آقای فروید عزیز آیا در مقابل فاجعه شوم جنگ راه نجاتی برای بشریت وجود دارد؟ چرا باید انسان‌ها این‌طور بی‌رحمانه همدیگر را بکشند؟ چرا تمام کوشش‌ها برای یک صلح پایدار به شکست منجر شده است؟

چرا انسان‌ها این‌قدر خون‌خوار وبی رحم هستند؟ چرا مردم اجازه می‌دهند دیکتاتورهای جانی و دیوانه از احساسات آنان سو استفاده کنند و آنان را تا مرز جنون و کشتن همسایگان خود به کار ببرند؟

آیا هدایت رشد روان انسان در جهتی که توان مقابله با جنون نفرت و نابودی را داشته باشد امکان‌پذیر است؟

پاسخ فروید به آلبرت انیشتین

به‌طورکلی تضاد میان انسان‌ها و حیوانات با توسل به‌قدرت و خشونت خاتمه پیدا می‌کند، در انسان‌ها چون اختلاف عقیده هم وجود دارد این تضاد به بالاترین حد از انتزاع می‌رسد. انسان‌های غارنشین که به‌صورت گله حیوانات زندگی می‌کردند قدرت بازو و مشت تعیین‌کننده مالکیت بود با پیدایش اسلحه و استراتژی جنگ، برتری فکری جای زور بازو را گرفت. به‌طورکلی کشتن دشمن سبب ارضا یکی از غرایز انسانی است اما به‌تدریج در نظام‌های بشری تغییراتی صورت گرفت و شیوه‌های توسل به زور به نفع حاکمیت حقوق تغییر کرد. با نگاهی گذرا به تاریخ بشر می‌بینیم که همواره اختلافاتی پایان‌ناپذیر میان یک یا چند موجودیت اجتماعی، اختلافاتی میان واحدهای کوچک و بزرگ، محدوده‌های شهری – مناطق مختلف – میان قبایل – ملت‌ها و امپراتوری‌ها وجود داشته که اغلب با زورآزمایی و جنگ خاتمه یافته است.

برخی مانند هون‌ها و مغول‌ها و ترک‌ها در تاریخ بشر مانند طاعون ظاهر شدند و فقط بدبختی و تباهی به بار آوردند. جلوگیری قطعی از بروز جنگ فقط زمانی ممکن است که انسان‌ها برای جایگزینی قدرت مرکزی و رعایت احکام آن در هریک از موارد اختلاف به توافق اصولی برسند. آقای انیشتین شما از سهولت بسیج مشتاقانه انسان‌ها برای جنگ حیرت کرده و حدس زده‌اید که چیزی درون انسان‌ها منشأ اثر است و سپس از و نابودی که کار این‌گونه تحریکات را آسان می‌کند نام برده‌اید. ما روان شناسان به وجود چنین غریزه‌ای اعتقاد داریم و سعی کرده‌ایم تظاهرات و نشانه‌های این غریزه را بررسی کنیم.

غرایز انسانی به دو گونه‌اند:

1. غرایزی که خواهان صیانت نفس و وحدت زندگی هستند این غرایز را عشقی یا تمایلات جنسی می‌نامند.
2. غرایزی که خواهان نابودی و مرگ هستند ما آنها را به غریزه پرخاشگری و غریزه تخریب خلاصه می‌کنیم.

به نظر می‌رسد که هیچ‌یک از این غرایز به تنهایی فعالیت نمی‌کنند. به‌طور مثال شخصی که عاشق می‌شود غریزه تصاحب و مالکیت و پرخاشگری هم در او تشدید می‌شود اما غریزه تخریب یا مرگ و ویرانگری در درون هر موجود زنده‌ای فعال است و می‌کوشد موجود زنده را به تدریج ویران و متلاشی کند و حیات را به حالت بی‌جان برگرداند درحالی‌که غریزه عشق و شهوانی قطب مخالف آن است که معرف کوشش‌های زندگی هستند.

