگی در کودک چیست؟ در هفته‌های اول زندگی، …

The post سبک‌های دلبستگی و انواع آن appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> سبک‌های دلبستگی : جوّ هیجانی که بر روابط کودک با مراقبش حاکم است را سبک دلبستگی می‌گویند. کلیه‌ی حالات هیجانی مراقب کودک که معمولاً مادر او است، بر این جو عاطفی و هیجانی تأثیر می‌گذارد. این سبک دلبستگی سبک ارتباطی فرد را در زندگی شکل می‌دهد.

سبک دلبستگی در کودک چیست؟

در هفته‌های اول زندگی، نوزاد تقریباً به‌طور کامل به مادر خود وابسته است؛ یعنی بدون وجود او قادر به ادامه‌ی زندگی نیست.

بنابراین هم از نظر جسمانی و هم عاطفی وابسته‌ی اوست. ایجاد احساس دلبستگی در فرزندان از ۶ ماهگی شروع می‌شود و به‌طور طبیعی وابستگی با رشد کودک کاهش پیدا می‌کند.

کودک یکسری رفتارهای دلبستگی از خود نشان می‌دهد. این رفتارها عبارت‌اند از:

  • گریه کردن
  • لبخند زدن
  • آواگری
  • جهت‌یابی چشمی
  • گریه کردن به هنگام ترک مادر
  • دنبال کردن
  • تقلید کردن
  • پنهان کردن صورت در آغوش
  • چسبیدن
  • بلند کردن بازوها به هنگام سلام و
  • به هم زدن دست‌ها هنگام حرکت به سمت مادر

نکته‌ی مهم اینجاست که اگر مادر و یا مراقب اصلی به این رفتارها پاسخ مناسب بدهد، کم‌کم احساس دلبستگی را در کودک ایجاد می‌کند. اما اگر در پاسخگویی به این رفتارها ضعیف باشد، در کودک احساس ناامنی به وجود می‌آید.

واقعیت اینجاست که کودکان با ورود به این دنیا دچار شوک می‌شوند. برای همین است که لحظه‌ی تولد گریه می‌کنند.

رفتارهای آرام و پاسخگویی درست به نیازهای عاطفی و جسمانی او باعث می‌شود اولین تجربیات او در این دنیا خوشایند و آرامش‌بخش باشد.

در این صورت او احساس می‌کند این دنیای جدید مکانی قابل‌اعتماد است.

اما درصورتی‌که مراقبین کودک نتوانند این احساس امنیت را در او ایجاد کنند، کودک به این نتیجه می‌رسد که این دنیا و انسان‌هایش غیرقابل اعتمادند و مهم‌تر از همه اینکه این الگوهای ذهنی تا آخر زندگی فرد می‌تواند ادامه پیدا کند.

این نظریه‌ی بسیار عمیق و قابل‌احترام برای اولین بار توسط جان بولبی در جهان علم روانشناسی مطرح گردید.

جان بولبی بیان کرد که اگر این پیوند عاطفی میان فرزند و مادرش به شکل ناایمن برقرار گردد، فرد دچار مشکلات روانی و جسمانی زیادی می‌شود.

شکل‌گیری عزت‌نفس پایین، وابستگی شدید به دیگران یا استقلال و اتکابه‌نفس کاذب و پوچ، عدم مدیریت بحران‌های زندگی و افسردگی از عمده‌ترین مشکلاتی هستند که انسان‌ها به خاطر داشتن سبک دلبستگی ناایمن با آن روبرو می‌شوند.

وسواس‌های غذایی، کم خوری و یا پرخوری نیز از مشکلات عمده‌ی جسمانی سبک دلبستگی ناایمن است.

مشکلات اجتماعی زیادی نیز مانند:

  • عدم خویشتن‌داری در اجتماع
  • حفظ روابط دوستانه
  • سرکشی در برابر قدرت و حکومت
  • فقدان اعتماد به دیگران
  • عدم همدلی با انسان‌ها و
  • داشتن دیدگاه منفی نسبت به انسان‌ها

از مهم‌ترین مشکلات احساس ناامنی درونی انسان‌ها است.

همچنین مشکلات یادگیری مانند: مشکلات گفتاری و زبانی و اشکال در یادگیری نیز می‌تواند ریشه‌ی عمیقی در این نوع سبک ارتباطی داشته باشد.

بیماری کمبود توجه و تمرکز و بیش فعالی و انواع مختلف اختلال اضطراب نیز از بیماری‌های رایجی است که علت عمده‌ی آن سبک دلبستگی ناایمن است.

به طور خلاصه می‌توان گفت ساختار اصلی ذهن انسان در روند ارتباط او با مادرش شکل می‌گیرد و جو هیجانی حاکم بر این ارتباط، سبک ارتباطی او در طول عمرش را شکل می‌دهد.

طبق نظریه‌ی دلبستگی، شکل‌گیری آن تا ۱۸ ماهگی صورت می‌گیرد اما تا ۴ سالگی نیز می‌تواند دچار تغییر شود

‌‌‌‌البته امروزه روانشناسان و مشاوران با به‌کارگیری تکنیک‌های شناختی و رفتاری نوین، قادر به تغییر و درمان اختلالات مربوط به سبک‌های دلبستگی انسان هستند.

انواع سبک‌های دلبستگی در روانشناسی

در ادامه بیشتر با انواع سبک‌های دلبستگی در علم روانشناسی آشنا می‌شوید.

الف) دلبستگی ایمن

زمانی که مادر به نیازهای کودک خود به درستی پاسخ بدهد، سبک دلبستگی فرد ایمن می‌شود.

این افراد که دارای عزت‌نفس بالایی هستند، دنیا را یک جایگاه امن می‌دانند. آنها نسبت به انسان‌ها درست اندیش هستند و در ارتباطات خود، واقعیت را بنای تفکر قرار می‌دهند.

آنها به این مسئله اعتقاد دارند که همه‌ی انسان‌ها ذاتاً خوب هستند اما گاهی بی‌اعتماد می‌شوند. آنها فقط و فقط بر اساس شواهد واقعی به انسان‌ها بی‌اعتماد می‌شوند.

این‌گونه افراد با انسان‌ها به‌راحتی وارد ارتباط می‌شوند و با ساختار و چهارچوب منظمی به آنها نزدیک می‌شوند.

آنها نسبت به خود و شخص موردعلاقه‌شان و همچنین نسبت به روابط بین فردی‌شان مثبت و واقعی فکر می‌کنند.

آن‌ها اغلب از روابط خود احساس رضایت و خشنودی می‌کنند. افرادی که سبک‌های دلبستگی ایمن دارند روابط بلندمدت‌تری دارند و نسبت به دیگران متعهدتر هستند.

این دسته از افراد دارای هوش هیجانی بالایی هستند و به‌درستی می‌توانند هیجان‌های خود را شناسایی و مدیریت کنند.

آنها به تصمیم‌گیری‌های مؤثر در زندگی دست زده و توان مقابله با تنیدگی‌ها را به‌طور اثربخش دارند.

