ذهن سه سطحی

فروید در سال‌های ۱۹۰۰ تا ۱۹۰۵ میلادی مدل توپوگرافی ذهن را ارائه و توسعه داد و در این بین سعی کرد ساختار و عملکرد ذهن را تشریح و توصیف کنید. فروید برای توصیف مدل ذهن خود از مثال معروف کوه یخ شناور استفاده کرد.
در سال ۱۹۱۵ میلادی زیگموند فروید توانست مدل ذهن خودآگاه، را توصیف کند، ذهن خودآگاه همان جایی است که تمام فرآیندهای روانی که ما از آنها آگاهی داریم قرار گرفته‌اند و پردازش می‌شوند.
فروید معتقد بود ذهن دارای سطح‌بندی مختلفی است (Level) به همین علت بالاترین و روترین سطح ذهن را ذهن خودآگاه می‌دانست. از طرفی ذهن پیش‌داوری (پیش از خودآگاه) شامل افکار و احساساتی می‌شود که شخص در ابتدا از آنها آگاهی ندارد، اما به‌راحتی می‌تواند به آگاهی برسد.

ذهن پیش از خودآگاه

ذهن پیش از خودآگاه در سطح پایین‌تری از ذهن خودآگاه قرار دارد و جایگاه آن درست پیش از ذهن ناخودآگاه است.
ذهن پیش‌داوری (پیش از خودآگاه) از نظر روانی مانند اتاق انتظار برای انسان است.
زیگموند فروید تا سال ۱۹۲۴ نظریاتش را در مورد سطوح مختلف ذهن انسان و توانایی انسان برای دست‌یابی و کنترل بر آن تشریح کرد.
طبق این نظریات، ذهن انسان دارای سه سطح متفاوت از نظر آگاهی است و درک انسان نسبت به آن‌ها متفاوت است.
نخست آن سطحی که از ذهن که همه اعمال و افکار ارادی از آن می‌گذرد و تسلط بر آن داریم، دوم سطحی که برخلاف سطح پیشین، گرچه بسیاری از فرآیندهای روانی و فکری را شامل می‌شود ولی عملاً از آن غافل هستیم و به وجودش به صورت مستقیم آگاهی نداریم، سوم این‌که سطحی از ذهن انسان وجود دارد که میان این دو سطح است و به نوعی محل گذار برای هر دو سطح است.

ذهن و حافظه

ما در زندگی روزمره از هر سه این سطوح ذهن برای شکل‌دهی به حافظه‌مان استفاده می‌کنیم.
برای مثال، شما در حال حاضر و عادی درباره اینکه شماره موبایل شما چه شماره‌ای است بدان فکر نمی‌کنید، اما همین الآن به محض اینکه ما اسمی از شماره موبایلتان آوردیم به سرعت به یاد شماره موبایلتان افتادید و آن را به نوعی در ذهن مرور کردید.
همچنین ممکن است تجربیات احساسی ما در «ذهن پیش از خودآگاه» ما قرار داشته باشند البته گاهی اوقات ذهن، تجربیات احساسی بزرگ منفی را سرکوب می‌کند و نمی‌گذارد این‌گونه احساسات در «ذهن پیش از خودآگاه» باقی بمانند.
در نتیجه فعالیت‌های ذهنی ناخودآگاه از فعالیت‌های ذهن خودآگاه غیرقابل‌دسترس است، اما از نظر احساسی و رفتاری هر دو ضمیر (ذهن) از یکدیگر تأثیر می‌پذیرند.
طبق گفته‌های فروید، ذهن ناخودآگاه اصلی‌ترین مرجع رفتاری انسان‌ها به شمار می‌رود. اگر برگردیم به همان مثال معروف کوه یخ شناور، ذهن ناخودآگاه همان قسمت بزرگ یخ است که زیر آب قرار دارد و دیده نمی‌شود.
احساسات، انگیزه‌ها و تصمیمات ما تا حد زیادی از ذهن ناخودآگاه ما تأثیر می‌گیرند و به شدت متأثر از تجربیات گذشته ما هستند و قطعاً این تجربیات برای ذخیره شدن و ماندگاری جایی بهتر از ضمیر ناخودآگاه (ذهن ناخودآگاه) ما پیدا نخواهند کرد.

