یک راه برای دفاع در مقابل تکانه‌های ناراحت‌کننده، نسبت دادن آن‌ها به فرد یا چیز دیگر است. این مکانیزم دفاعی، فرافکنی نامیده می‌شود. در این مکانیزم تکانه‌های شهوت‌انگیز، پرخاشگرانه و تکانه‌های غیرقابل‌قبول دیگر طوری ادراک می‌شوند که به دیگران نسبت داده می‌شوند، نه خود فرد. درواقع فرد می‌گوید: «من از او متنفر نیستم، او از من نفرت دارد». یا ممکن است مادری سائق جنسی خود را به دختر جوانش نسبت دهد. این تکانه بازهم آشکارشده، اما به‌صورتی که برای فرد کمتر تهدیدکننده است.

مفهوم فرافکنی می‌تواند گسترده‌تر از نسبت دادن تکانه‌های ناراحت‌کننده به دیگران باشد. به‌طور کلی هر وقت این پیش‌فرض را داشته باشیم که دیگران هم مانند ما فکر می‌کنند، به‌نوعی در حال فرافکنی‌کردن هستیم. الزامی ندارد نقاط ضعف ما فرافکنی شود. حتی نکات مثبت و خنثی نیز می‌تواند فرافکنی شود. به‌طور مثال کسی که بسیار ساده‌لوح یا قابل‌اعتماد است، همه را قابل‌اعتماد می‌داند و به‌سادگی به دیگران اعتماد می‌کند. یا فردی که صبح زود بیدار می‌شود فکر می‌کند دیگران هم همین‌گونه هستند.

دیوید هیوم و اسپینوزا معتقد بودند این مکانیزم را فقط در قبال انسان‌های دیگر بکار نمی‌بریم. حتی ممکن است ویژگی‌های ذهنی بشر را به طبیعت یا خدا و به‌طورکلی جهان هستی نسبت دهیم. آنها این نوع طرز تفکر را عمیقاً غلط می‌دانستند. اسپینوزا برای این‌که نسبت دادن ویژگی‌های بشری به خدا یا طبیعت (اسپینوزا آنها را به یک معنی بکار می‌برد) را توضیح دهید چنین می‌گوید: “اگر مثلث‌ها زبان داشتند، خدا را کامل‌ترین مثلث‌ها و اگر دایره‌ها زبان داشتند، خدا را کامل‌ترین دوایر می‌دانستند و هر موجودی خواص خود را به خدا یا طبیعت نسبت می‌دهد”. هیوم معتقد بود چون ذهن ما بر اساس علیّت کار می‌کند خیال می‌کنیم سازوکار طبیعت هم به همین شکل است و علیت را یک اصل مطلق جهانی می‌دانیم.

همان‌طور که می‌بینیم پیش از فروید این مفهوم به نحوی مطرح‌شده بود و دنیای روانشناسی منتظر بود تا فروید آن را در سطح درون‌روانی بکار برد.

در بسیاری از اختلالات روانی این مکانیزم به‌وضوح دیده می‌شود. در اختلال شخصیت پارانوئید ممکن است فردی که خود تمایلات آسیب‌رسانی و خودخواهانه دارد، آنها را با فرافِکنی به دیگران، به افراد دیگر نسبت دهد. به‌این‌ترتیب همه انسان‌ها و حتی جهان را به‌نوعی خطرناک می‌بیند، به همین دلیل اعتماد برای آنها کار تقریبا غیرممکنی است. یا در اختلال شخصیت وسواسی که فرد همیشه به دنبال کمال‌های شخصی خود می‌گردد، انتظار دارد دیگران هم مانند او فِکر کنند و همان اخلاقیات و استانداردها را داشته باشند. وقتی دیگران استانداردهای متفاوتی را ارائه می‌دهند این افراد آزرده و عصبانی می‌شوند. اختلال شخصیت وابسته که تمایل زیادی به کمک کردن به دیگران بخاطر ترس از دست دادن آنها دارد، همین انتظار را از دیگران دارد و فکر می‌کند دیگران هم باید چنین دغدغه‌ای داشته باشند.