جالب است بدانیم که بهره‌ی هوش سنتی یا IQ می‌تواند فقط ۲۰ درصد از موفقیت فرد را مشخص کند و ۸۰ درصد مابقی از هوش هیجانی یا EQ نشأت می‌گیرد که با دلبستگی ایمن رابطه‌ی مستقیم دارد.

ب) دلبستگی ناایمن

این سبک دلبستگی به خاطر عدم توانایی مادر در برآورده کردن نیازهای اولیه‌ی فرزندش شکل می‌گیرد.

در این سبک دلبستگی فرد توانایی اعتماد به دنیا و انسان‌ها را ندارد و احساس ناامنی در سرتاسر افکارش نقش می‌بندد. این احساس ناامنی و ترس به اشکال گوناگون در رفتار فرد ظاهر می‌شود:

دلبستگی نا ایمن اجتنابی

زمانی که مادر از نظر عاطفی در دسترس نبوده و یا در ابراز علاقه و محبت ناتوان و غافل است، فرد به سبک دلبستگی ناایمن اجتنابی دچار می‌شود.

اگرچه این‌گونه افراد در ظاهر افرادی خودکفا و مستقل هستند و از برقراری ارتباط گرم و صمیمانه با دیگران اجتناب می‌کنند، ولی بهتر است بدانیم که این رفتار پوششی بر روی درون ناامن و عزت‌نفس پایین آنها است.

آنها در جمع معمولاً قلدرمآب و کنترل‌گر هستند و با زورگویی به دنبال کسب عزت‌نفس گمشده‌شان می‌گردند. شکاک بودن جزو لاینفک شخصیت آنهاست.

آنها بر این اعتقادند که همگان غیر قابل اعتمادند مگر اینکه خلافش ثابت شود. در هنگام جدا شدن از یک رابطه‌ی عاطفی آنها به‌ظاهر به هم نمی‌ریزند اما در باطن آشفته می‌شوند.

علاوه بر پیوند عاطفی ناامن کودکی، افسردگی، وقایع ناگوار و شکست ارتباطی نیز می‌تواند عامل به وجود آمدن این سبک دلبستگی باشد.

یعنی ممکن است افرادی باشند که در کودکی دلبستگی ایمن داشته‌اند اما به خاطر یک شوک عظیم دچار این سبک ارتباطی شده باشند.

البته معمولاً باز هم این احساس ناامنی ریشه‌هایی در کودکی آنها دارد.

این دسته از افراد اغلب افراد مشکوک و مسئله دار را انتخاب می‌کنند تا تأییدی بر الگوی بی‌اعتمادی خود به‌دست آورند. بنابراین معمولاً در روابط خود به‌طور ناخودآگاه شکست را انتخاب می‌کنند.

دلبستگی ناایمن دوسوگرا

زمانی که مادر در برقراری پیوند عاطفی با فرزندش رفتاری غیر ثابت دارد، فرزند او دچار دلبستگی ناایمن دوسوگرا می‌شود. او همان الگوی دوسوگرایی با مادرش را با دیگر افراد اجرا می‌کند.

این دسته از افراد از عدم حضور فرد مقابلشان ابراز نارضایتی شدید می‌کنند اما وقتی به او می‌رسند باز هم ابراز نارضایتی می‌کنند. در واقع آنها هیچ‌گاه نمی‌توانند از بودن با معشوق خود لذت ببرند.

این افراد در روابط خود به دیگران اعتماد ندارند اما به امید برآورده شدن نیازهایشان، فردی بسیار وابسته و آویزان می‌شوند. نیاز شدید آنها دوست داشته شدن توسط فرد مقابل است و آنها به امید کسب این آرزو هر کاری می‌کنند.

حسادت شدید (ترس از دست دادن جفت) و کنترل‌کنندگی، شکاک بودن، خرده‌گیری کردن، انتقادگری و جروبحث زیاد بر سر مسائل بیهوده در روابط از نشانه‌های این‌گونه افراد است.

رفتار وابستگی در این‌گونه افراد بیش از دیگر سبک‌های دلبستگی دیده می‌شود. طرفداران نظریه یادگیری، وابستگی را شکلی از درماندگی می‌دانند.

به عقیده‌ی آن‌ها کودک وابسته نه تنها درصدد جستجوی تماس با مادرش است، بلکه دائماً درصدد کسب تأیید و پذیرش از جانب اوست.

این سبک فکری در بزرگ‌سالی نسبت به افراد دیگر تکرار می‌شود و فرد دائما درصدد کسب تأیید و پذیرش از سوی دیگران می‌ماند.

دلبستگی ناایمن آشفته

زمانی که نیازهای کودک نادیده گرفته شود و در پاسخ‌های مادر به رفتارهای دلبستگی ترس و جود دارد، افراد سبک‌های دلبستگی ناایمن آشفته می‌شود.

این‌گونه از افراد دارای مجموعه‌ای از ویژگی‌های افراد اجتنابی و دوسوگرا هستند. این الگوی دلبستگی آشفته اغلب در کودکانی که در معرض مشکلات بالینی قرار دارند یا کودکانی که تجربه ضربه درونی مثل از دست دادن والدین، جدایی از والدین یا مورد سوءاستفاده قرار گرفته شدن را دارند مشاهده می‌شود.

نکته‌ی بسیار جالب درباره‌ی انسان‌های ناایمن اینجاست که اگرچه میزان رضایت زناشویی در ناایمن‌ها کمتر است، اما میزان طلاق در ۴ سال اول ازدواج در میان ناایمن‌ها کمتر است!!!

علت اصلی این مسئله آن است که آنها خود را مستحق زندگی آرام نمی‌دانند و تا حد مرگ مشکلات و سختی‌ها را تحمل می‌کنند و حتی جان خودشان را نیز به خطر می‌اندازند.

فلسفه‌ی توجیهی این‌گونه از افراد آن است که ما در راه عشق خود ثابت‌قدم می‌مانیم و تا سر حد مرگ پای آن می‌مانیم.

تمام رفتارهای عاشقانه‌ی آنها از سر نیاز وحشتناک سیری‌ناپذیر آنها در جلب محبت معشوق می‌باشد.

نکته‌ی قابل‌توجه دیگر آن است که احتمال بی‌وفایی در این دسته از افراد بیشتر از دیگران است. شاید در عرف مردم این دیدگاه رایج باشد که انسان‌های وابسته یا ناایمن، عاشق هستند و بسیار وفادارند.

اما این‌گونه از افراد به علت ترس شدید از خیانت، ممکن است در انجام آن پیش‌دستی کنند. منطق غلط فکری بعضی از آنها این است که اگر خیانت نکنی، خیانت می‌بینی.