امیدی به محو تمایلات پرخاشگرانه انسان‌ها نمی‌توان داشت. بلشویک‌ها امیدوارند بتوانند از طریق تضمین ارضا نیازهای مادی و رفع اختلاف طبقاتی در جامعه و برابری پرخاشگری انسان‌ها را از میان بردارند. به نظر من امیدی واهی و خیالی باطل است چون بلشویک‌ها حتی به پیروان خود نمی‌آموزند از کینه‌توزی و دشمنی نسبت به یکدیگر دست بردارند. هدف ما محو کامل تمایلات پرخاشگرانه انسان‌ها نیست فقط باید سعی کرد این گرایش به‌گونه‌ای هدایت شود که به‌صورت جنگ بروز نکند. امروزه در جوامع اکثریتی عظیم از مردم تشکیل می‌دهند که خود استقلال و ثبات عقیده ندارند و به مرجع قدرتی نیازمندند که برای ایشان قادر به اتخاذ تصمیم باشد. باید دقت و کوشش بسیار به‌کار برد تا انسان‌های روشنفکر تحصیل‌کرده و دارای استقلال فکر – شجاع و حقیقت و، از لایه‌های بالای جامعه تربیت نمود و هدایت توده‌های وابسته و فاقد استقلال را به آنان سپرد.

البته وضعیت مطلوب و دلخواه اجتماعی مرکب از مردمانی خواهد بود که زندگی غریزی خود را مطیع و مقهور حاکمیت خرد و عقل کرده باشند. نمی‌توان تمام جنگ‌ها را در اساس محکوم کرد. تا زمانی که قدرت‌هایی وجود دارند که بی‌رحمانه آماده نابودی دیگران‌اند، دیگران نیز باید خود را برای جنگ مسلح کنند از ویژگی‌های روان‌شناختی تکامل فرهنگی، دو ویژگی از اهمیت زیادی برخوردارند یکی قدرت‌یابی عقل که بر زندگی غریزی غلبه نموده است و دیگری درونی شدن تمایلات پرخاشگرانه با همه پیامدهای سودمند و تمام عواقب خطرناکش. تا کی باید انتظار داشت تا مردم دنیا صلح‌طلب شوند؟ نمی‌دانم. تنها امید من به نگرش فرهنگی و دیگری ترس موجه از تأثیرات و پیامدهای جنگ است. هر چیزی که به تکامل فرهنگی یاری رساند  و آن را تقویت و تسریع کند، بی‌گمان کاربردی مثبت علیه جنگ دارد.
دوستدار شما زیگموند فروید

منبع

کتاب: بزرگان روان‌شناس، دوره ۱۲۰ جلدی
نشر: دانزه
ترجمه: خسرو ناقد

The post نامه‌نگاری انیشتین و فروید appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

1. مکانی، که شیوه‌های عملکرد هشیار در برابر ناهشیار را در برمی‌گیرد؛
2. پویشی، که تعامل نیروهای روانی را ایجاب می‌کند؛
3.  ژنتیکی، که به منشأ رشد پدیده‌های روانی از طریق مراحل دهانی، مقعدی، آلتی، نهفتگی و تناسلی مربوط می‌شود؛
4.  اقتصادی، که توزیع، تغییر شکل و مصرف انرژی را شامل می‌شود؛
5. ساختاری، که بر واحدهای کارکردی نهاد، خود و فراخود استوار است و
6. دیدگاه انطباقی،که فروید به آن اشاره کرد و هارتمن (۱۹۵۸) آن را پروراند. این دیدگاه به آمادگی فطری فرد برای تعامل کردن با یک رشته محیط‌های طبیعی و قابل پیش‌بینی مربوط می‌شود. ما عمدتاً روی زوایای پویشی، ژنتیکی و ساختاری او تمرکز خواهیم کرد زیرا این زوایا با نظریه‌های آسیب‌شناسی روانی و روان‌درمانی او ارتباط مستقیم‌تری دارند.

روان‌کاوی مدلی تعارضی است که از تمام این زوایا به شکل‌گیری بینابین منجر می‌شود. ذهن در تعارض مداوم بین نیروهای هشیار و ناهشیار، به آنچه که فرد فوراً می‌خواهد و آنچه که جامعه قابل‌قبول می‌داند، گرفتار است. درنهایت، رفتار انسان پخته بیان‌گر سازش بین این جناح‌های درگیر است. نهاد ارضای فوری غذا، میل جنسی، آسایش جسمانی و ستایش را مطالبه می‌کند، ولی فراخود این لذت‌های دنیوی و فوری را انکار می‌نماید. بنابراین همواره در حال ساز هستیم- تا پیدا کردن زمان و مکان مناسبی برای خوردن، آمیزش جنسی، تخلیه مزاج و توجه تقسیم‌نشده‌ی امن منتظر می‌مانیم. ما ازلحاظ ذهنی همواره در حال سازش و مصالحه هستیم.

