ماهلر نشان داد که نوزاد چگونه در رابطه‌ای انسانی، با دیگران، به فردی مستقل و جدا تبدیل می‌شود و در این فرایند، ماهلر ابعاد جهانی زندگی انسان را روشن می‌سازد.

مروری بر مفاهیم و روش‌ها

لئوکانر اظهار داشت بسیاری از نشانه‌های ناشناخته، در قالب سندرمی می‌گنجند که او آن را درخودماندگی اوایل طفولیت (اوتیسم) نامید. درخودماندگی، اختلالی نسبتاً نادر است که در آن کودکان به‌صورتی افراطی منزوی هستند و از دیگران فاصله می‌گیرند. آنها اغلب از تماس چشمی و نگاه مستقیم به دیگران خودداری می‌کنند. کودکان درخودمانده، نشانه‌های دیگری را هم از خود ظاهر می‌سازند که شامل مشکلات زبانی است. تقریباً نیمی از آنها خاموش هستند و آنهایی هم که صحبت می‌کنند، اغلب به پژواک گویی echolalia (تکرار بیهوده اصوات) می‌پردازند. اگر از این کودکان بپرسید «اسم شما چیست؟» آنها جواب خواهند داد: «اسم شما چیست؟».

ماهلر اختلالی را مطرح کرد که در سه یا چهار سالگی یا کمی دیرتر ظاهر می‌شود. در این اختلال، کودکان به‌گونه‌ای با پرستار خویش ارتباط برقرار کرده‌اند که می‌ترسند خودشان را از آنان جدا سازند. ماهلر این اختلال را روان‌پریشی همزیستی symbiotic psychosis نامید. ماهلر عنوان می‌کند که رشد طبیعی با یک مرحله درخودماندگی (اوتیستیک) بهنجار آغاز می‌شود؛ نوزاد به‌طور ذاتی روی بسیاری از محرک‌ها تمرکز می‌کند یا آنها را دفع می‌کند. سپس به مرحله همزیستی پیشرفت می‌کند؛ نوزاد اکنون به شکل کامل‌تری به احساسات بیرونی توجه دارد، اما با این خطای حسی که با مادر یکی است و از او جدا نیست. پس‌ازآن با حمایت مادر، به‌طور فزاینده‌ای مستقل می‌شود، به‌ویژه وقتی‌که کودکی نوپا می‌شود.

در مورد روان‌پریشی همزیستی، کودک از مرحله همزیستی عبور می‌کند؛ اما از رابطه با دیگران، به احساس آرامش و حمایت اساسی دست نمی‌یابد. همچنان که مستقل‌تر می‌شود، جدایی‌هایی را تجربه می‌کند، اما به‌قدری احساس ناراحتی می‌کند که به‌ناچار سعی می‌کند تا بار دیگر، به خطای حسی یکی بودن با مادر خود رو آورد. کودکان مبتلا به روان‌پریشی همزیستی گاهی اوقات به مرحله درخودماندگی برگشت می‌کنند.

مراحل رشد بهنجار

ماهلر معتقد بود مراحل رشد طبیعی با یکدیگر همپوشی دارند. هر مرحله به طریقی پایدار می‌مانند. اما موفقیت در رشد مربوط به هر مرحله، به‌طور طبیعی در زمان‌های ویژه‌ای به هنگام نوزادی و اوایل کودکی رخ می‌دهد.

مرحله درخودماندگی بهنجار (تولد تا یک ماهگی)

نوزاد تا یک ماهگی اغلب نصف روز را به خوابیدن و نصف دیگر آن را به بیداری صرف می‌کند؛ او اساساً هنگامی بیدار می‌شود که گرسنه است، یا آنکه تنش‌های درونی دیگر، او را تحریک می‌کنند. دوره‌های کوتاهی وجود دارند که نوزادان نسبت به محیط خود، کاملاً هوشیار هستند، اما در اغلب اوقات بر اساس حس‌های درونی خود- نه موضوعات و احساسات بیرونی – عمل می‌کنند.

مرحله همزیستی بهنجار (یک تا ۵ ماهگی)

نوزاد از محرک‌هایی که از مادر دریافت می‌کند، مانند لمس کردن نقاط مختلف بدن او، بوی مادر، صدای او و شیوه در آغوش گرفتن او، احساس لذت بیشتری می‌کند. اما نوزاد نمی‌داند که این احساسات از او جدا هستند. او هنوز در وضعیتی وهم‌آلود زندگی می‌کند و تحت تأثیر این خطای حسی است که او و مادرش یکی هستند.

اولین علامت واضح که نشان‌دهنده لذت بردن کودک از حس‌های بیرونی در این مرحله است و اساساً توسط مادر تجربه می‌شود، لبخند اجتماعی نوزاد است. در دومین ماه از زندگی، نوزاد خیره شدن به چهره مادر را آغاز می‌کند. آنگاه به چهره مادر نگاه می‌کند و اولین لبخند اجتماعی در او ظاهر می‌شود. احتمالاً او تنها کسی است که متقابلاً به چشمان نوزاد خیره می‌شود و به او لبخند می‌زند. خیره شدن متقابل عمیق، مشخصه افرادی است که عاشق یکدیگرند. خیره شدن متقابل به یکدیگر، با خنده‌های متقابل و تقلیدهای مادر از صدای نوزاد، همگی خطای حسی نوزاد را درباره یکی بودن با مادر تقویت می‌کند. حالت همزیستی دوران نوزادی حس قدرت مطلق است.

ماهلر متوجه شده بود که مادران نمی‌توانند درک کاملاً همدلانه‌ای داشته باشند؛ درواقع خود نوزادان هستند که تا حدودی می‌آموزند که به مادران خود در این زمینه کمک کنند. اوقاتی وجود دارد که نوزادان به‌ناچار، سردی، مزه‌های بد، تنش، گرسنگی، صداهای بلند، اغتشاش، نور زیاد و مواردی از این قبیل را تجربه می‌کنند. بنابراین به‌ناچار نه تنها با آرامش در آغوش مادر خویش جای می‌گیرند، بلکه گاهی اوقات به محرک‌های اضطراب زا واکنش نشان می‌دهند و این اولین گام در جدایی از مادر و متمایز شدن از اوست.

نوزاد به مادر کاملاً راضی‌کننده نیاز ندارد بلکه به مادی به‌اندازه کافی خوب یا مادی با فداکاری معمولی نیاز دارد. حس همزیستی لذت‌بخش، یعنی احساس وحدت با مادر باعث می‌شود تا در نوزاد، حسی که ماهلر آن را لنگر ایمن نامیده است، ایجاد شود.