آرون بِک که یک روان‌شناس شناختی است و از اساس با نظرات روان‌کاوانه فروید زاویه دارد، معتقد است که باورهای بنیادی یک فرد، که تمام رفتار و عواطف او را تحت‌الشعاع قرار می‌دهند، معطوف به سه چیز هستند: خود، دیگری و جهان. از این منظر اگر ما باورهای ناکارآمدی نسبت به این سه مورد داشته باشیم، دچار انواع اختلالات روانی و رنج‌های غیرمعمول خواهیم شد. همچنین دیدید مکانیزم دفاعی فرافکنی، چطور باورهای فرد نسبت به خود، دیگران و جهان را منحرف می‌کند. با ترکیب این دو نظر می‌فهمیم که چطور سنگ بنای بسیاری از رنج‌های روان‌رنجوری که می‌بریم ریشه در فرافکنی دارند. با این که این دو دانشمند، ریشه در دو مکتب فکری متضاد دارند و از ادبیات متفاوتی استفاده می‌کنند، می بینیم درباره‌ی یکسان بودن ماهیت بسیاری از اختلالات روانی و ارتباطشان با فرافکنی از نظر مفهومی نظراتی مشابه دارند.

“دکتر بهروز هاشمی”

The post مکانیزم دفاعی فرافکنی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

اگر مقاله سطوح شخصیت فروید را خوانده باشید به خوبی با تعارضات درونی انسان آشنا هستید و به خوبی درک خواهید کرد که چرا یک فرد احساس نیاز می‌کند که بعضی‌اوقات بخشی از واقعیات را نادیده بگیرد. فروید برای این‌که بتواند این پدیده‌ی خودفریبی را در بشر توضیح دهد مکانیزم‌های دفاعی متعددی را معرفی کرد.

روانشناسان بعدی مکانیزم‌های دفاعی را به سه دسته سالم، ناسالم و میانی تقسیم کردند. طبق این فرض برخی از مکانیزم‌هایی که به‌طور آگاهانه استفاده شوند، سالم محسوب می‌شوند (هرچند این تعریف کمی تناقض‌آمیز است اما در عالم واقع اتفاق می‌افتد). در پست‌های این بخش با آنها بیشتر آشنا خواهید شد.

فروید معتقد بود کودک خردسال وقتی با واقعیتی مواجه می‌شود که هضم آن برای او سخت است، ناچار می‌شود تمام یا بخشی از واقعیت را نادیده بگیرد. نمونه شدید آن را در افرادی که اسکیزوفرنی دارند، مشاهده می‌کنیم. این مکانیزم‌ها در طول رشد کودک تقویت می‌شوند و ریشه می‌دوانند. به‌طور مثال در یکی از کیس‌های معروف فروید، کودکی که احساسات ناخوشایندی به پدرش داشت، برای فرار از احساس گناه احساساتش را به اسبی جابه‌جا کرده بود و ازآن‌پس دچار فوبیای اسب شده بود. همه این مثال‌ها تلاش برای کنار آمدن با اضطراب را نشان می دهد و ظاهراً مشکلی ندارد. اما مشکل از جایی شروع می‌شود که در بزرگ‌سالی می‌خواهیم با راهبردها و مکانیزم‌های یک کودک سه ساله که در رفتار ما تثبیت‌شده عمل کنیم. این راهبردهای دفاعی که اضطراب را به ناخودآگاه می‌برد و از سیطره آگاهی خارج می‌کند، بعداً به اشکال مختلفی برون‌ریزی می‌شوند و این‌گونه اختلال‌های روانی ما زاییده می‌شوند. علاوه بر این، مشکلات ندیدن یک بخش از واقعیت جلوی غنای زندگی ما را می‌گیرد و باعث می‌شود برای فرار از اضطراب به خواسته‌های اصیلمان نرسیم. به‌نوعی از روی ترس، خوب و بد زندگی را باهم نادیده می‌گیریم. لازم به ذکر است که گاهی واقعیت مانند داس دروگری عمل می‌کند که هیچ مکانیزم ذهنی یارای مقاومت در برابر آن را ندارد، به‌عبارت‌دیگر مکانیزم‌های دفاعی همیشه قادر به نادیده گرفتن واقعیت نخواهند بود. برای همین نیاز است تا با این مکانیزم‌های ذهنی آشنا شویم.