فروید معتقد بود که نیروهای پویشی اساسی که شخصیت را باانگیزه می‌کنند اروس(زندگی و میل جنسی) و تاناتوس(مرگ و پرخاشگری) هستند. این نیروهای مکمل، غرایز هستند که مبنای جسمانی دارند ولی در خیال‌پردازی‌ها، امیال، احساس‌ها، افکار و از همه مستقیم‌تر در اعمال ابراز می‌شوند. انسان همواره ارضای فوری تکانه‌های جنسی و پرخاشگری را می‌طلبد. میل به ارضای فوری، به تعارض‌های اجتناب‌ناپذیر با مقررات اجتماعی منجر می‌شود که اگر قرار باشد نهادهای اجتماعی، ازجمله خانواده‌ها، پابرجا و منظم بمانند، این مقررات حکم می‌کنند که میل جنسی و پرخاشگری باید کنترل شوند. فرد مجبور می‌شود مکانیزم‌های دفاعی یا کنترل‌های درونی را ایجاد کند که به تکانه‌های جنسی و پرخاشگری اجازه نمی‌دهند به‌صورت فوران‌های کنترل‌ناپذیر ابراز شوند. بدون این دفاع‌ها، تمدن به جنگلی از حیوانات تجاوزگر و ویران‌گر تنزل خواهد یافت.

شکل‌گیری مکانیزم‌های دفاعی به افراد اجازه نمی‌دهد تا از امیال درونی تجاوز کردن و نابود کردن آگاه شوند. در این مورد فرض می‌شود که اگر افراد ازاین‌گونه امیال ناآگاه باشند، حداقل نمی‌توانند به‌طور مستقیم مطابق با آن‌ها عمل کنند. دفاع‌ها فرد را از خطر تنبیه شدن به خاطر نقض کردن مقررات اجتماعی مصون نگه می‌دارند. دفاع‌ها همچنین از فرد در برابر احساس اضطراب و گناه ناشی از تمایل به نقض کردن مقررات والدین و جامعه محافظت می‌کنند. برای این‌که دفاع‌ها درست عمل کنند، فرد باید نسبت به مکانیزم‌هایی که مورداستفاده قرار می‌گیرند ناهشیار بماند تا تکانه‌های جنسی و پرخاشگری اجازه وارد شدن به آگاهی را نداشته باشند. در غیراین‌صورت، فرد با مشکلی روبه‌رو خواهد شد که شبیه مخفی نگه‌داشتن یک راز از کودک سه ساله‌ای است که می‌داند شما یک راز دارید- فشار مداوم آگاهی از این‌که چیزی مخفی نگه‌داشته شده است می‌تواند طاقت‌فرسا باشد.

محور نظریه‌ی شخصیت فروید این است: تعارض ناهشیار بین تکانه‌های جنسی و پرخاشگری فرد، مقررات جامعه که برای کنترل کردن این تکانه‌ها وضع‌شده‌اند، مکانیزم‌های دفاعی فرد این تکانه‌ها را طوری کنترل می‌کنند که گناه و اضطراب را در کم‌ترین ساعت نگه‌دارند و درعین‌حال امکان مقداری ارضای امن و غیرمستقیم این تکانه‌ها را فراهم می‌آورند (مَدی، ۱۹۹۶).

البته تفاوت بین شخصیت بهنجار و شخصیت روان‌رنجور در شدت آن است، طوری که وقتی تعارض‌های ناهشیار خیلی شدید، خیلی عذاب‌آور و مکانیزم‌های دفاعی حاصل از آن‌ها بسیار محدودکننده باشند، نشانه‌های روان‌رنجوری آشکار می‌شوند. درحالی‌که تمام شخصیت‌ها بر تعارض‌های ناهشیار استوار هستند، افراد ازنظر تکانه‌ها، مقررات، اضطراب‌ها و دفاع‌های خاصی که در تعارض هستند، تفاوت دارند. این تفاوت‌ها به مرحله‌ی خاصی از زندگی که تعارض‌های فرد در آن روی می‌دهند بستگی دارند. ازنظر فروید، مراحل زندگی عمدتاً توسط پدیدار شدن امیال جنسی در مراحل دهانی، مقعدی، آلتی و تناسلی تعیین می‌شوند. تجربه‌های متفاوت در هر یک از این مراحل برای تعیین کردن انواع صفات و شخصیت‌های متعاقب آن‌ها اهمیت دارند.

منبع

کتاب: نظام های روان درمانی
نویسنده: جان نورکراس، جیمز پروچاسکا
مترجم: یحیی سیدمحمدی

The post نظریه شخصیت فروید appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.