ذهن ناخودآگاه

ما از آنچه که در ذهن خودآگاهمان اتفاق می‌افتد کاملاً اطلاع داریم و از اطلاعاتی که در طول روز در ذهن خودآگاه خود ذخیره می‌کنیم آگاهی داریم ولی در مورد ذهن ناخودآگاه هیچ اطلاعی نداریم که چه میزان اطلاعات دریافتی از حواس ما را ذخیره می‌کند.
اطلاعات موجود در ضمیر (ذهن) ناخودآگاه شامل همه موارد مهم و غیر ضروری می‌شود که ما ممکن است در آینده به آن‌ها نیاز پیدا کنیم.
ضمیر (ذهن) ناخودآگاه نقش یک مخزن را ایفا می‌کند.
به عنوان مثال در سال ۱۹۱۵ میلادی فروید پی برد که به اذعان و اعتراف خود افراد برخی از خواسته‌ها و آرزوهای ایشان اغلب بسیار ترسناک و دردناک و غیرانسانی هستند. فروید معتقد بود چنین داده‌هایی خارج از محدوده ذهن ناخودآگاه انسان قرار می‌گیرند.
که البته این روند معمولاً به علت سرکوب کردن مسائل رخ می‌دهد.
فروید در سال ۱۹۱۵ میلادی بر اهمیت ذهن ناخودآگاه تأکید کرد، همچنین فروید این مبحث را فرض اصلی این نظریه خود قرار داد که ذهن ناخودآگاه بر رفتارهای انسان حاکم است.
در واقع هدف فروید این بود که بر اساس تحلیل‌های روان‌شناسی و با استفاده از یک مکانیسم دفاعی در اشخاص، ذهنِ خودآگاهِ ناخودآگاه ایجاد کند.
فروید معتقد بود، ذهن ناخودآگاه بر شاخه‌های متنوعی تأثیرگذار است که رؤیاپردازی نیز یکی از این شاخه‌ها است.
بسیاری از رؤیاپردازی‌ها و قضاوت‌های سریع ما نشأت‌گرفته از ذهن ناخودآگاهمان است.
سوالات خود را از متخصص بهداشت روان بپرسید.

منبع

McLeod, S. A. (2015). Unconscious mind

تدبیر فردا

The post ذهن ناخودآگاه appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

یونگ معتقد بود انسان محدود به تجربیات فردی‌اش نیست و برخی تجارب به شکل کهن‌الگو نسل به نسل منتقل شده‌اند و از اجدمان به ما رسیده اند. شواهد او مبتنی بر شواهد بالینی (مثلاً خواب‌های مشترک مردم در نقاط مختلف جهان) و شواهد باستان‌شناسی بود. برای مثال در سرتاسر دنیا خواب‌های مشترکی دیده می‌شوند در حالی که این افراد هیچ زمینه‌ی تجربی مشترکی ندارند، یا مثلاً تجاربی مانند عبور از رودخانه پر از تمساح، مار، پیر فرزانه، منجی، وحدت و غیره بااینکه شاید برای ما اتفاق نیفتاده‌ باشند، اما با گوشت و پوستمان چنان عجین شده اند که حس می‌کنیم آنها را خودمان جایی تجربه کرده‌ایم. یونگ سعی کرد با گسترده‌کردن شخصیت بتواند توضیحی برای این مسائل پیدا کند و انسان را محدود به تجارب شخصی‌اش نمی‌دانست. برخی معتقدند این سطوح شخصیت یونگ واقع‌بینانه نیست اما به هر حال بسیار معنادار و دل‌نشین مطرح شده‌اند. در ادامه قصد داریم با سطوح شخصیتی از نگاه یونگ بیشتر آشنا شویم. متون پیش رو از کتاب روانشناسی رشد کرین انتخاب شده است.

کهن‌الگوهای یونگ و ساختار شخصیت از نگاه او

من(ایگو)

من تقریباً همان مفهوم خودآگاه است. من شامل آگاهی از دنیای بیرونی، همچنین آگاهی ما از وجود خودمان است.