منبع

سبک‌های دلبستگی

ویکی روان

The post سبک‌های دلبستگی و انواع آن appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> https://behdashtravan.com/%d8%b3%d8%a8%da%a9%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%d9%84%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d9%88-%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%b9-%d8%a2%d9%86/feed/ 0 اعتمادبه‌نفس از نگاه رشدی https://behdashtravan.com/%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%86%d9%81%d8%b3-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%b1%d8%b4%d8%af%db%8c/ https://behdashtravan.com/%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%86%d9%81%d8%b3-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%b1%d8%b4%d8%af%db%8c/#respond Thu, 07 Jan 2021 11:30:43 +0000 http://behdashtravan.com/?p=6110 پیرمردی ۸۰ ساله را در نظر بگیرید که اعتمادبه‌نفس کافی ندارد؛ روابط اجتماعی‌اش چندان قوی نیست و نگاه بدبینانه‌ای به دنیا دارد. پیرمرد قصه ما، البته بعد از رسیدن به دوران کهن‌سالی، چنین نشده است. تا جایی که به یاد می‌آورد، عنصر اعتماد در زندگی‌اش کم‌رنگ بوده است: اعتماد به محیط، اعتماد به آدم‌ها و …

The post اعتمادبه‌نفس از نگاه رشدی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> پیرمردی ۸۰ ساله را در نظر بگیرید که اعتمادبه‌نفس کافی ندارد؛ روابط اجتماعی‌اش چندان قوی نیست و نگاه بدبینانه‌ای به دنیا دارد.
پیرمرد قصه ما، البته بعد از رسیدن به دوران کهن‌سالی، چنین نشده است. تا جایی که به یاد می‌آورد، عنصر اعتماد در زندگی‌اش کم‌رنگ بوده است: اعتماد به محیط، اعتماد به آدم‌ها و حتی اعتماد به خودش. همین موضوع اعتمادبه‌نفس از نگاه رشدی را حائز اهمیت می‌کند.

او ماه آینده وارد ۸۱ سالگی خواهد شد ولی احتمالاً هیچ‌گاه نخواهد فهمید که ریشه بحران اعتماد در او، به ۸۰ سال قبل برمی‌گردد، زمانی که کمتر از یک سال داشت.

اعتمادبه‌نفس از نگاه رشدی

اریک اریکسون، روان‌شناس بزرگ آلمانی نظریه‌ای دارد به نام «مراحل رشد هشت‌گانه اجتماعی». او در این نظریه، زندگی انسان را به ۸ قسمت تقسیم می‌کند:

  1. از تولد تا یک سالگی
  2. سال دوم و سوم زندگی
  3. سال سوم تا ششم زندگی
  4. سال ششم تا دوازدهم زندگی
  5. سال دوازدهم تا سال بیستم زندگی
  6. سال بیستم تا چهلم زندگی
  7. سال چهلم تا شصت و پنجم زندگی
  8. از شصت‌وپنج سالگی به بعد

(سنین مطرح شده، تقریبی‌اند و این‌گونه نیست که مراحل هر سن، به طور مجزا از قبل و بعدش جدا شود. لذا می‌توان مثلاً به جای ۲۰ تا ۴۰ از دوره جوانی و بزرگ‌سالی و به جای ۴۰ تا ۶۵ از میان‌سالی استفاده کرد.)

در هر کدام از این مراحل، اتفاقات خاصی می‌افتد که شخصیت اجتماعی فرد را شکل می‌دهند. مثلاً در ۱۲ ماه اول زندگی، موضوع «اعتماد یا عدم اعتماد» در فرد، تعیین تکلیف می‌شود. اگر شرایط زندگی کودک در سال اول زندگی‌اش، مناسب باشد، او تا آخر عمر، فردی خواهد بود که دنیا را جایی مناسب برای زندگی و موفقیت می‌داند، می‌تواند روابط مبتنی بر اعتماد و هوشیاری با افراد برقرار کند و در نهایت، به خود اعتماد کند و همین اعتمادبه‌نفس، زیرساخت توسعه فردی او در تمام زندگی‌اش خواهد بود.

اهمیت سال اول زندگی برای اعتماد‌به‌نفس

از همین روست که اریکسون سال نخست زندگی را مرحله «اعتماد در برابر عدم اعتماد» می‌نامد.

نوزاد، از محیط امن و آرام رحم مادر وارد دنیای پرهیاهوی انسان‌ها می‌شود. بنابراین در سال نخست زندگی‌اش، در حال سنجش محیط جدید است که آیا می‌توان در این محیط به خوبی زندگی کرد؟ (درست مانند کسی که وارد شهر جدیدی شده و در اوایل کار، در حال سنجش شهر و مردمانش هست).

هر چیزی که آرامش و امنیت کودک را در سال اول زندگی‌اش به خطر بیندازد، یک ضربه به نرم‌افزار اعتماد او می‌زند. فریادی که بر سر او کشیده می‌شود، دعوایی که پدر و مادر در حضور او می‌کنند، گرسنگی و تشنگی کودک، دمای نامناسب اتاقی که کودک در آن زندگی می‌کند، دردهایی که کودک می‌کشد (به هر علتی مانند بیماری، سوختگی، شکستگی، عرق‌سوز شدن پا)، بی‌اعتنایی اطرافیان به کودک و … همه و همه دست به دست هم می‌دهند تا عنصر اعتماد در کودک تضعیف شود.

از این روست که توصیه می‌شود به ویژه در سال نخست زندگی کودک، امنیت و آرامش محیط زندگی او با وسواس ویژه‌ای تأمین شود تا کودک هیچ درد و استرسی را تجربه نکند. حتی گفته می‌شود که‌ای کاش ممکن بود واکسن هم تزریق نشود تا کودک درد آمپول را نکشد ولی چون بحث سلامت کودک به طور جدی مطرح است، تزریق واکسن را به عنوان یک استثنا برای تحمیل درد به کودک می‌پذیریم.

یکی از مهم‌ترین و فاجعه‌بارترین توصیه‌هایی که گاه به پدر و مادرهای جوان می‌شود، این است که کودکتان را زیاد در آغوش نگیرید چون «بغلی» می‌شود و مجبور خواهید شد مدام او را در بغل بگیرید.

این در حالی است که در سال اول زندگی، کودک هر چه بیشتر توسط پدر و مادرش در آغوش گرفته شود، اعتمادبه‌نفس او بیشتر تقویت می‌شود. کودک در ارزیابی محیط جدید زندگی‌اش، هر اندازه احساس کند به اطرافیانش نزدیک است و حمایت و تأیید آنها را دارد، آرامش و اعتماد غنی‌تری به دست خواهد آورد. حتی مشاوران خبره به پدر و مادرها توصیه می‌کنند که تا حد امکان، حائل لباس را نیز بین خود و نوزاد حذف کنند و تماس پوست به پوست با او برقرار کنند.

بنابراین کودک زیر یک سال را اصطلاحاً خیلی تحویل بگیرید، مدام او را بغل کنید، با او صحبت کنید، لبخند بزنید، مراقب سلامتی‌اش باشید، حواستان به نیازهای غذایی‌اش باشد، نگذارید از خیس بودن پوشک عذاب بکشد و دچار التهاب پوستی شود، پیرامون او دعوا و جنجال نباشد، به او نهیب نزنید، با او بازی کنید و … .

بدانید که اعتماد یا عدم اعتماد در انسان، در همان ۱۲ ماه نخست زندگی‌اش تعیین تکلیف می‌شود و این، اطرافیان کودک هستند که نقش اصلی را در شکل‌گیری یا انهدام اعتماد او ایفا می‌کنند.

اگر خانواده پیرمرد قصه ما در ۸۰ سال پیش، رفتار مهربانانه‌تری با او داشتند، او یک عمر در بحران بی‌اعتمادی سر نمی‌کرد.