مرحله تفرد ماهلر / جدایی

خورده مرحله تمایز (۵ تا ۹ ماهگی). ماهلر معتقد بود نوزاد به‌طور رسشی به سمت عملکرد مستقلانه و کشف دنیایی وسیع‌تر رانده می‌شود. تا ۵ ماهگی نوزاد به محیط اطراف مادر نگاه کرده و می‌داند که مادر با دیگران متفاوت است. بنابراین، به مادر و افراد آشنا لبخند می‌زند، اما در برابر افراد غریبه چنین کاری را نمی‌کند. در ۵ ماهگی بررسی‌های نوزاد متمرکزتر، طولانی‌تر و فعال‌تر می‌شود. در حدود ۶ ماهگی، نوزادان از مادر فاصله می‌گیرند تا بهتر بتوانند به او نگاه کنند. در همان حین که نوزادان به مادر نگاه می‌کنند، صورت و بدن او را لمس می‌کنند و چیزهایی مانند عینک یا سنجاق‌سینه مادر را برای بررسی کردن، به‌دست می‌گیرند. نوزادان همچنین الگوی بازرسی پشت سر را آغاز می‌کنند، یعنی به‌صورت فعالانه، مادر را با افراد دیگر یا اشیا مقایسه می‌کنند.

نوزاد بیشتر یک شخص مستقل است که به‌گونه‌ای فعالانه، مادر خویش و دنیای خارج را بررسی می‌کند. ماهلر عنوان کرد که نوزاد، از تخم بیرون آمده است.

نوزادان همچنین افراد غریبه را، هم از طریق بینایی و هم لامسه، موردبررسی قرار می‌دهند. آنها اغلب این عمل را به حالتی سرد و سنگین انجام می‌دهند که از شیوه شادمانه آنها در هنگام بررسی مادر، متفاوت است. ماهلر این رفتار را شیوه‌های بازرسی نامیده است. معمولاً در ۷ ماهگی بسیاری از نوزادان، ترس از غریبه را از خود نشان می‌دهند. این حالت در کودکانی بیشتر شیوع دارد که دوره همزیستی آنها به سخت‌ترین شکل طی شده است. این نوزادان در روابط بین فردی که با دیگران دارند، اعتماد اساسی اولیه و انتظارات مثبت را در خود ایجاد نکرده‌اند.

ماهلر دریافت که اضطراب جدایی در این سنین، شکلی از سرزندگی اندک، یعنی یک خلق گرفته کلی را به وجود می‌آورد. این مسئله بدین شکل تفسیر می‌شود که نوزاد به درون خویش بازمی‌گردد که درواقع این عمل را برای حفظ تصویر مادر غایب در درون خویش انجام می‌دهد.

پس طی این مرحله، نوزاد به سمت دنیای بیرون و دور شدن از مادر حرکت می‌کند. دو فرایند در این مرحله به شکلی هوشمند، دخیل هستند. یکی از آنها جدایی است که اساساً افزایش فاصله از مادر است. دیگری تفرد است که شامل عملکردهایی از ایگو است که در وارسی جهان به‌طور ادراکی، به خاطر آوردن اینکه مادر و اشیا کجا هستند و ایجاد تصویری از مراجع قدرت نقش دارند.

تمرین کردن اولیه (۹ تا ۱۲ ماهگی). مرحله تمرین کردن با توانایی نوزاد برای سینه‌خیز رفتن آغاز می‌شود. نوزاد اغلب تا حدی از مادر فاصله می‌گیرد، اما مادر برایش نقطه اتکا در خانه است. همان‌طور که اینزورث مشاهده کرد، نوزاد چیزهای جدید را در محیط خود موردبررسی قرار می‌دهد و اغلب بسیار مجذوب آنها می‌شود اما قبل از اینکه به جستجوی بیشتر بپردازد، محیط خود را کنترل می‌کند تا از حضور مادرش مطمئن شود.

در این بررسی‌ها و کاوش‌های نوزاد، نگرش مادر بسیار مهم است. مادران ممکن است از بررسی و کاوش‌های کودک خود مضطرب شوند و دوگانه عمل کنند و از این لحاظ که نقطه اتکا مطمئنی در خانه باشند، مشکل داشته باشند. آنها ممکن است سعی کنند در فعالیت‌های کودک اختلال ایجاد کنند و اضطراب خود را به کودک منتقل سازند.

تکمیل خرده مرحله تمرین کردن (۱۲ تا ۱۵ ماهگی). ماهلر بر قدرت سائق ذاتی جنبش و کنجکاوی تأکید می‌کرد. نوزادی که اکنون نوپا شده است، از توانایی خود برای حرکت کردن به اطراف و بررسی جهان پیرامون خود، ذوق‌زده می‌شود و از کشفیات خود، لذت واقعی به‌دست می‌آورد. گویی تمام جهان برای کنجکاوی‌های آنها ساخته شده است. جنبه برجسته این مرحله، زمانی است که کودک درگیری عاشقانه‌ای با دنیا دارد.

نزدیکی خواهی (۱۵ تا ۲۴ ماهگی). کودکان در این مرحله به‌شدت از مادر و نیاز خویش به او آگاه هستند. ماهلر معتقد بود این تغییر به‌وسیله رشد شناختی که پیاژه توصیف کرده است، حادث می‌شود. برای کودک نوپا این موضوع آشکار می‌شود که دنیا وسیله سرگرمی او نیست و اینکه او در حقیقت فرد کوچک و نسبتاً درمانده‌ای است. از نظر مراحل اریکسون کودم در چنین وضعیتی، تجربه کردن شک را آغاز می‌کند. در چند ماه بعد، کودک وارد یک بحران می‌شود. او در میان اهداف متضاد، احساس فشار می‌کند. او می‌خواهد خودمختاری خویش را حفظ و اعمال کند، اما از سوی دیگر مادرش را نیز دوست دارد. در یک لحظه او به‌صراحت به هر خواسته والدین خود جواب «نه» می‌دهد، و در لحظه‌ای دیگر به مادر خود می‌چسبد یا او را دنبال می‌کند.

رفتار کودک معمولاً آشفته کننده و توأم با توقع زیاد است و اغلب به نظر می‌رسد که کودک خود نیز نمی‌داند واقعاً چه چیز می‌خواهد. اگر مادر درک کند که رفتار کودک ناشی از رشد بهنجار است و دوره آن به سر خواهد رسید، منتظر خواهد ماند.