پرسونا(نقاب)

پرسونا نقاب من (ایگو) است، همان تصویری است که شخص به دنیای بیرونی ارائه می‌دهد. پرسونای ما با نقش‌هایی که بر عهده می‌گیریم تغییر می‌یابد. فرد در محیط کار خویش یک تصویر از خود ارائه می‌دهد و در خانه در برابر کودکان خویش، تصویر دیگری را به نمایش می‌گذارد. بعضی افراد پرسونای خویش را بدون در نظر گرفتن بخش‌های عمیق شخصیت خود، شکل می‌دهند، تا جایی که خود یا دیگر افراد، حس می‌کنند که در زیر این نمای ظاهری، مایه‌ی اندکی وجود دارد و بقیه‌ی شخصیت مخفی است. اما حقیقت این است که ما به این بخش از شخصیت نیاز داریم تا بتوانیم به‌گونه‌ای مؤثر با دیگران کنار بیاییم. برای مثال، اغلب اوقات اگر بخواهیم دیگران به حرف ما گوش دهند، باید باحالتی مصمم و قاطع با آنها روبرو شویم. پرسونا تا جایی رشد می‌کند که شخصیت در حال تعادل باشد، اما به‌شرطی که بخش‌های دیگر شخصیت، کنار زده نشوند.

سایه

سایه شامل خصایص و احساساتی است که ما نمی‌توانیم آنها را برای خودمان بپذیریم. سایه متضاد ایگو و خودپنداره ماست. سایه، آقای هاید، یعنی چهره پنهانی دکتر جکیل است. در رؤیاها، سایه، به‌صورت افرادی هم‌جنس برون‌فکنی می‌شوند. مثلاً هنگامی‌که رؤیایی در مورد افراد بد، و دیگرآزار می‌بینیم، که جنسیت آنها با ما مشابه است. در زندگی روزمره، سایه اغلب هنگامی خود را به نمایش می‌گذارد که ما با موقعیتت های زشت و ناجوری روبرو شده‌ایم و مثلاً به‌طور ناگهانی و به نحو خصمانه‌ای می‌گوییم: ((اصلاً شبیه من به نظر نمی‌رسد)) ما همچنین برون‌فکنی‌های سایه‌ی خودمان را در مواقعی می‌بینیم که (از چیزی که نمی‌توانیم در مردم ببینیم، شکایت داریم) زیرا چنین اظهارات تندی، نشانگر ان است که ما درواقع داریم در وجود خودمان، برعلیه آگاهی از این کیفیت، دفاع می‌کنیم.

در اغلب موارد، سایه به‌طور گسترده‌ای منفی است، زیر با خودپنداره ی مثبت ما در تضاد است. بااین‌حال، مادامی‌که آگاهی ما از خودپنداره، شامل عناصری منفی است، سایه‌ی ناخوداگاه، مثبت خواهد بود. زن جوانی که خود را زشت در نظر می‌گیرد، ممکن است رؤیایی درباره یک زن زیبا ببیند. او این زن را به شکل فرد غریبه‌ای می‌بیند، اما درواقع این زن ممکن است جلوه‌ای از آرزوی زیبا بودن خودش باشد. خواه سایه منفی باشد و خواه مثبت، مسئله مهم، دسترسی داشتن به آن است. در هر فرد، آگاهی یافتن از ماهیت سایه، اولین قدم به‌طرف خودآگاهی و انسجام شخصیت است.