جعفر محمدی

منبع

عصر ایران – @MyAsriran

The post اعتمادبه‌نفس از نگاه رشدی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> https://behdashtravan.com/%d8%a7%d8%b9%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%a8%d9%87%e2%80%8c%d9%86%d9%81%d8%b3-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%b1%d8%b4%d8%af%db%8c/feed/ 0 سبک دلبستگی در نظریه بالبی و اینزورث https://behdashtravan.com/%d8%b3%d8%a8%da%a9-%d8%af%d9%84%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%b8%d8%b1%db%8c%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%a8%db%8c-%d9%88-%d8%a7%db%8c%d9%86%d8%b2%d9%88%d8%b1%d8%ab/ https://behdashtravan.com/%d8%b3%d8%a8%da%a9-%d8%af%d9%84%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%b8%d8%b1%db%8c%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%a8%db%8c-%d9%88-%d8%a7%db%8c%d9%86%d8%b2%d9%88%d8%b1%d8%ab/#respond Thu, 08 Oct 2020 11:30:37 +0000 http://behdashtravan.com/?p=5043 جان بالبی جان بالبی (John Bowlby) اولین کسی بود که در خصوص اثرات بالقوه جدایی از والدین و ایجاد سبک دلبستگی و تاثیر آن روی شخصیت هشدار داد. بالبی معتقد بود، رفتار انسان را تنها از طریق بررسی محیط انطباقی آن یعنی محیطی که رفتار در آن تکامل یافته می‌توانیم درک کنیم. بالبی اظهار داشت، …

The post سبک دلبستگی در نظریه بالبی و اینزورث appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> جان بالبی

جان بالبی (John Bowlby) اولین کسی بود که در خصوص اثرات بالقوه جدایی از والدین و ایجاد سبک دلبستگی و تاثیر آن روی شخصیت هشدار داد. بالبی معتقد بود، رفتار انسان را تنها از طریق بررسی محیط انطباقی آن یعنی محیطی که رفتار در آن تکامل یافته می‌توانیم درک کنیم.

بالبی اظهار داشت، سبک دلبستگی کودک بدین ترتیب به وجود می‌آید. در آغاز پاسخ‌دهی اجتماعی کودک تصادفی است. به هر چهره آشنا لبخند می‌زنند و با رفتن هرکس گریه می‌کنند. بین ۳ و ۶ ماهگی کودکان پاسخ‌دهی خود را به چند آشنا محدود می‌کنند و فرد خاصی را آشکارا ترجیح می‌دهند و حضور غریبه‌ها آنها را نگران می‌کند.

اندک زمانی بعد، تحرک بیشتری پیدا می‌کنند و با سینه‌خیز رفتن، در حفظ نزدیکی خود با نماد اصلی دلبستگی خویش، نقش فعال‌تری ایفا می‌کنند. آنها مراقب هستند که این والد کجاست و هر علامتی دال بر جدا شدن ناگهانی والد، پاسخ دنباله‌روی را در آنها راه‌اندازی می‌کند. کل این فرآیند، یعنی تمرکز بر نماد اصلی دلبستگی که پاسخ دنباله‌روی را راه‌اندازی می‌کند، مشابه نقش‌پذیری در سایر گونه‌هاست. کودکان آدمی نیز همانند بچه‌های بسیاری از گونه‌های دیگر، از نماد دلبستگی خاصی نقش پذیرفته‌اند و وقتی این والد به راه افتد، بلافاصله او را دنبال می‌کنند.

مراحل ایجاد دلبستگی

تولد تا حدود ۳ ماهگی (پاسخ‌دهی نامتمایز به انسان‌ها)

نوزادان در خلال ۲ یا ۳ ماهه ابتدایی تولد، انواع پاسخ‌ها را به افراد از خود نشان می‌دهند، ولی معمولاً پاسخ آنها به‌صورت روش‌های مشابهی است. نوزادان درست پس از تولد دوست دارند که به صدای انسانی گوش دهند و به‌صورت انسان‌ها نگاه کنند.

یکی از قدرتمندترین رفتارهای دلبستگی؛ لبخند اجتماعی (Social smile) است. نوزادان سه هفته اول تولد یا پس‌ازآن، معمولاً وقتی دارند به خواب می‌روند، گاه با چشم بسته لبخند می‌زنند. این لبخندها هنوز اجتماعی و معطوف به افراد نیستند. نوزادان در حدود سه هفتگی کم‌کم با شنیدن صدای آدمی لبخند می‌زنند. این لبخندها اجتماعی، اما همچنان گذرا هستند.

در پنج یا شش هفتگی، پرشورترین لبخندهای اجتماعی آغاز می‌شود. نوزادان در مواجهه با چهره انسانی، با خوشحالی و به‌طور کامل لبخند می‌زنند و این لبخندها، با تماس چشمی نیز همراه‌اند. از تقریباً یک هفته قبل، نوزاد به‌صورت ارادی به چهره‌ها خیره می‌شود. در واقع نوزادان تقریباً تا ۳ ماهگی به هر چهره‌ای، حتی به الگوی مقوایی یک چهره لبخند می‌زنند.

لبخند زدن یک راه‌انداز است که واکنش دوست داشتن و مراقبت کردن را باعث می‌شود، یعنی رفتاری است که شانس نوزاد را برای سلامتی و بقا افزایش می‌دهد. تقریباً در همان زمانی که نوزادان شروع به لبخند زدن به چهره‌ها می‌کنند، غان‌وغون کردن (Babbling) را نیز آغاز می‌کنند. آنها با شنیدن صدا و به‌ویژه با دیدن چهره انسانی، غان‌وغون می‌کنند.

رفتارهای بازتابی

نزدیکی از طریق پاسخ گرفتن حفظ می‌شود. بازتاب چنگ زدن (Grasp reflex) و بازتاب مورو (Moro reflex) دو نوع پاسخ گرفتن هستند. در بازتاب چنگ زدن وقتی شیئی کف دست نوزاد گذاشته شود، دست نوزاد به‌طور خودکار دور آن جمع می‌شود. بازتاب مورو وقتی است که نوزاد با صدای بلندی از جا بپرد، یا زمانی که حمایت را از دست بدهد (مثل وقتی‌که فردی سر نوزاد را از زیر بگیرد و بعد ناگهان آن را رها کند). در بازتاب مورو پاسخ نوزادان به چنین اتفاقاتی این است که بازوهایشان را باز می‌کنند و سپس آنها را به دور سینه خود جمع می‌کنند، انگار که نوزاد بخواهد چیزی را در آغوش بگیرد.

مرحله اول (مرحله پیش دلبستگی) در خلال تولد تا ۶ هفتگی اتفاق می‌افتد. در این مرحله انواع علائم فطری- چنگ زدن لبخند زدن، گریه کردن و زل زدن به چشمان والدین- به نوزادان کمک می‌کنند تا با سایر انسان‌ها تماس نزدیک برقرار کنند. نوزادان می‌توانند بو و صدای مادر خویش را تشخیص دهند اما هنوز به مادر دل‌بسته نیستند، زیرا اهمیتی نمی‌دهند که با فرد ناآشنایی به سر برند.