آغاز ثبات شیء هیجانی و تثبیت فردیت (۲۴ تا ۳۰ ماهگی). کودک چگونه می‌تواند میان نیازهای متضاد خویش، یعنی خودمختاری و پرستاری مادر، توازن ایجاد کند؟ کودک می‌تواند این کار را از طریق ایجاد تصویر درونی مثبتی از مادر، که می‌تواند حتی در غیاب مادر نیز به آن دسترسی داشته باشد، به بهترین نحو انجام دهد. این تصویر درونی ثبات شیء هیجانی نامیده می‌شود. برای رسیدن به ثبات شیء دو شرط لازم است. نخست اینکه کودک باید به ثبات شیء، مفهومی که پیاژه مطرح کرده است دست یابد. دوم اینکه کودک به چیزی نیاز دارد که اریکسون آن را اعتماد اساسی می‌نامید؛ یعنی این حس که مادر شخصی قابل‌اعتماد و قابل پیش‌بینی است و هنگامی‌که او نیاز داشته باشد، می‌تواند به مادر اتکا کند.

فرایند درون سازی پیچیده است، اما کودک این کار را از طریق بازی‌های وانمود سازی به‌صورتی گسترده انجام می‌دهد. کودک در بازی‌های خود، اشیایی را به‌عنوان نماد والدین، خودش و سایر افراد، قرار می‌دهد و در ساختار روانی خود، تصویر مستحکمی از مادر می‌سازد. انجام چنین کاری همیشه ساده نیست، زیرا کودک ممکن است تا حدی از طرف مادر با فشار روبرو شود.

اگر تجربه‌های مثبت به‌اندازه کافی باشند، ثبات شیء هیجانی، همچنین هسته عزت‌نفس، ظهور خواهد یافت. این موارد از رشد ادامه می‌یابند و در سال‌های بعد ممکن است تغییر کنند.

ارزشیابی

ماهلر نظریه فروید را به سمت یک جهت‌گیری بین فردی سوق داد. منتقدین ماهلر را به دلیل اطلاق حالت‌های مرضی دوران طفولیت موردانتقاد قرار داده‌اند. یعنی اینکه ماهلر ابتدا سعی کرده است تا حالت‌های مرضی (درخودماندگی) را درک کند و سپس آنها را در یک دوره طفولیت بهنجار در نظر بگیرد. درواقع آنها معتقدند که تحلیل فیلم‌های بسیار دقیقی که از تعاملات مادر- نوزاد گرفته شده، نشان می‌دهند که نوزاد علاقه‌مندی زیادی به واقعیت بیرونی دارد و این توانایی را نیز دارد تا آن را خارج از خویش، احساس کند.

پیمان دوستی
۶ خرداد ۹۴

منبع

دوستی

The post نظریه‌ی تفرد ماهلر appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

پیری در سطح DNA و سلول‌های بدن. توجیهاتی که به رویدادهای تصادفی درونی و بیرونی تأکید می‌ورزند که به مواد ژنتیکی و سلولی آسیب می‌رسانند. عمر طولانی صفتی خانوادگی است اما افراد به‌جای اینکه عمر طولانی را به ارث ببرند عواملی را به ارث می‌برند که بر احتمال مردن زودتر یا دیرتر آنها تأثیر می‌گذارند.

نظریه برنامه‌ریزی ژنتیکی از وجود ژن‌های پیری خبر می‌دهد که برخی از تغییرات زیستی مانند موی سپید بدن را کنترل می‌کنند.

تلومر در انتهای کروموزوم‌ها قرار دارد و برای تکثیر سلول حیاتی است، مگر اینکه سلول‌های دیگر اصلاً تکثیر نشوند.
طبق دیدگاه تصادفی DNA به علت جهش‌های خودانگیخته یا در اثر عوامل بیرونی، به‌تدریج در سلول‌های بدن صدمه می‌بیند.

زمانی که رادیکال‌های آزاد از دو بر خودش به دنبال جایگزین می‌گردد، مواد سلولی اطراف خود، ازجمله DNA، پروتئین‌ها و چربی‌های ضروری برای عملکرد سلول را از بین می‌برد. رادیکال‌های آزاد در بیش از ۶۰% اختلال‌های پیری، ازجمله بیماری قلبی، سرطان، آب‌مروارید و التهاب مفاصل دخالت دارند. غذاهای سرشار از ویتامین C، E و بتا کاروتن از آسیب رساندن رادیکال آزاد جلوگیری می‌کنند.

پیری در سطح اندام‌ها و بافت‌ها. طبق نظریه ارتباط متقاطع پیری، به‌مرورزمان الیاف پروتئین که بافت متصل‌کننده بدن را تشکیل می‌دهند با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند و بافت کمتر انعطاف‌پذیر می‌شود. پیامدهای منفی آن از دست دادن انعطاف‌پذیری پوست و سایر اندام‌ها، تیره شدن عدسی چشم، مسدود شدن شریان‌ها و لطمه دیدن کلیه‌ها می‌باشد.
ضعف تدریجی دستگاه درون‌ریز که با کاهش تدریجی هورمون رشد GH، از دست دادن عضله، اضافه شدن چربی بدن و نازک شدن پوست رابطه دارد. در حال حاضر رژیم غذایی و فعالیت بدنی روش‌های امن‌تری برای کنترل این پیامدهاست. کاهش فعالیت دستگاه ایمنی که با افزایش آسیب‌پذیری در برابر بیماری عفونی، افزایش خطر سرطان، تغییرات در جدار رگ‌های خونی که با بیماری قلبی و عرقی ارتباط دارد.

تغییرات جسمانی پیری

بین بیست تا چهل سالگی تغییرات در ظاهر جسمانی و افول عملکرد بدن بسیار تدریجی است و به‌سختی موردتوجه قرار می‌گیرد اما بعداً این تغییرات شتاب می‌گیرند.