آنیما و آنیموس

تائوئیست‌های چینی از یین و یانگ، یعنی جنبه‌های، زنانه و مردانه شخصیت ما صحبت کرده‌اند. به نظر یونگ جنبه زنانگی شامل ظرفیت‌هایی برای پرورش فرزند، احساس، هنر و یگانگی با طبیعت، و جنبه مردانگی شامل تفکر منطقی، ابراز دلیرانه و غلبه بر طبیعت است. همه‌ی ما ازنظر زیست‌شناختی، دوجنسیتی هستیم و همه ما زمینه‌های دوجنسیتی را در اشخاص تشخیص می‌دهیم، بنابراین تمامی انسان‌ها هم خصایص مردانه دارند و هم زنانه. ولی ما انسان‌ها همچنین، ازلحاظ ژنتیک دارای تفاوت‌های جنسیتی هستیم که فشارهای اجتماعی شدن آن را تشدید و برجسته می‌کند و زنان را تحت‌فشار قرار می‌دهد تا جنبه زنانگی، و مردان را تحت‌فشار قرار می‌دهد تا جنبه مردانگی خویش را بیشتر مورد تأکید قرار دهند. نتیجه آن می‌شود که جنبه‌ی دیگر سرکوب و ضعیف می‌شود. مردان گرایش پیدا می‌کنند تا به‌طور یک‌طرفه مستقل، پرخاشگر و عقلانی بشوند. آنها ظرفیت‌های خویش را برای پرستاری و بچه‌داری و وابستگی به دیگران مورد غفلت قرار می‌دهند. زنان جنبه‌های پرورش فرزند و احساسات را در خود رشد می‌دهند و از ظرفیت‌های خویش برای تفکر منطقی و ابراز وجود غفلت می‌کنند. باوجوداین جنبه‌های مورد غفلت قرارگرفته ناپدید نمی‌شوند بلکه فعال باقی می‌مانند و در ناخودآگاه ما ظاهر می‌شوند. در مردان جنبه زنانگی در رؤیاها و خیال‌پردازی‌ها به‌عنوان (زن درونی یا آنیما) ظاهر می‌شوند (مرد درونی زنان آنیموس خوانده می‌شود.)

ناخودآگاه شخصی

یونگ معتقد بود که ناخودآگاه شامل دو لایه است. اولین لایه شامل ناخودآگاه شخصی است که دربرگیرنده تمایلات و احساساتی است که ما طی دوره زندگی‌مان آنها را واپس زده‌ایم. بیشتر بخش‌های سایه در ناخودآگاه شخصی قرار دارد. مثلاً ممکن است دربرگیرنده احساسات لطیف یک مرد نسبت به پدرش باشد که او نیاز دارد تا به‌عنوان یک کودک آنها را واپس زند. آنیما و آنیموس نیز همچنین تا حدودی اما نه تماماً در این بخش ناخودآگاه یافت می‌شوند. یک زن ممکن است تجربه‌های خود با پدرش را به‌عنوان تجربه‌هایی وسوسه‌انگیز واپس زند، تجربه‌هایی که پس‌ازآن، بر آنیموس او تأثیر می‌گذارد و در ناخودآگاه شخصی او باقی می‌ماند.

ناخودآگاه جمعی

ناخودآگاه شخصی هر کس منحصربه‌فرد است. هر شخص افکار و احساسات متفاوتی را در زندگی خویش واپس می‌زند. بااین‌حال یونگ معتقد بود در عمیق‌ترین لایه روان، یک ناخودآگاه جمعی وجود دارد که به ارث برده می‌شود و تمامی نوع بشر در آن شریک هستند. ناخودآگاه جمعی از انرژی ذاتی فرد تغذیه می‌شود و به تمایلاتی که کهن‌الگوها (آرکی‌تایپ) نامیده می‌شوند نیرو می‌بخشد و آنها را سازمان می‌دهد. ما هرگز در مورد کهن‌الگوها به‌طور مستقیم چیزی نمی‌دانیم. بلکه می‌توانیم از طریق تصاویر کهن‌الگویی که در افسانه‌ها، هنر، رؤیاها و تمایلات و خیال‌پردازی‌های افراد در سرتاسر جهان یافت می‌شود در مورد آنها چیزهایی بیاموزیم. افراد از طریق این تصاویر سعی می‌کنند تا عمیق‌ترین تمایلات و آرزوهای ناخودآگاه درونی خویش را ابراز کنند. کهن‌الگوها شامل تصاویری از مادر زمین، پیرزن خردمند، پیرمرد خردمند، حیوانات، تولد دوباره، مرگ، شیطان، جادوگر و خداوند هستند.

این کهن‌الگوها همچنین بر ماهیت و رشد سایر بخش‌های شخصیت اثر می‌گذارند. برای مثال آنیموس یک زن نه تنها از تجربه‌های او با پدرش و مردان دیگر بلکه از انرژی‌های پرخاشگرانه ناخودآگاه جنس مذکر که ممکن است در رؤیاهای او به‌صورت یک حیوان وحشی جلوه‌گر شده باشد ناشی می‌شود.