پس از مرحله پیش دلبستگی، مرحله دلبستگی در حال انجام اتفاق می‌افتد که از ۶ هفتگی تا ۶- ۸ ماهگی صورت می‌گیرد که در قسمت بعدی به تشریح آن پرداخته می‌شود.

۳ تا ۶ ماهگی (تمرکز بر آشنایان)

در تقریباً سه ماهگی، رفتار نوزاد تغییر می‌کند. بسیاری از بازتاب‌ها مورو، چنگ زدن و گونه متوقف می‌شوند و پاسخ‌های اجتماعی نوزاد به‌تدریج انتخابی‌تر می‌شوند. بین ۳ تا ۶ ماهگی نوزادان به‌تدریج تنها به آشنایان لبخند می‌زنند. در غان‌وغون کردن نیز انتخابی‌تر عمل می‌کنند. در ۴ یا ۵ ماهگی، آنها فقط در حضور کسانی که آنها را می‌شناسند غان‌وغون می‌کنند. در حضور فردی که بیشتر او را ترجیح می‌دهند، گریه آنها متوقف می‌شود.

در ۵ ماهگی نوزادان دست خود را به سمت بخش‌هایی از بدن به‌ویژه موها دراز می‌کنند و این بخش‌ها را می‌گیرند، اما تنها وقتی این کار را می‌کنند که فرد را بشناسند. در خلال این مرحله، نوزادان پاسخ‌دهی خود را به آشنایان محدود می‌کنند. آنها معمولاً دو یا سه نفر و یک نفر را به اخص ترجیح می‌دهند.

مرحله دوم (دلبستگی در حال انجام)، در خلال ۶ هفتگی تا ۶-۸ ماهگی اتفاق می‌افتد. نوباوگان به مراقبت‌کننده آشنا به‌صورتی پاسخ می‌دهند که با یک غریبه فرق دارد. نوباوگان می‌توانند مادر خود را تشخیص دهند، اما درصورتی‌که از او جدا شوند هنوز اعتراض نمی‌کنند.

۶-۸ ماهگی تا ۳ سالگی (دلبستگی شدید و نزدیک جویی فعال)

دلبستگی نوزاد به شخص خاص، روزبه‌روز شدیدتر و اختصاصی‌تر می‌شود. آنچه در این مرحله بیش از هر چیز بارز است، این است که نوزادان با خارج شدن مادر از اتاق گریه می‌کنند که این گریه نشان‌دهنده اضطراب جدایی (Separation anxiety) است.

منحصر شدن سبک دلبستگی کودک به یک والد، در تقریباً ۷ یا ۸ ماهگی نمایان می‌شود. در حدود ۸ ماهگی، آنها معمولاً می‌توانند سینه‌خیز بروند و بنابراین فعالانه والد خود را دنبال می‌کنند. هنگامی‌که مادر ناگهان و نه به‌آرامی کودک را ترک کند، یا وقتی کودک در محیط ناآشنا قرار بگیرد، ملموس‌ترین تلاش‌ها را برای برقرار کردن مجدد تماس از خود نشان می‌دهد.

تعامل‌های روزانه

یک متغیر مهم در پایان نخستین سال زندگی کودک، الگوی کارکرد (Working model) کلی کودک از نماد دلبستگی است، یعنی کودک بر مبنای تعامل‌های روزانه خود، به‌تدریج طرحی کلی از پاسخ‌دهی و قابل‌دسترس بودن مراقب خود به وجود آورده است. مثلاً دختر یک ساله‌ای که نسبت به در دسترس بودن مادرش دچار تردیدهایی کلی شده باشد، در مورد کاوش موقعیت‌های جدید در هر فاصله‌ای از او، احساس اضطراب خواهد کرد.

برعکس، اگر دختربچه اساساً به این نتیجه رسیده باشد که مادر من را دوست دارد و هرگاه به او نیاز داشته باشم در کنارم است، با شهامت و شور و شوق بیشتری به کاوش جهان خواهد پرداخت. با وجود این نیز، گاه‌به‌گاه حضور مادرش را کنترل خواهد کرد.

در خلال ۶-۸ ماهگی تا ۳ سالگی مراحل سوم و چهارم یعنی سبک دلبستگی واضح و تشکیل رابطه متقابل شکل می‌گیرد.

مرحله سوم (دلبستگی واضح) در خلال ۶-۸ ماهگی تا ۱۸ ماهگی- ۲ سالگی صورت می‌گیرد. در این مرحله دلبستگی به مراقبت‌کننده آشنا به‌وضوح مشهود است. نوباوگان اضطراب جدایی نشان می‌دهند، یعنی وقتی‌که فرد بزرگ‌سالی که به او تکیه کرده‌اند، آنها را ترک می‌کند، ناراحت می‌شوند. اضطراب جدایی بعد از ۶ ماهگی در تمام بچه‌های دنیا وجود دارد و تا حدود ۱۵ ماهگی شدید می‌شود.

همچنین مرحله چهارم (تشکیل رابطه متقابل) بین ۱۸ ماهگی تا ۲ سالگی و بعدازآن اتفاق می‌افتد. در این مرحله رشد سریع بازنمایی ذهنی و زبان به کودکان امکان می‌دهد تا آمدورفت والد را درک کرده و برگشت او را پیش‌بینی کنند. درنتیجه اعتراض به جدایی کاهش می‌یابد. کودک از حدود سه سالگی مذاکره با والد را آغاز می‌کنند و به‌جای آویزان شدن به او از قانع سازی و خواهش استفاده می‌کنند.

سه سالگی تا پایان دوران کودکی (رفتار مشارکتی)

برای یک کودک دو ساله، این آگاهی که مادر یا پدر برای انجام کاری به خانه همسایه می‌رود بی‌معناست، کودک نیز بی چون‌وچرا می‌خواهد برود. اما برعکس، کودک ۳ ساله چنین طرح‌هایی را تا حدی درک می‌کند و می‌تواند وقتی پدر یا مادر در کنار او نیستند، رفتارشان را مجسم کند.

بالبی(۱۹۸۲) اذعان داشت که درباره این مرحله از رفتار دلبستگی، اطلاعات اندکی وجود دارد و خود او در مورد چنین رفتاری در سال‌های بعدی زندگی نیز حرف چندانی برای گفتن ندارد. باوجوداین، تصور می‌کرد که رفتارهای دلبستگی در سال‌های بعدی زندگی نیز اهمیت زیادی دارند. بزرگ‌سالان خود را مستقل می‌دانند، ولی در هنگام بحران در جستجوی نزدیکی به اشخاص محبوب خود برمی‌آیند و افراد مسن درمی‌یابند که باید به نحو فزاینده‌ای به نسل جوان‌تر متکی شوند. بالبی معتقد بود که تنها بودن یکی از ترس‌های بزرگ در زندگی انسان است.

سبک دلبستگی به‌مثابه نقش‌پذیری

نقش‌پذیری فرایندی است که از طریق آن حیوانات محرک‌های راه‌انداز برای غرایز اجتماعی خود را فرامی‌گیرند، به‌ویژه یاد می‌گیرند به تعقیب کدام شیء متحرک بپردازند.