تصلب شرایین، یکی از جدی‌ترین بیماری‌های دستگاه قلبی- عروقی است که طی آن رسوبات سخت جرم، حاوی کلسترول و چربی، روی جداره شریان‌های اصلی جمع می‌شوند. معمولاً در اوایل زندگی آغاز، در میان‌سالی پیشرفت و به بیماری جدی می‌انجامد. بینایی، از ۳۰ سالگی، زمانی که عدسی سخت و ضخیم می‌شود، توانایی تمرکز کردن روی اشیای نزدیک افت می‌کند. شنوایی، از ۳۰ سالگی، حساسیت نسبت به صدا، خصوصاً در فرکانس‌های بالا افت می‌کند و به‌تدریج به تمام فرکانس‌ها گسترش می‌یابد. چشایی، از ۶۰ سالگی، حساسیت نسبت به چهار مزه اصلی کاهش می‌یابد.

بویایی، از ۶۰ سالگی، از دست دادن گیرنده‌های بویایی، توانایی تشخیص بوها را کاهش می‌دهد. لامسه، به‌صورت تدریجی، از دست دادن گیرنده‌های لامسه‌ای، مخصوصاً در نوک انگشتان را شامل می‌شود. قلبی عروقی، به‌صورت تدریجی، هنگامی‌که عضله قلب سخت‌تر می‌شود، حداکثر ضربان قلب کاهش می‌یابد و توانایی قلب را برای تأمین اکسیژن بدن به هنگام ورزش کردن، کاهش می‌دهد. دستگاه ایمنی، به‌صورت تدریجی، کوچک شدن غده تیموس، توانایی سلول‌های T و قابلیت سلول‌های B در مبارزه با بیماری‌ها را محدود می‌سازد.

سیستم عضلانی، به‌صورت تدریجی، هنگامی‌که عصب‌های تحریک‌کننده رشته‌های عضلانی کشیدگی سریع از بین می‌روند. سیستم استخوان‌بندی، در اواخر ۳۰ سالگی آغاز، در ۵۰ سالگی شتاب و در ۷۰ سالگی کند می‌شود. بافت غضروفی در مفاصل نازک می‌شود و ترق‌توروق می‌کند. باعث می‌شود که انتهای استخوان زیر آن ساییده شود. تولیدمثل، در زنان بعد از ۳۵ سالگی شتاب می‌گیرد و در مردان بعد از ۴۰ سالگی آغاز می‌شود. مشکلات باروری و خطر زاییدن بچه مبتلا به اختلال کروموزومی افزایش می‌یابد.

دستگاه عصبی، از ۶۰ سالگی، نورون‌ها می‌میرند، وزن مغز کم می‌شود. بطن‌های داخل مغز بزرگ می‌شوند. پوست، به‌صورت تدریجی، لایه بیرونی به لایه میانی می‌چسبد. زیر پوست و لایه درونی پوست نازک می‌شوند. مو، از ۳۵ سالگی، خاکستری و نازک می‌شود. قد، از ۵۰ سالگی، کاهش استقامت استخوان‌ها به روی‌هم افتادن دیسک‌های ستون فقرات و باعث می‌شود در ۷۰ ۸۰ سالگی قد به میزان ۵ سانتی‌متر کاهش یابد. وزن، تا ۵۰ سالگی افزایش و از ۶۰ سالگی کاهش، بیان‌گر افزایش چربی و کاهش مواد معدنی عضلات و استخوان‌هاست.

دستگاه ایمنی و ارتباطش با پیری

پاسخ ایمنی عبارت است از فعالیت جمعی سلول‌های تخصصی‌ای که آنتی‌ژن‌ها را در بدن خنثی یا نابود می‌کند. دو نوع سلول سفید خون که نقش حیات‌بخشی دارند:

1. سلول‌های T: که از مغز استخوان سرچشمه می‌گیرند و در تیموس (غده کوچکی در بالای سینه) رشد می‌کنند مستقیماً به آنتی‌ژن‌ها هجوم می‌برند.
2. سلول‌های B: در مغز استخوان ساخته می‌شوند. پادتن‌هایی را به داخل خون ترشح می‌کنند که تکثیر می‌شوند. آنتی‌ژن‌ها را گیر می‌اندازند و به دستگاه گردش خون امکان نابود کردن آنها را می‌دهند.

توانایی دستگاه ایمنی در نوجوانی افزایش و بعد از ۲۰ سالگی افت می‌کند. طلاق، پرستاری از والدین سالخورده بیمار، افسردگی مزمن نیز می‌تواند ایمنی را کاهش دهد. رابطه بین استرس و بیماری زمانی معنی‌دار می‌شود که بدانیم هورمون‌های استرس بدن را برای فعالیت بسیج می‌کنند، درحالی‌که کاهش فعالیت پاسخ ایمنی را تقویت می‌کند.

نظریه شای و مراحل توالی ذهنی از فراگیری دانش به استفاده از آن

توانایی‌های شناختی انسان به‌سختی می‌تواند از پیچیدگی مراحل صوری پیاژه فراتر رود، اما وقتی افراد به بزرگ‌سالی می‌رسند، موقعیت‌هایی که باید در آنها فکر کنند متنوع‌تر می‌شود. مرحله فراگیری (۰ – ۱۸ سالگی)، دو دهه اول زندگی عمدتاً صرف فراگیری دانش می‌شود. افراد جوان از تفکر عملیات عینی به تفکر عملیات صوری پیشروی می‌کنند. مرحله دستیابی (۱۸ – ۳۵ سالگی)، افراد باید مهارت‌های شناختی خود را با موقعیت‌هایی چون زندگی زناشویی و استخدام سازگار کنند.

مرحله مسئولیت (۳۵ – ۵۰ سالگی)، گسترش مسئولیت به سایرین در شغل، جامعه و خانه صورت می‌گیرد. حفظ رابطه خوشایند با همسر صمیمی، درگیر ماندن در زندگی فرزندان، پذیرفتن رهبری بیشتر در کار، برآورده ساختن نقش‌های اجتماعی که پیشرفته‌ترین شکل این نوع تفکر مرحله اجرایی نامیده می‌شود. مرحله ادغام مجدد (۵۰ – ۷۰ سالگی)، افراد تمایلات، نگرش‌ها و ارزش‌های خود را بررسی مجدد و ادغام مجدد می‌کنند و از آنها به‌عنوان راهنمایی برای اینکه چه دانشی را فرابگیرند و به‌کار برند، استفاده می‌کنند. افراد سالخورده درباره موقعیت‌هایی که باید انرژی شناختی خود را صرف کنند، سختگیرتر می‌شوند.