خویشتن

مهم‌ترین کهن‌الگو همان خویشتن ماست، تلاش ناخودآگاه ما برای وحدت، کمال و معنایابی. خویشتن نیرویی درونی برای تعادل بخشیدن و آشتی دادن جنبه‌های متضاد شخصیت ماست. در سراسر جهان خویشتن در تصاویر ماندلاها، یعنی اشکالی که در آنها تمامی جنبه‌ها حول یک مرکز کاملاً تعادل یافته قرار دارند، نمایش داده‌شده است. خویشتن، همچنین از طریق جستجوی ما برای یافتن خداوند، یعنی سمبل کمال و معنای غایی تجلی می‌یابد.

درون‌گرایی و برون‌گرایی

اگرچه خویشتن هدف غایی زندگی است اما هیچ‌کس به‌طور کامل به آن دست نمی‌یابد. همه ما به شیوه‌های یک‌جانبه رشد می‌کنیم. برای مثال اکثر ما توجه به خودآگاهی و غفلت از حیات ناخودآگاه را در خویش رشد می‌دهیم. زنان جنبه مردانگی خودشان را و مردان جنبه زنانگی خودشان را مورد غفلت قرار می‌دهند. یونگ مفاهیم دیگری را هم مطرح کرد تا تمایلات متضاد ما را توصیف کتد. و خاطرنشان سازد که ما اغلب اوقات تنها یک جنبه از آن مفهوم را در خود رشد می‌دهیم و جنبه دیگر آن را نادیده می‌گیریم. یکی از این مفاهیم قطبی شده درونی‌گرایی / برون‌گرایی است. برونگرا بی‌پرواست و مستقیماً دست به عمل می‌زند. درون‌گرا مردد است و در مورد آنچه ممکن است اتفاق بیافتد فکر می‌کند. در یک مهمانی زن جوان برون‌گرا بلافاصله به دیگران نزدیک می‌شود و با آنها شروع به گفتگو می‌کند. اما یک زن درون‌گرا دودل است و به حالات درونی خویش، ترس‌ها، امیدها و احساساتش فکر می‌کند. برون‌گرا به سمت بیرون، یعنی جهان گرایش دارد و درون‌گرا در دنیای درونی خویش احساس امنیت بیشتری می‌کند و از فعالیت‌هایی مانند مطالعه و هنر بیشتر لذت می‌برد. همه ما هر دو تمایل را داریم اما یکی از آنها را در خود رشد می‌دهیم و مورد دیگر را کنار می‌گذاریم و کمتر رشد می‌دهیم و آن را به ناخودآگاه می‌رانیم.

منبع:

کتاب: نظریه‌های رشد (مفاهیم و کاربردها)
مولف: ویلیام کرین
مترجمین: غلامرضا خوی‌نژاد، علیرضا رجایی

The post سطوح شخصیت یونگ appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

اگر مقاله سطوح شخصیت فروید را خوانده باشید به خوبی با تعارضات درونی انسان آشنا هستید و به خوبی درک خواهید کرد که چرا یک فرد احساس نیاز می‌کند که بعضی‌اوقات بخشی از واقعیات را نادیده بگیرد. فروید برای این‌که بتواند این پدیده‌ی خودفریبی را در بشر توضیح دهد مکانیزم‌های دفاعی متعددی را معرفی کرد.

روانشناسان بعدی مکانیزم‌های دفاعی را به سه دسته سالم، ناسالم و میانی تقسیم کردند. طبق این فرض برخی از مکانیزم‌هایی که به‌طور آگاهانه استفاده شوند، سالم محسوب می‌شوند (هرچند این تعریف کمی تناقض‌آمیز است اما در عالم واقع اتفاق می‌افتد). در پست‌های این بخش با آنها بیشتر آشنا خواهید شد.