می‌توانیم فرایند مشابهی را در انسان‌ها نیز مشاهده کنیم. نوزادان در هفته اول زندگی نمی‌توانند فعالانه اشیا را از طریق حرکتشان تعقیب کنند، ولی نسبت به افراد پاسخ‌های اجتماعی مستقیمی ابراز می‌کنند. آنها در شش ماهگی دلبستگی خود را به افرادی معدود و به‌ویژه به یک فرد خاص محدود می‌کنند. آنها عمدتاً می‌خواهند این فرد، نزدیک آنها باشد.

تأثیرات جدایی

به نظر بالبی و رابرتسون (۱۹۸۲) تأثیرات جدایی معمولاً به شکل زیر ظاهر می‌شود: اعتراض (Protest)، که کودک گریه و زاری می‌کنند و هیچ نوع مراقبت و جانشین را نمی‌پذیرد. بعدازآن کودک وارد ناامیدی (Despair) می‌شود، یعنی ساکت غیرفعال و گوشه‌گیر می‌شود و در ماتمی عمیق فرو می‌روند. بالاخره مرحله گسلش (Deatachment) شروع می‌شود. کودک بشاش‌تر می‌شود و ممکن است مراقبت پرستاران و سایر افراد را بپذیرد. ممکن است تصور کنید کودک بهبود یافته اما همه‌چیز روبه‌راه نیست. هنگامی‌که مادر برمی‌گردد به نظر می‌رسد کودک او را نمی‌شناسد.

اینزورث

ماری اینزورث پس‌ازآنکه از آفریقا به آمریکا بازگشت، مطالعه روی ۲۳ کودک طبقه متوسط و مادرانشان را آغاز کرد. او بر اساس این مطالعه، الگوهای دلبستگی را تعریف کرد.

سبک دلبستگی یا الگوی دلبستگی

سبک دلبستگی، تمایل کودک به نزدیک افراد خاص ماندن و احساس امنیت بیشتر در حضور این افراد را نشان می‌دهد. سبک دلبستگی را با روش مشاهده موقعیت نا آشنا که شامل مجموعه رویدادهایی است که طی آنها کودک به هنگام دور شدن مراقب اصلی (مادر) از اتاق و بازگشت او نشان می‌دهد ارزیابی می‌کنند.

سبک دل‌بستگی ایمن

در این الگو یا سبک دلبستگی، صرف‌نظر از اینکه به هنگام رفتن مادر کودک آشفته شود یا نه، هنگام بازگشت مادر به اتاق کودکان با او تعامل می‌کنند. برخی از فاصله دور با نگاهی نشان می‌دهند که متوجه بازگشت مادر شده‌اند و همچنان مشغول بازی‌اند. برخی خواهان تماس بدنی با مادر می‌شوند. عده‌ای در سراسر جلسه ارزیابی فقط به مادر توجه دارند و هنگامی‌که مادر از اتاق می‌رود پریشانی شدیدی نشان می‌دهند.

سبک دلبستگی ناایمن اجتنابی

کودکان به هنگام برگشت مادر از تعامل با او پرهیز می‌کنند. بعضی مادر را به‌کلی ندیده می‌گیرند. برخی در جهت تعامل و هم در جهت اجتناب از تعامل واکنش نشان می‌دهند. هنگام حضور مادر توجه کمی به او دارند و هنگامی‌که مادر از اتاق بیرون می‌رود غالباً پریشانی نشان نمی‌دهند یا اگر نشان دهند، هر غریبه‌ای همانند مادر می‌تواند به‌آسانی آنها را آرام کند.

دل‌بسته ناایمن دوسوگرا

کودکان با این سبک دلبستگی هنگام بازگشت مادر در برابر او به مقاومت دست می‌زنند. درآن‌واحد هم در جستجوی برقراری جسمانی با مادر هستند، هم از آن پرهیز می‌کنند. ابتدا گریه می‌کنند تا مادر آنها را بغل کنند اما پس از بغل شدن با عصبانیت پیچ‌وتاب می‌خورند تا از آغوش مادر دربیایند.

واکنش‌های والدین در سبک دلبستگی

سبک دلبستگی ایمن

مراقبانی دارند که با حساسیت به نیاز آنان پاسخ می‌دهند. در برابر گریه کودک به‌سرعت واکنش نشان می‌دهند و وقتی او را بغل می‌کنند رفتاری محبت‌آمیز دارند. آنها پاسخ‌های خود را با نیاز شیرخواره وقف می‌دهند.

سبک دلبستگی ناایمن

مادران آنها طبق نیاز با حالات خلقی خود و نه بر مبنای علائم دریافتی از کودک پاسخ می‌دهند. به گریه کودک برای جلب‌توجه زمانی پاسخ می‌دهند که خود مایل به در آغوش گرفتن او باشند و در مواقع دیگر گریه‌ها را نادیده می‌گیرد.

عامل‌های تکوین رفتار دلبستگی

  • الف) پاسخ‌دهی مراقب به کودک عامل اصلی
  • ب) خلق‌وخوی فطری کودک
  • ج) سبک دلبستگی منعکس‌کننده تعامل بین خلق‌وخوی کودک و پاسخ‌دهی والدین.
  • دلبستگی و رشد بعدی

 

کودکان ایمن

کودکانی که دل‌بسته ایمن شناخته‌شده بودند، در بزرگ‌سالی به‌راحتی می‌توانستند با دیگران صمیمی شوند، از اینکه به دیگران وابسته باشند و دیگران به آنها وابسته باشند احساس نگرانی نمی‌کنند و نگران نپذیرفتن آنها توسط دیگران نیستند. با پشتکار و اشتیاق به حل مسئله‌ها پرداخته و در برخورد با مشکلات به‌جای گریه و یا عصبانی شدن از بزرگ‌سالان دوروبر خود کمک می‌خواستند. آنها آمادگی بیشتری برای روبرو شدن با تجارب و روابط جدید دارند. آنها را افرادی شایسته، مهربان، گشاده‌رو و دوست‌داشتنی‌تر از همتایان ناایمنشان توصیف می‌کنند.

کودکان ناایمن

کودکانی که دل‌بسته ناایمن شناخته شده بودند، در بزرگ‌سالی با وجود تمایل به داشتن رابطه صمیمی به‌سختی می‌توانند به دیگران اعتماد کنند یا به آنها متکی شوند و احساس می‌کنند در صورت نزدیکی صدمه می‌بینند. عده‌ای احساس می‌کنند دیگران تمایلی به صمیمی شدن با آنها را ندارند. آنها بدون روابط صمیمی ناراحت‌اند اما معتقدند دیگران به‌اندازه‌ای که آنها برایشان ارزش قائل‌اند ارزش قائل نمی‌شوند.

دوسوگرایی

دسته سوم بدون روابط صمیمی هم راحت‌اند، برای آنها استقلال بسیار مهم است، ترجیح می‌دهند نه به دیگران وابسته باشند و نه دیگران به آنها وابسته شوند. آنها به‌سادگی دچار خشم و ناکامی می‌شدند. به‌ندرت تقاضای کمک می‌کردند. رهنمودهای بزرگ‌سالان را یا نادیده می‌گرفتند و یا قبول نمی‌کردند و خیلی زود از تلاش در جهت حل مسائله دست می‌کشیدند. بزرگ‌سالان دوری جو، خود را از طریق کار افراطی و رویارویی‌های جنسی کوتاه انکار می‌کنند.