نظریه لابووی-ویف

بزرگ‌سالی برگشت به مسائل عمل‌گرایانه را به همراه دارد، به این صورت که تفکر بر موقعیت‌های عینی متمرکز می‌شود اما به‌جای برگشت به تفکر ناپخته، حرکت از تفکر فرضی به تفکر عمل‌گرایانه است. تضادها یا مغایرت‌ها را به‌عنوان بخشی از زندگی می‌پذیرند و روش‌های تفکری را پرورش می‌دهند. آگاهی از واقعیت‌های متعدد، ادغام کردن منطق با واقعیت، تحمل کردن اختلاف بین ایده آل و واقعیت و تغییر شکل کیفی در سال‌های بزرگ‌سالی را خلاصه می‌کند.

پردازش اطلاعات، کاردانی و خلاقیت

کاردانی، عبارت است از فراگیری اطلاعات زیاد در یک رشته یا کار، که تخصص به آن کمک می‌کند و با انتخاب کردن رشته دانشگاهی یا شغل آغاز می‌شود. خلاقیت، زیربنای خلاقیت کاردانی است، ولی همه افراد کاردان خلاق نیستند. برای خلاقیت ویژگی‌های دیگری نیز ضروری است که شیوه تفکر نوآورانه، تحمل کردن ابهام، سائقی خاص برای موفق شدن، علاقه‌مندی به آزمایش کردن و در صورت شکست، تکرار کردن از جمله آنهاست.

حرکت از مسئله گشایی به مسئله یابی، ویژگی برجسته تفکر پس صوری است که در هنرمندان دانشمندان ورزیده یافت می‌شود.

تفاوت‌های افراد کاردان و افراد مبتدی

افراد کاردان در مقایسه با افراد مبتدی به نحو کارآمدتری یادآوری و استدلال می‌کنند. آنها از لحاظ شناختی پخته‌ترند، زیرا می‌توانند آگاهی خود را به‌طور خودکار برای دستیابی به راه‌حل‌ها به‌کار برند. کاردانی غیر از بهتر کردن مسئله گشایی، برای خلاقیت ضروری است.

تأثیرات کالج در رشد روانی اجتماعی

تجربه کالج، دوره‌ای است که می‌توان به کاوش ارزش‌ها، نقش‌ها و رفتارهای دیگر توجه کامل معطوف کرد. طبق نظریه تفکر پس صوری پری، دانشجویان بهتر می‌توانند در مورد مسائلی که پاسخ روشنی ندارند از دلیل و منطق استفاده کنند. بازنگری در نگرش‌ها و ارزش‌ها، این تغییرات شناختی را تکمیل می‌کند. کالج به دانشجویان کمک می‌کند به حقوق افراد و رفاه بشریت علاقه‌مند شوند و از این راه بر استدلال اخلاقی آنها تأثیر می‌گذارد. دانشجویان در سال‌های کالج، خودآگاهی بیشتر، عزت‌نفس بهتر، و درک هویت عمیق‌تری را پرورش می‌دهند.

مدرک کالج زندگی بعد از کالج دانشجویان را هدایت می‌کند و بر تمایلات، و فرصت‌های آنها تأثیر بسزایی می‌گذارد. ترک تحصیل، برای درآمد زندگی و رشد شخصی عواقب ناگواری دارد.

فردی که برای کار آمادگی دارد بهتر می‌تواند سایر نقش‌های بزرگ‌سال را برآورده سازد. این فرد باید دارای ویژگی‌های: قضاوت درست، مسئولیت، ایثار و همکاری باشد. انتخاب شغل یک فرایند تدریجی است که مدت‌ها قبل از نوجوانی آغاز می‌شود. جوانان چند مرحله رشد شغلی را طی می‌کنند.

مراحل زندگی از نظر لوینسون

مردان و زنا با تکلیف رشدی به شیوه‌ای متفاوت برخورد می‌کنند، لوینسون مانند اریکسون رشد را به‌صورت زنجیره‌ای از دوره‌ها یا مراحل در نظر می‌گیرد که از لحاظ کیفی مجزا هستند. هریک زمان خاص خود را دارند و چالش‌های روانی ویژه‌ای را زندگی شخص به همراه می‌آورند. در هر دوره، تغییرات مهمی روی می‌دهند که با توجه به سن فرد قابل پیش‌بینی هستند و نیروهای زیستی و اجتماعی مشترکاً آنها را ایجاد می‌کنند. هر دوره با یک انتقال ۵ ساله شروع می‌شود و فرد را برای دوره بعدی آماده می‌کند.

ساختار زندگی، الگو یا طرح اساسی زندگی فرد در هر لحظه معین می‌باشد. اجزای تشکیل‌دهنده آن روابط فرد با دیگران، اعم از افراد، گروه‌ها و مؤسسات هستند. وظیفه اصلی دوره ساختار سازی، برگزیدن و منسجم کردن اجزا به شیوه‌ای است که زندگی فرد را بهبود بخشد که هر دوره آن ۵ تا ۷ سال است. اوایل بزرگ‌سالی، بیشترین انرژی و وفور نعمت، تناقض و استرس است. این سال‌ها رضایت زیاد از عشق، تمایلات جنسی، زندگی خانوادگی، دستاوردهای شغلی و تحقق اهداف مهم زندگی را به همراه دارند. این سال‌ها فشار زیادی را مانند تصمیمات مهم ازدواج، فرزندان، کار و سبک زندگی قبل از اینکه خیلی از افراد تجربه زندگی لازم را برای انتخاب عاقلانه داشته باشند دارد.

تأثیر رؤیاها بر رشد روانی اجتماعی طبق نظریه لوینسون

در انتقال اوایل بزرگ‌سالی اغلب جوانان رؤیایی را می‌سازند که در خلال آن خود را در دنیای بزرگ‌سالی تجسم می‌کنند و این رؤیا، تصمیم‌گیری آنها را هدایت می‌کند. رؤیاهای زنان، خود را بر حسب روابط با شوهر، فرزندان، و همکاران توصیف می‌کند. رؤیاهای مردان بیشتر فردگرا هستند، آنها افراد مهم، مخصوصاً همسر خود را پشتیبان مهمی برای هدفشان می‌دانند. آنها به‌ندرت خود را پشتیبان اهداف دیگران می‌انگارند.

انتقال ۳۰ سالگی. خود را ارزیابی مجدد می‌کنند. اجزایی را که به نظرشان نامناسب هستند تغییر می‌دهند. آنهایی که درگیر شغل خود هستند و هنوز مجردند، سرگرم ساختن یک شریک زندگی می‌باشند. زنانی که زودتر بر ازدواج و مادری تأکید می‌ورزند در این زمان اهداف فردگرایانه‌ای تعین می‌کنند. زنان به جنبه‌هایی از زندگی زناشویی خودآگاه می‌شوند که آنها را به از دست دادن استقلال تهدید می‌کند. زنان متأهل از شوهران خود توقع دارند که تمایلات و آرزوهای فراتر از خانه آنها را به رسمیت بشناسند.