اما چرا لازم است مکانیزم‌های دفاعی را بشناسیم:

1. با جلوگیری از خودفریبی به درک بهتری از وجود اصیل خود خواهیم داشت.
2. وقتی احساس کنیم که مردم هم از چنین مکانیزم‌هایی برای پوشش نقاط ضعفشان استفاده می‌کنند، همدلی با بدخلقی و ناملایمتی آن‌ها برای ما راحت‌تر می‌شود.
3. درک عمیق از خود و دیگری به بالا رفتن هوش هیجانی و مدیریت عواطف ما منجر می‌شود. امروزه همه می‌دانند که هوش هیجانی عامل اصلی موفقیت در مسائل شغلی و روابط میان­فردی است.

شولتز به‌طور خلاصه کارکرد دفاع‌ها را به این صورت تبیین می‌کند:

اضطراب خبر می‌دهد که خطر قریب‌الوقوع، تهدیدی برای خود، باید بی‌اثر یا از آن اجتناب شود. خود باید تعارض بین درخواست‌های نهاد و محدودیت‌های جامعه یا فراخود را کاهش دهد. به عقیده فروید، این تعارض همیشه وجود دارد. زیرا غرایز همواره برای ارضا فشار می‌آورند، و تحریم‌های جامعه همیشه چنین ارضایی را محدود می‌کنند. فروید معتقد بود که دفاع‌ها باید همیشه تااندازه‌ای در حال فعالیت باشند. تمام رفتارها به‌وسیله غرایز برانگیخته می‌شوند؛ همچنین تمام رفتارها از این نظر که علیه اضطراب دفاع می‌کنند، دفاعی هستند. شدت نبرد درون شخصیت ممکن است نوسان داشته باشد، اما هرگز متوقف نمی‌شود.
فروید چند مکانیزم دفاعی را مطرح کرد و خاطرنشان ساخت که به‌ندرت از یکی استفاده می‌کنیم؛ معمولاً همزمان با استفاده از چند مکانیزم از خودمان در برابر اضطراب دفاع می‌کنیم. بین این مکانیزم‌ها، مقداری همپوشی نیز وجود دارد. گرچه مکانیزم‌ها ازنظر جزئیاتشان تفاوت دارند، اما در دو ویژگی مشترک هستند:

1. آنها انکار یا تحریف واقعیت هستند- ضروری اما تحریف‌کننده هستند
2. به‌صورت ناهشیار عمل می‌کنند. ما از آن‌ها آگاه نیستیم، بدین معنی که در سطح هشیار، از خود و محیطمان، تصورات تحریف‌شده یا غیرواقعی داریم.
   

   منبع

   کتاب: نظریه‌های شخصیت
   نویسنده: دوان.پی.شولتز / سیدنی.الن.شولتز
   مترجم: یحیی سیدمحمدی

The post مکانیزم دفاعی چیست؟ appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

آن زمان رسد که تقاص دو هزار سال که مسیحی بوده‌ایم پس دهیم: آن وزنه سنگین را از دست بدهیم که بدان زنده می‌ماندیم
نیچه

گویا اروپا ( البته فقط هم مختص اروپا و غرب نیست) در راه این چالش، سخت شکست‌خورده و در هم کوفته شده است. بعد از این‌که اخبار پیوستن جوانان اروپایی به داعش، شگفتی زیادی ایجاد کرد و ذهن را غلغلک می‌داد تا بتواند برای آن توضیحی پیدا کرد، اخباری مبنی بر این انتشار یافت که بازی عجیبی تحت عنوان نهنگ آبی ساخته‌شده که کاربران آن موظف‌اند برای عبور از مراحل بازی، اقداماتی شدیداً سادومازوخیستی را انجام داده و دست‌آخر برای اتمام بازی، خودکشی کنند (فراموش نکنید که در دل هر خودآزاری یک دگرآزاری نیز نهفته است).