فروید معتقد بود کودک خردسال وقتی با واقعیتی مواجه می‌شود که هضم آن برای او سخت است، ناچار می‌شود تمام یا بخشی از واقعیت را نادیده بگیرد. نمونه شدید آن را در افرادی که اسکیزوفرنی دارند، مشاهده می‌کنیم. این مکانیزم‌ها در طول رشد کودک تقویت می‌شوند و ریشه می‌دوانند. به‌طور مثال در یکی از کیس‌های معروف فروید، کودکی که احساسات ناخوشایندی به پدرش داشت، برای فرار از احساس گناه احساساتش را به اسبی جابه‌جا کرده بود و ازآن‌پس دچار فوبیای اسب شده بود. همه این مثال‌ها تلاش برای کنار آمدن با اضطراب را نشان می دهد و ظاهراً مشکلی ندارد. اما مشکل از جایی شروع می‌شود که در بزرگ‌سالی می‌خواهیم با راهبردها و مکانیزم‌های یک کودک سه ساله که در رفتار ما تثبیت‌شده عمل کنیم. این راهبردهای دفاعی که اضطراب را به ناخودآگاه می‌برد و از سیطره آگاهی خارج می‌کند، بعداً به اشکال مختلفی برون‌ریزی می‌شوند و این‌گونه اختلال‌های روانی ما زاییده می‌شوند. علاوه بر این، مشکلات ندیدن یک بخش از واقعیت جلوی غنای زندگی ما را می‌گیرد و باعث می‌شود برای فرار از اضطراب به خواسته‌های اصیلمان نرسیم. به‌نوعی از روی ترس، خوب و بد زندگی را باهم نادیده می‌گیریم. لازم به ذکر است که گاهی واقعیت مانند داس دروگری عمل می‌کند که هیچ مکانیزم ذهنی یارای مقاومت در برابر آن را ندارد، به‌عبارت‌دیگر مکانیزم‌های دفاعی همیشه قادر به نادیده گرفتن واقعیت نخواهند بود. برای همین نیاز است تا با این مکانیزم‌های ذهنی آشنا شویم.

اما چرا لازم است مکانیزم‌های دفاعی را بشناسیم:

1. با جلوگیری از خودفریبی به درک بهتری از وجود اصیل خود خواهیم داشت.
2. وقتی احساس کنیم که مردم هم از چنین مکانیزم‌هایی برای پوشش نقاط ضعفشان استفاده می‌کنند، همدلی با بدخلقی و ناملایمتی آن‌ها برای ما راحت‌تر می‌شود.
3. درک عمیق از خود و دیگری به بالا رفتن هوش هیجانی و مدیریت عواطف ما منجر می‌شود. امروزه همه می‌دانند که هوش هیجانی عامل اصلی موفقیت در مسائل شغلی و روابط میان­فردی است.

شولتز به‌طور خلاصه کارکرد دفاع‌ها را به این صورت تبیین می‌کند:

اضطراب خبر می‌دهد که خطر قریب‌الوقوع، تهدیدی برای خود، باید بی‌اثر یا از آن اجتناب شود. خود باید تعارض بین درخواست‌های نهاد و محدودیت‌های جامعه یا فراخود را کاهش دهد. به عقیده فروید، این تعارض همیشه وجود دارد. زیرا غرایز همواره برای ارضا فشار می‌آورند، و تحریم‌های جامعه همیشه چنین ارضایی را محدود می‌کنند. فروید معتقد بود که دفاع‌ها باید همیشه تااندازه‌ای در حال فعالیت باشند. تمام رفتارها به‌وسیله غرایز برانگیخته می‌شوند؛ همچنین تمام رفتارها از این نظر که علیه اضطراب دفاع می‌کنند، دفاعی هستند. شدت نبرد درون شخصیت ممکن است نوسان داشته باشد، اما هرگز متوقف نمی‌شود.
فروید چند مکانیزم دفاعی را مطرح کرد و خاطرنشان ساخت که به‌ندرت از یکی استفاده می‌کنیم؛ معمولاً همزمان با استفاده از چند مکانیزم از خودمان در برابر اضطراب دفاع می‌کنیم. بین این مکانیزم‌ها، مقداری همپوشی نیز وجود دارد. گرچه مکانیزم‌ها ازنظر جزئیاتشان تفاوت دارند، اما در دو ویژگی مشترک هستند:

1. آنها انکار یا تحریف واقعیت هستند- ضروری اما تحریف‌کننده هستند
2. به‌صورت ناهشیار عمل می‌کنند. ما از آن‌ها آگاه نیستیم، بدین معنی که در سطح هشیار، از خود و محیطمان، تصورات تحریف‌شده یا غیرواقعی داریم.
   

   منبع

   کتاب: نظریه‌های شخصیت
   نویسنده: دوان.پی.شولتز / سیدنی.الن.شولتز
   مترجم: یحیی سیدمحمدی

The post مکانیزم دفاعی چیست؟ appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.