سروسامان یافتن مردان/ادامه بی‌ثباتی زنان. لوینسون ۳۳ تا ۴۰ سالگی را دوره سروسامان یافتن می‌داند. مردان با محکم کردن جایگاه خود در خانواده، کار و جامعه مقام امنی را در اجتماع کسب کنند. زنان در خلال سی سالگی به‌شدت بی سروسامان هستند. خیلی از زنان تا میان‌سالی ثباتی را که مردان در ۳۰ سالگی کسب می‌کنند به‌دست نمی‌آورند.

سازگاری با زندگی ازنظر ویلانت. ویلانت در بررسی روش‌هایی که مردان خود و دنیای اجتماعی‌شان را تغییر می‌دهند تا با زندگی سازگار شوند، مراحل اریکسون را تأیید نمود، ولی شکاف بین آنها را پر کرد. ویلانت برخلاف لوینسون در مورد زنان تحقیق نکرد.

نقطه‌ضعف‌های نظریه لوینسون و ویلانت

نتیجه‌گیری آنها عمدتاً بر پایه مصاحبه با افرادی استوار بود که در دهه ۱۹۲۰ و ۱۹۴۰ متولد شده بودند. این احتمال وجود دارد الگوهای آنها به اندازه‌ای که در مورد نسل قبل کاربرد داشتند در مورد جوانان امروزی قابل‌اجرا نباشند. با وجود آنکه نمونه لوینسون، بزرگ‌سالان دانشگاه نرفته و کم درامد را در بر داشت، تعداد آنها اندک بود و زنان مرتبه اجتماعی اقتصادی پایین اصلاً موردبررسی قرار نگرفتند. آزمودنی‌های لوینسون هنگامی‌که مصاحبه شدند میان‌سال بودند و شاید تمام جنبه‌های زندگی جوانی خود را به‌دقت به خاطر نیاورده باشند.

زمان‌بندی اجتماعی

انتظارات درجه‌بندی‌شده سنی برای رویدادهای خاص زندگی است (اولین شغل، ازدواج، تولد فرزند، خرید خانه و …). بزرگ‌سالان مانند کودکان و نوجوانان مقایسه اجتماعی می‌کنند و پیشرفت زندگی خود را در مقایسه با پیشرفت دوستان، خواهر برادر و همکارانش ارزیابی می‌کند و این سؤال را معمولاً از خود می‌پرسند: آیا مطابق با سنم عمل می‌کنم؟

یکی از منابع مهم تغییر شخصیت در بزرگ‌سالی، تبعیت یا انحراف از زمان‌بندی اجتماعی است. خیلی از بزرگ‌سالان وقتی‌که از زمان‌بندی رویدادهای زندگی خیلی عقب می‌افتند، تااندازه‌ای دچار ناراحتی روانی می‌شوند. زنانی که به‌موقع تشکیل خانواده دادند، مسئول‌تر، خویشتن‌دار، صبور، و مهرورز شدند ولی عزت‌نفس آنها افت کرد و احساس می‌کردند هرچه زندگی‌شان بیشتر پیش می‌رود، آسیب‌پذیرتر می‌شوند. زنانی که از زمان‌بندی مخصوص مردان پیروی کرده، مسلط‌تر، معاشرتی‌تر، مستقل و از لحاظ عقلانی کارآمدتر شدند و این روند در افراد همسانی که ده سال بعد متولد شده بودند نیز یافت شد. زنانی که از زمان‌بندی اجتماعی پیروی نکرده بودند، نه ازدواج کرده و نه شغلی را تا ۳۰ سالگی آغاز کرده بودند، عملکرد بسیار ضعیفی داشتند. آنها نسبت به خود تردید داشتند، احساس بی‌کفایتی و تنهایی می‌کردند و بعضی آینده را مثل علامت سؤال بزرگ می‌دیدند.

تغییرات جسمانی اواخر بزرگ‌سالی

در دستگاه عصبی

• الف) کاهش وزن مغز بعد از ۶۰ سالگی به علت از بین رفتن نورون‌ها و بزرگ شدن بطن‌های درون مغز.
• ب) بالغ بر ۵۰% نورون‌های مناطق بینایی، شنوایی، حرکتی از بین می‌رود.
• ج) قشر مخ، مخچه ۲۵% نورون‌های خود را از دست می‌دهد.
• د) سلول‌های گلیال که رشته‌های عصبی را میلین دار می‌کنند نیز کاهش می‌یابند.
• ه) دستگاه عصبی خودمختار نیز در سن پیری عملکرد ضعیف‌تری دارد.

در دستگاه‌های حسی

الف) بینایی. تغییرات ساختاری در چشم، تمرکز کردن روی اشیای نزدیک، دیدن در نور کم و تشخیص دشوار رنگ. قرنیه شفاف‌تر می‌شود و نور را پخش می‌کند، در نتیجه تصاویر را تار کرده و حساسیت به نور خیره‌کننده را افزایش می‌دهد. عدسی بازهم زرد می‌شود که به اختلال بیشتر در تشخیص رنگ می‌انجامد. مناطق کدر در عدسی به نام آب‌مروارید افزایش میابد (علاوه بر سن، عواملی چون نور خورشید و دیابت خطر آب‌مروارید را افزایش می‌دهد) و موجب بینایی تیره و بدون جراحی سرانجام به نابینایی می‌انجامد.

شعف بینایی عمدتاً از کاهش رسیدن نور به شبکیه به علت زرد شدن عدسی‌ها، کوچک شدن مردمک و تیره شدن زجاجیه و ضایعه سلولی در شبکیه و عصب بینایی ناشی می‌شود. انطباق با تاریکی و رفتن از محلی روشن به محیطی تاریک سخت‌تر می‌شود. تباهی لکه‌ای علت اصلی نابینایی در سالخوردگان است، سلول‌های حساس نسبت به نور در لکه یا ناحیه مرکزی شبکیه از دست می‌روند. رژیم غذایی مملو از سبزیجات برگ‌دار، خطر تباهی لکه‌ای را کاهش می‌دهد و ضایعه بینایی را در افراد مبتلا به این بیماری کند می‌سازد. بااین‌حال حتی در بین افراد ۸۵ ساله و مسن‌تر فقط ۳۰% دچار ضعف بینایی شدید می‌شوند که زندگی روزمره آنها را مختل می‌کند.