چیزی که ذهن را بیش از همه به اعجاب می‌کشاند نه ساخت این بازی، که طرفدار داشتن آن است و از همه مضحک‌تر این‌که سازنده بازی دانش‌آموخته روانشناسی است. نیچه که بر این باور بود فلاسفه و روانشناسان آینده، بار معنادهی را در زندگی بر دوش خواهند کشید، اگر زنده بود و این وقایع را می‌دید حتماً برای بار دوم به جنون کشیده می‌شد.
نیاز به توضیح اضافه نیست که چطور دنیای مدرن در راه معنادهی به افراد شکست‌خورده است. روانشناس سازنده بازی ادعا دارد رسالتش از ساخت این بازی حذف پسماندهای زیستی و پالایش جامعه بوده است. فقط همین یک جمله کافی است تا گرایش‌های سادیستی، خود بزرگ‌بینانه و به اصطلاحِ روانکاوان، تثبیت در مرحله رشدی مقعدی فرویدی را در سازنده بازی ببینیم.

او با مهارت زیادی این تمایلات خود را به نوجوانان بی‌دفاعی که هنوز هویت خودشان را پیدا نکرده‌اند، فرافکنی(به همراه جابجایی) کرده و درنهایت درحالی‌که از این اتفاق لذت می‌برد آن را به‌راحتی عقلانی سازی می‌کند.

این جوان ۲۲ ساله و نوجوانان شرکت‌کننده در این بازی شاید گناهی نداشته باشند اما این موضوع توحش فروخورده زندگی متمدنانه و نیست‌گرایی پنهان در قرن حاضر را به خوبی نمایش می‌دهد و به مثابه یک زنگ خطر عمل می کند. اگر قضاوت و بدگویی هم وجود دارد همان پیش‌بینی نیچه نسبت به آینده اروپا و جهان است.
اگر نگاهی ضد غربی دارید و از این نوشته سخت خوشحال شدید، کافی است قربانیان این بازی در کشورهای مختلف را بررسی کنید. جای خالی کسی مثل ولتر و شعار معروفش خالی است: “این رسوایی را از میان ببرید”

دکتر بهروز هاشمی

منابع:

1. اراده معطوف به قدرت، فردریش نیچه، ترجمه محمد باقر هوشیار، چاپ هفتم، ص۶۴ نوشته دو
2. اراده معطوف به قدرت، فردریش نیچه، ترجمه محمد باقر هوشیار، چاپ هفتم، ص۷۴ نوشته ۱۲
3. تاریخ فلسفه ویل دورانت، عباس زریاب خوئی، چاپ ۲۴، فصل ولتر، ص ۲۱۴

The post درباره نهنگ آبی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

اختلال شخصیت پارانوئید

اصطلاح پارانوئید به معنی مشکوک بودن، محتاط بودن، گوش‌به‌زنگ بودن نسبت به دیگران بر اساس این عقیده است که آنها قصد آسیب رساندن دارند. تفکر پارانوئید در اختلال‌های روانی گوناگون وجود دارد. در این بخش به اختلال شخصیتی می‌پردازیم که با پارانویا مشخص می‌شود.

افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید شدیداً به دیگران مشکوک‌اند و همیشه در برابر خطر یا آسیب احتمالی حالت دفاعی دارند. نگرش آن‌ها نسبت به دنیا بسیار کوته‌بینانه است، زیرا همواره به دنبال آن هستند که انتظاراتشان مبنی بر اینکه دیگران از آنها سوءاستفاده خواهند کرد، تأیید شوند، و این باعث می‌شود که آن‌ها حتی به دوستان و همکارانشان اعتماد نکنند. آن‌ها حتی در صورت عدم وجود شواهد قانع‌کننده، ممکن است همسر خود را به خیانت متهم کنند. برای مثال، امکان دارد آن‌ها باور داشته باشند که هزینه نامشخصی در صورتحساب تلفن دلیل بر رابطه جنسی نامشروع است. آن‌ها قادر نیستند مسئولیت اشتباهات خود را بپذیرند، و در عوض سرزنش را به دیگران فرافکنی می‌کنند. اگر دیگران از آن‌ها انتقاد کنند، متخاصم می‌شوند. آن‌ها همچنین آمادگی دارند اظهارات بی‌غرضانه و رویدادهای جزئی را به‌عنوان چیزی که معنی پنهان یا تهدیدکننده دارد، سوءتعبیر کنند. ممکن است آن‌ها به خاطر توهین واقعی یا خیالی کسی، سال‌ها کینه او را به دل بگیرند. گرچه امکان دارد افراد مبتلابه این اختلال در برخی مشاغل که به گوش‌به‌زنگی زیاد نیاز دارند نسبتاً موفق باشند، اما رندگی عاطفی آنها منزوی و مقید است.

همان‌گونه که می‌توانید تصور کنید، افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید روابط مشکل‌آفرینی دارند، چون این افراد به‌طور غیرمنطقی می‌ترسند دیگران به آنها آسیب برسانند، باعث می‌شوند دیگران از آن‌ها فاصله بگیرند و به‌خصوص نسبت به افرادی که در مقام قدرت هستند، حساس‌اند. آنچه از این شواهد بالینی حمایت می‌کند، این است که افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید، با سبک دلبستگی بیمناک مشخص می‌شوند (لوپز و برنان،۲۰۰۰).

مقدار خاصی تفکر و رفتار پارانوئید می‌تواند در برخی موقعیت‌ها، مانند شرایط سیاسی خطرناکی که افراد باید مراقب زنده ماندن خود باشند، مناسب باشد، اما افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید به‌صورتی فکر و رفتار می‌کنند که به محیطشان ربطی ندارد.

آنچه برای خویشاوندان و آشنایان این افراد خیلی ناکام کننده است این واقعیت است که آن‌ها درخواست کمک حرفه‌ای را رد می‌کنند، زیرا قبول ندارند دچار مشکل هستند. در موارد نادری که درصدد درمان برمی‌آیند، خشکی و حالت دفاعی آن‌ها به متخصص بالینی اجازه نمی‌دهد تا در جهت هرگونه تغییر بادوام تلاش کند.

نظریه‌پردازان روان پویشی(روانکاوی)، اختلال شخصیت پارانوئید را به‌صورت نوعی نگریستن به دنیا توجیه می‌کند که به‌موجب آن، فرد قویاً به مکانیزم دفاعی فرافکنی متکی است، بدین معنی که دیگران، نه به خود فرد به‌گونه‌ای تصور می‌شوند که انگیزه‌های منفی یا زیان‌آور دارند (شاپیرو،۱۹۶۵). در مقابل، نظریه‌پردازان شناختی – رفتاری (بک و همکاران، ۱۹۹۰)، فرد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید را به‌صورت کسی در نظر می‌گیرند که فرض‌های اشتباهی در مورد دنیا دارد و مشکلات و اشتباهات شخصی را به دیگران نسبت می‌دهد.