بزرگ‌سالان مقاوم، سریعاً ترس و خشم خود را ابراز می‌کنند و در مواقع نامناسب اطلاعاتی را در مورد خودشان فاش می‌سازند.

در هر دو گروه برای کاستن از تنش و اضطراب مقادیر زیادی الکل مصرف می‌کنند. تجربه ناخوشایند دلبستگی کودکی افراد را مستعد می‌سازد که نتیجه بگیرند سزاوار عشق نیستند یا نمی‌توانند به همسر صمیمی خود اعتماد کنند.

دیدگاه بالبی / اینزورث در مورد پرورش کودک

تکامل، علائم و حالاتی را در اختیار نوزادان گذاشته است که رشد سالم آنها را باعث می‌شود و بنابراین پاسخ‌دهی به این علائم عاقلانه‌ترین کار است. ما به‌عنوان والدین باید از کشش طبیعی خود برای رفتن به‌سوی نوزادی که گریه می‌کند، واداشتن او به لبخند، صحبت کردن با او به هنگام غان‌وغون کردن و غیره پیروی کنیم. نوزادان به‌طور زیستی، با توجه به تجربه‌های موردنیازشان، ما را به‌سوی خود می‌خوانند و هدایت می‌کنند و زمانی که ما نشانه‌های آنان را دنبال می‌کنیم، روابط ما با آنها شادمانه‌تر گسترش خواهد یافت.

درصورتی‌که لازم باشد کودک را از خانه خود جدا کنید باید به مرحله دلبستگی کودک توجه کنید. عاقلانه‌ترین کار این است که نوزاد را در ماه‌های اول تولد قبل از ایجاد دلبستگی به شخص خاص جابجا کنید. جدایی‌های بین ۶ ماهگی تا ۳، ۴ سالگی دردناک‌تر است.

بالبی و اینزورث می‌پرسند آیا سپردن کودک به مهدکودک در اوایل زندگی، مانع شکل‌گیری پیوند او با والدین نمی‌شود؟ در چند سال اول زندگی، جدایی روزانه از والدین، چه تأثیرات عاطفی بر کودک برجای می‌گذارد؟

سوالات خود را برای بهداشت روان ارسال کنید

پیمان دوستی
۱۸ فروردین ۱۳۹۴

منبع

دوستی

The post سبک دلبستگی در نظریه بالبی و اینزورث appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> https://behdashtravan.com/%d8%b3%d8%a8%da%a9-%d8%af%d9%84%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%b8%d8%b1%db%8c%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%a8%db%8c-%d9%88-%d8%a7%db%8c%d9%86%d8%b2%d9%88%d8%b1%d8%ab/feed/ 0 سبک‌های دلبستگی جان بالبی https://behdashtravan.com/%d8%b3%d8%a8%da%a9%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%d9%84%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%a8%db%8c/ https://behdashtravan.com/%d8%b3%d8%a8%da%a9%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%d9%84%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%a8%db%8c/#respond Thu, 27 Aug 2020 10:30:47 +0000 http://behdashtravan.com/?p=6127 سبک‌های دلبستگی جان بالبی جان بالبی (۱۹۹۰-۱۹۰۷) به طور منظم و منسجم به مطالعه و بررسی رابطه کودک با مادر یا مراقبش که به آن عنوان “دلبستگی” داده، پرداخته و تأکید می‌کند که هیجان‌ها جزو اساسی دلبستگی هستند. در ادامه خلاصه‌ای از نظریه سبک‌های دلبستگی جان بالبی را خوانده و می‌بینید. یکی از مهم‌ترین مسائل …

The post سبک‌های دلبستگی جان بالبی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> سبک‌های دلبستگی جان بالبی

جان بالبی (۱۹۹۰-۱۹۰۷) به طور منظم و منسجم به مطالعه و بررسی رابطه کودک با مادر یا مراقبش که به آن عنوان “دلبستگی” داده، پرداخته و تأکید می‌کند که هیجان‌ها جزو اساسی دلبستگی هستند. در ادامه خلاصه‌ای از نظریه سبک‌های دلبستگی جان بالبی را خوانده و می‌بینید.

یکی از مهم‌ترین مسائل در زندگی ما این است که بتوانیم روابط مثبت و طولانی با دیگران برقرار کنیم اما مشکل اساسی که اکثر این روابط برای ما ایجاد می‌کنند این است که مسئله‌ای آزاردهنده دارند و آن تکرار مداوم مسائل ناراحت‌کننده در روابط یا بروز بسیاری از تعارضات در حین رابطه است. این مسئله سبب می‌شود بپرسیم چرا شاد بودن و ماندن در روابط عاشقانه تا این حد دشوار است؟

آنچه که در روانکاوی مسلم است و هنوز نیاز به بررسی دارد این است که مشکلات یک رابطه همواره از دوران کودکی آغاز می‌شود.

جان بالبی، روان تحلیلگری بود که به این سؤال پاسخ داد. او با ردیابی تنش‌ها و تعارضات در روابط بین زوج‌ها به این نتیجه رسید که علت آن می‌تواند در تجربیات ابتدایی زندگی ما با مراقبت‌های اولیه مادری باشد. تئوری او تا حدودی به نحوه بزرگ شدن و تجربیات دوران کودکی خود برمی‌گردد. او در ۱۹۰۷ در خانواده‌ای متعلق به طبقات بالای جامعه به دنیا آمد اما والدینش زمان کمی را با کودکان می‌گذراندند. او توسط پرستاری مراقبت می‌شد که بعد از مدتی، در سن ۴ سالگی جان، آنها را به حال خود رها کرد. در ۷ سالگی به مدرسه شبانه‌روزی فرستاده شد. جایی که از آن متنفر بود و بعدها عنوان کرد حتی یک سگ را در ۷ سالگی به آنجا نخواهد فرستاد. او به پزشکی حاذق و محققی ایده پرداز تبدیل شد. در اوایل ۱۹۵۰، زمانی که به عنوان مشاور در سازمان بهداشت جهانی فعالیت می‌کرد، گزارشی تحت عنوان “سلامت روان و مراقبت‌های مادری” نوشت. او فرضیه‌های شایع را موردانتقاد قرار داد و گفت محبت کودک را لوس بار نمی‌آورد. همان‌طور که ویتامین D برای رشد استخوان‌ها ضروری و حیاتی است، محبت مادری نیز برای رشد سالم شخصیت کودک از اهم مسائل است.

این دیدگاه جدید سبب شد تا بسیاری از قوانین مربوط به مؤسسه‌های سلامت مورد بازبینی قرار بگیرد، به‌طوری‌که به والدین اجازه ماندن در کنار کودکان داده شد، زمانی که تنها بازدید بدون هرگونه تماس فیزیکی اتفاق می‌افتاد.

جان بالبی در ۱۹۵۹ کتابی با عنوان “اضطراب جدایی” به چاپ رساند و در آن به پیامدهای ناشی از کمبود محبت مادر پرداخت.