ب) شنوایی. کاهش تأمین خون تأمین خون و مرگ طبیعی سلول‌ها در گوش داخلی، خشک شدن غشاها مانند پرده گوش و تباهی گذرگاه‌های عصبی باعث می‌شوند که شنوایی در اواخر بزرگ‌سالی ضعیف شود. این ضعف در فرکانس‌های بالا شدیدتر است. از بین تمام مشکلات شنوایی، کاهش درک گفتار، بیشترین تأثیر را بر رضایت از زندگی دارد.

ادراک ما از لحظه تولد چندوجهی است، یعنی اطلاعات ناشی از چند سیستم حسی را ترکیب می‌کند. افراد سالخورده با توجه کردن به جلوه‌های صورت، ژست‌ها و حرکات لب می‌توانند از بینایی خود برای تعبیر کلمات گفتاری استفاده کنند.

ج) چشایی و بویایی. سیگار کشیدن، دندان‌های مصنوعی، داروها و آلاینده‌های محیطی می‌توانند بر ادراک مزه تأثیر بگذارند. درصورتی‌که تشخیص دادن مزه دشوار باشد غذا کمتر لذت‌بخش می‌شود. بویایی که به لذت بردن از غذا کمک می‌کند، وظیفه خویشتن پایی را نیز بر عهده دارد. آدم‌های سالخورده به‌سختی می‌توانند غذای فاسد، بوی گند گاز، یا بوی دود را تشخیص دهند و در وضعیت تهدیدکننده‌ای قرار می‌گیرند. این تغییرات باعث می‌شود سالخوردگان بگویند: غذا دیگر بو و مزه مناسبی ندارد. تمرین کردن تشخیص بو، به حفظ آنها کمک می‌کند.

د) لامسه. برای اندازه‌گیری ادراک لامسه مشخص می‌کنند دو محرک روی پوست قبل از اینکه به‌صورت یک محرک درک شوند چقدر باید به هم نزدیک شوند. پیری کاهش شدید درک لامسه در دست‌ها، مخصوصاً نوک انگشتان و کاهش کمتر در بازوها و لب‌ها را به همراه دارد. علت آن کند شدن گردش خون مخصوصاً در اندام‌های دور از مرکز بدن، مانند انگشتان دست‌وپا باشد. تقریباً تمام سالخوردگان بعد از ۷۰ سالگی به کاهش ادراک لامسه مبتلا می‌شوند.

از بین رفتن گیرنده‌های لامسه در برخی نواحی پوست و کند شدن گردش خون در دست‌وپا نیز می‌تواند در این امر دخالت داشته باشد.

دستگاه‌های قلبی – عروقی و تنفسی. با افزایش سن عضله قلب سخت‌تر می‌شود و برخی سلول‌های آن می‌میرند درحالی‌که سلول‌های دیگر بزرگ می‌شوند که نتیجه آن ضخیم شدن جداره بطن چپ (بزرگ‌ترین حفره قلب که خون از آن می‌گذرد) است.

قلب با نیروی کمتری پمپاژ می‌کند، حداکثر ضربان قلب کاهش می‌یابد و جریان خون به دستگاه گردش خون کند می‌شود.

بافت ریه انعطاف‌پذیری‌اش را از دست می‌دهد درنتیجه ریه‌ها به نحو نا کارآمدتری پر و خالی شده و باعث می‌شوند که خون اکسیژن کمتری جذب نموده و کربن دی‌اکسید کمتری را دفع کند. ورزش یکی از مؤثرترین روش‌های کاهش دادن عوارض پیری بر سیستم قلبی و عروقی است.

دستگاه ایمنی. دستگاه ایمنی با حمله کردن علیه بافت‌های طبیعی بدن به‌صورت پاسخ خود ایمنی به‌احتمال‌زیاد کژکار می‌شود. ضعیف شدن عملکرد در دستگاه ایمنی در اثر افزایش سن علت اغلب بیماری‌ها در افراد سالخورده نیست بلکه صرفاً اجازه می‌دهد بیماری پیشرفت کند درحالی‌که واکنش ایمنی قوی، بدن را از عامل بیماری نجات می‌دهد.

خواب. قبل از آنکه به خواب بروند تا مدت زیادی در مرحله خواب‌وبیداری قرار دارند. زمان کمتری در مرحله خواب عمیق بدون حرکت چشم Nrem بوده و چند بار بیدار می‌شوند. افراد سالخورده با اندازه جوانان به خواب نیاز دارند. تغییرات در ساختارهای مغز که خواب را کنترل می‌کنند و سطح بالاتر هورمون‌های استرس در جریان خون که اثر هشیار کننده بر دستگاه عصبی مرکزی دارند مسئول هستند.

مردان به چند دلیل بیشتر از زنان دچار اختلال خواب می‌شوند.

1. 1. بزرگ شدن غده پروستات (لوله‌ای که مثانه را تخلیه می‌کند) که تقریباً در تمام مردان مسن روی می‌دهد.
   2. مردان نسبت به وقفه تنفسی در خواب مستعدترند.
   3. حرکت سریع پاها گاهی با وقفه تنفسی در خواب همراه است. بی‌قراری پاها می‌تواند به علت تنش عضلانی، کاهش گردش خون یا تغییرات مربوط به سن در مناطق حرکتی مغز باشد.

برقراری وقت خواب‌وبیداری ثابت، ورزش منظم، استفاده از اتاق‌خواب فقط برای خوابیدن نه کارهای دیگر برای تقویت خواب آرام مؤثر است. اگر به افراد سالخورده توضیح دهیم که حتی آدم‌های بسیار سالم مشکل خوابیدن دارند، کمک زیادی به آنها می‌کنیم.

ظاهر و قدرت تحرک بدن. غدد چربی که پوست را نرم می‌کنند کمتر فعال می‌شوند و خشکی و زبری به بار می‌آورند. نقطه‌های سنی بیشتر می‌شوند و در برخی بازوها، پشت دست و صورت با این رنگ‌دانه‌ها نقطه‌نقطه می‌شوند. خال‌های گوشتی و زائده‌های پوستی کوچک ممکن است پدیدار شود. رگ‌های خونی که عمدتاً لایه چربی محافظ خود را از دست داده زیرپوست شفاف می‌توان مشاهده کرد. این ضایعه توانایی سازگار شدن سالخوردگان با دمای بسیار سرد و گرم را محدود می‌سازد.