دیدگاه شناختی – رفتاری، نظر دیگری را ارائه می‌دهد که روی سه فرض اشتباه که افراد مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید به آن‌ها معتقدند، تأکید دارد « آدم‌ها بدخواه و فریبکارند». «همه آن‌ها اگر فرصت پیدا کنند به تو حمله می‌کنند»، «اگر گوش‌به‌زنگ باشی می‌توانی در امان بمانی». مشکلی که این فرض‌ها ایجاد می‌کنند این است که الزاماً آن‌ها را وادار می‌سازند نتیجه بگیرند که برداشت‌هایشان درست هستند. اگر زنی آمادگی داشته باشد که به انگیزه‌های دیگران مشکوک باشد، احتمالاً آنچه را که آن‌ها انجام می‌دهند به‌عنوان دلیل تعبیر می‌کند. برای مثال، کارولین معتقد است خرده‌فروش‌ها عمداً سر مشتریان کلاه می‌گذارند. دفعه بعد که فروشنده‌ای در دادن باقی پول او اشتباه می‌کند، او این را خطای تصادفی تعبیر نمی‌کند، بلکه تأییدی برای نگرانی خود می‌داند. طبق دیدگاه شناختی – رفتاری، سومین فرض اشتباه، اینکه آدم‌ها باید گوش‌به‌زنگ باشند تا از صدمه دیدن در امان بمانند، به احساس کارایی پایین مربوط می‌شود، که افراد پارانوئید را وا‌می‌دارد باور کنند که نمی‌توانند مقاصد زیان‌آور دیگران را تشخیص دهند، پس بهتر است دائما مراقب باشند.

درمان اختلال شخصیت پارنوید که از دیدگاه شناختی- رفتاری پیروی می‌کند به این صورت اجرا می‌شود که فرض‌های اشتباه درمان‌جو را در جوی که احساس اعتماد ایجاد کند، بی‌اثر می‌کنند. درمانگر می‌کوشد احساس کارایی شخصی درمان‌جو را بالا ببرد به‌طوری‌که احساس کند می‌تواند بدون اینکه موضع دفاع بگیرد یا گوش‌به‌زنگ باشد، از پس موقعیت‌ها برآید. ازآنجایی‌که درمان‌جوی مبتلا به اختلال شخصیت پارانوئید بااحساس بی‌اعتمادی به درمانگر درمان را آغاز می‌کند، درمانگر باید تلاش خاصی به خرج دهد که به درمان‌جو کمک کند بفهمد درمان فرآیندی مشترک است. مواجه کردن مستقیم در مورد درمان‌جوی پارانوئید معمولاً نتیجه برعکس می‌دهد، زیرا درمان‌جو احتمالاً آن را حمله دیگری تعبیر می‌کند (میلون و همکاران،۲۰۰۰). مداخله مفید دیگر بر این است که به درمان‌جو کمک شود از نقطه‌نظر دیگران آگاه‌تر شود و روش جسورانه‌تری را در تعارض با دیگران پرورش دهد. این افزایش مهارت‌های میان فردی، کیفیت تعامل‌های درمان‌جو را در خارج از جلسات درمان بهبود می‌بخشد و سرانجام به باطل کردن فرض‌های اشتباه او کمک می‌کند.

ویژگی‌های تشخیصی

افراد مبتلابه این اختلال شخصیت، طبق چهار مورد زیر یا بیشتر، نسبت به دیگران بی‌اعتمادی و سوءظن فراگیر دار و انگیزه‌های آن‌ها را بدخواهانه تعبیر می‌کنند

• سوءظن ناموجه مبنی بر اینکه دیگران می‌خواهند آن‌ها را استثمار کنند، به آن‌ها آسیب برسانند، یا آن‌ها را فریب دهند
• اشتغال ذهنی به تردیدهای ناموجه درباره وفادار بودن یا قابل‌اعتماد بودن دیگران
• عدم تمایل به برداشت معانی تحقیرآمیز یا تهدیدکننده پنهان از اظهارات با رویدادهای بی‌زیان
• گرایش به دل گرفتن کینه‌ها
• برداشت حملات شخصی دیگران و گرایش به پاسخ دادن با حملات متقابل خشم‌آلود
• سوءظن‌های ناموجه مکرر نسبت به وفادار بودن همسر یا شریک جنسی

منبع:

کتاب: آسیب‌شناسی روانی
نویسنده: ریچارد پی هالجین – سوزان کراس ویتبورن
مترجم: یحیی سیدمحمدی

The post اختلال شخصیت پارانوئید appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.