او در مورد کودکانی که از مادر خود جدا شده بودند به تحقیق پرداخته و می‌گوید”زمانی که کودک به مدت طولانی از مادر خود جدا می‌شود، همچنان به دنبال جلب‌توجه مادر می‌باشد، اما همواره نگران این است که هر آنچه که خوب است را در هر لحظه از دست بدهد”. آنها به دنبال این هستند که در مورد هر چیزی مطمئن شده و اگر این اطمینان را دریافت نکنند ناراحت و نگران می‌شوند. آنها از روابط خود فرار کرده و دوباره بازمی‌گردند و به هر فردی ابراز علاقه می‌کنند و دوباره احساس امیدواری می‌کنند. این الگویی از روابط در بین افراد است که بالبی به آن دلبستگی اضطرابی می‌گوید. میزان جدایی کودک از والدین خود مشکلات دیگری را به بار می‌آورد.

از طرف دیگر، کودک ممکن است احساس درماندگی داشته و به وضعیتی که جان بالبی به آن وضعیت “جدا افتاده” می‌گوید، برسد. آنها برای حفاظت از خود، وارد دنیای درونی خود شده و دورافتاده، خشک و سرد به نظر آیند. آنها وضعیتی را تجربه می‌کنند که بالبی به آن ” دلبستگی اجتنابی” می‌گوید. موقعیتی که کودک هرگونه محبت، نزدیکی و سرمایه‌گذاری عاطفی را خطرناک می‌داند که باید از آن اجتناب کند. به عنوان مثال ممکن است برای در آغوش کشیده شدن و اطمینان یافتن به شدت نیازمند باشند اما به نظرشان این نوعی خیانت به خود است.

نقطه عطف تفکرات جان بالبی این است که زمانی که مشکلات فراوانی برای به وجود آوردن دلبستگی ایمن در دنیای کودک وجود دارد، چه اتفاقی برای او می‌افتد. مشکلات مربوط به دلبستگی ناایمن تنها به سن ۸، ۱۲ یا ۱۷ سالگی محدود نمی‌شود، بلکه تمام زندگی یک فرد را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد.

سبک دلبستگی ما متأثر از تجربیات اولیه ما در دوران کودکی می‌باشد. همچون پیش‌نویسی است که در دنیای بزرگ‌سالی ما نیز تأثیرگذار است، بدون اینکه حتی ما متوجه این اتفاقات شویم.

بر اساس سبک‌های دلبستگی جان بالبی ، می‌توان گفت سه نوع سبک دلبستگی اولیه وجود دارد که ما می‌توانیم نسبت به سایرین داشته باشیم. اولین سبک دلبستگی، دلبستگی ایمن است. سبک دلبستگی که ایده آل است و کم اتفاق می‌افتد. زمانی که سبک دلبستگی شما ایمن باشد، اگر مسئله‌ای به وجود آید، آن را حل خواهید کرد. شما با فهمیدن نقص‌های شریک خود وحشت‌زده نخواهید شد. اگر شریک زندگی شما کمی ناراحت، پریشیان یا تا حدودی مزاحم باشد، واکنش شما شدید نخواهد بود. چرا که اگرچه او نمی‌تواند نسبت به شما برخورد درستی داشته باشد اما شما می‌توانید از خود مراقبت کرده و یا حتی برخی از نیازهای او را نیز برآورده سازید. زمانی که دیگران واکنش شدیدی نسبت به شما دارند، رفتار آنها را تفسیر کرده و با خود می‌گویید شاید در محل کار مشکلی برایش پیش آمده که برای شنیدن آنچه که در طول روز برای شما اتفاق افتاده چندان تمایلی ندارند.

سبک دیگر دلبستگی، دلبستگی اضطرابی می‌باشد که با چسبندگی بیش از حد مشخص می‌شود. تماس گرفتن‌های پی‌درپی، فرستادن پیغام‌های پشت سر هم، و فهمیدن اینکه دیگران در حال انجام چه کاری هستند و داشتن این نگرانی همیشگی که مبادا شریک شما، شما یا شهر را ترک گفته باشد. افراد با سبک دلبستگی اضطرابی همواره نیازمند ارتباط با دیگران بوده و تنها به نیازهای خود توجه می‌کنند. آنها همواره عصبی بوده و حرفی سخیف یا حرکتی اشتباه می‌تواند در نظر آنها مشکلی بزرگ و یا حتی تهدید به حساب آید و در پی آن رابطه خود را با شریک زندگی‌شان از بین ببرند. به عنوان مثال ممکن است بگویند: دلیلی که تو از سوپی که من درست کردم خوشت نمیاد آینه که من و دوست نداری و یا می‌خوای ترکم کنی!” درحالی‌که دلیل اصلی آن می‌تواند درگیری ذهنی طرف مقابل در مورد مشکلی باشد که در محل کار ایجاد شده است.

دلبستگی اجتنابی به این معناست که فرد به جای اینکه سعی در حل مشکل داشته، عصبانی شود و یا حتی به شخصی دیگر نزدیک شود، فرار کرده و یا صرف‌نظر می‌کند. زمانی که مشکلی رخ می‌دهد و در مورد آن صحبت نمی‌کنید، به طور غریزی فکر می‌کنید به دیگران نیاز ندارید، مخصوصاً اگر تنها باشید.

افراد با سبک دلبستگی اجتنابی معمولاً به سراغ افرادی می‌روند که دارای سبک دلبستگی اضطرابی هستند که جزو پرریسک‌ترین روابط می‌باشد. فرد با سبک دلبستگی اجتنابی پشتیبانی که فرد با سبک اضطرابی نیاز دارد را در اختیار او قرار نمی‌دهد و از طرف دیگر فرد دارای سبک دلبستگی اضطرابی فضای خصوصی که فرد دارای سبک اجتنابی نیاز دارد را همواره مورد هجوم خود قرار می‌دهد.

بالبی به ما در شناسایی رفتارهای این‌گونه افراد کمک می‌کند، به ویژه زمانی که از رفتارهای آنها ناامید و ناراحت شده‌ایم.

همه افراد تماماً اجتنابی یا اضطرابی نیستند. ممکن است زمانی اجتنابی و زمانی دیگر اضطرابی باشیم. بنابراین همان‌گونه که توسط جان  بالبی بیان شده، می‌توان گفت رفتارهای بی‌تفاوت و سردی در روابط به معنای این نیست که آنها همچون غارتگری در روابط سبب از بین رفتن آنها می‌شوند، بلکه تنها به این دلیل است که شاید سال‌ها پیش، از صمیمیت با اطرافیان آسیب خورده‌اند. بنابراین این نظریه، اطلاعات شخصی ما را افزایش می‌دهد تا بتوانیم در شکل‌دهی مجدد رفتارهای غیرعادی خود از آن استفاده کنیم.”

منبع

سایک نیوز

The post سبک‌های دلبستگی جان بالبی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

]]> https://behdashtravan.com/%d8%b3%d8%a8%da%a9%e2%80%8c%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%af%d9%84%d8%a8%d8%b3%d8%aa%da%af%db%8c-%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%a8%db%8c/feed/ 0