این عوارض در صورت پدیدارتر است زیرا بیشتر در معرض نور خورشید که به پیری شتاب می‌دهد قرار دارد. پهن شدن بینی و گوش‌ها به دلیل رسوب سلول‌های جدید در لایه بیرونی استخوان‌بندی صورت. دندان‌ها ممکن است زرد شوند، ترک بردارند و بشکنند و لثه می‌تواند تحلیل رود. موی سر در هر دو جنس نازک می‌شود. قد خصوصاً در زنان به علت کاهش مواد معدنی کوتاه می‌شود و به نزدیک شدن بیشتر مهره‌های ستون فقرات می‌انجامد. بعد از ۶۰ سالگی به علت کاهش بیشتر تراکم استخوان و عضله، وزن عموماً کم می‌شود.

عوامل متعددی بر تحرک تأثیر می‌گذارند از جمله نیرومندی عضله که عموماً در اواخر بزرگ‌سالی کاهش می‌یابد و استحکام استخوان، همین‌طور انعطاف‌پذیری و استقامت زردپی‌ها (تاندون‌ها)، رباط‌ها (که عضله را به استخوان وصل می‌کنند) و مفاصل کاهش می‌یابد.

سازگاری با تغییرات جسمانی اواخر بزرگ‌سالی. هرچه افراد سالخورده از پندارهای قالب پیری طرفداری کند کمتر می‌توانند با تغییرات مرتبط با سن به‌صورت سازگارانه مقابله کنند. پندارهای قالبی سالخورده عاجز و ضعیف، دیگران را ترغیب می‌کند تا با افراد سالخورده به‌صورت متواضعانه و مرحمت‌آمیز رفتار کنند و این نوع رفتار به هنگام پیری موجب یاس و ناامیدی می‌شود.

سلامتی و معلولیت. سلامتی برای بهداشت روانی در اواخر عمر اهمیت زیادی دارد. درصورتی‌که سالخوردگان سلامتی خود را نه چندان بد یا بد توصیف کنند خطر مردن آنها ظرف دو سال ناگهان افزایش می‌یابد. هرچه سالخوردگان نسبت به توانایی خود در مقابله کردن با مشکلات جسمانی، خوش‌بین‌تر باشند و تداوم رفتارهای تقویت‌کننده سلامتی، کمک می‌کند. معلولیت لزوماً به سمت معلولیت و وابستگی بیشتر پیش نمی‌رود. ۱۲ تا ۲۰ درصد سالخوردگان معلول، ۲ تا ۶ سال بعد بهبود یافتند. سلامتی به سالخوردگان امکان می‌دهد تا در نقش‌های اجتماعی ارزشمند درگیر بمانند و بدین ترتیب از انزوای اجتماعی پیشگیری می‌کند و سلامت روانی را تقویت می‌نماید. وضعیت جسمانی خوب و سلامت روانی در اواخر زندگی رابطه نزدیکی باهم دارند.

تغذیه و ورزش. تغییرات جسمانی اواخر زندگی، نیاز بیشتر به مواد غذایی خاص را می‌طلبد. کلسیم و ویتامین D برای محافظت از استخوان‌ها، روی و ویتامین‌های B6، C و E برای محافظت از دستگاه ایمنی و ویتامین‌های A، C و E برای پیشگیری از رادیکال‌های آزاد.

مواد غذایی محتوی ویتامین‌های A، C و E به پیشگیری از تباهی عضله کمک می‌کنند، اما نقش آنها در مصونیت در برابر بیماری‌های قلبی و عروقی روشن نیست. کاهش فعالیت جسمانی، کاهش حواس چشایی و بویایی و کاهش سهولت جویدن به علت خراب شدن دندان‌ها می‌توانند مقدار و کیفیت غذایی را که فرد می‌خورد تنزل دهند. دستگاه گوارش سالخوردگان در جذب کردن برخی مواد غذایی مانند پروتئین، کلسیم و ویتامین D مشکلات زیادی دارد. برای افزایش دادن توانایی پمپاژ قلب در سال‌های پیری، ورزش باید مکرر، جدی و پرزور باشد. شروع ورزش حتی در اواخر بزرگ‌سالی (۹۰ سالگی) به‌اندازه و استقامت عضله، جریان خون در عضلات و توانایی عضلات در کسب اکسیژن از خون کمک شایانی می‌کند.

تمایلات جنسی. اغلب زن و شوهرهای سالخورده سالم، آمیزش جنسی منظم خود را ادامه می‌دهند. آمیزش جنسی خوب در گذشته، آمیزش جنسی خوب در آینده را پیش‌بینی می‌کند. هم مردان و هم زنان سالخورده می‌گویند که معمولاً این شوهر است که تعامل جنسی را متوقف می‌کند. وقتی مرد درمی‌یابد که رسیدن به حالت نعوظ دشوارتر شده و فاصله زمانی بیشتری باید بین نعوظ‌ها باشد امکان دارد از کلیه فعالیت‌های جنسی کناره‌گیری کند. ناتوانی‌هایی که جریان خون به آلت مردی را مختل می‌کنند، عمدتاً اختلال‌های دستگاه عصبی خودمختار، بیماری‌های قلبی-عروقی و دیابت هستند، مسبب کاهش یافتن تمایلات جنسی در مردان سالخورده می‌باشد. سیگار کشیدن، مصرف بیش‌ازحد الکل و انواع داروهای تجویزی نیز موجب کاهش عملکرد جنسی می‌شوند. در بین زنان، ضعف سلامتی و نداشتن همسر عوامل اصلی کاهش تمایلات جنسی هستند. میل جنسی در سرتاسر دوران بزرگ‌سالی ادامه می‌یابد.

معلولیت‌های جسمانی. بیماری‌های قلبی عروقی و سرطان از اواسط اواخر زندگی به طرز چشمگیری افزایش می‌یابند و همچنان علل اصلی مرگ‌ومیر هستند. سکته مغزی در اثر خونریزی یا انسداد جریان خون در مغز روی می‌دهد و علت اصلی معلولیت در اواخر بزرگ‌سالی و مرگ بعد از ۷۵ سالگی می‌باشد. آمفیزوم به علت کاهش شدید انعطاف‌پذیری بافت ریه باعث می‌شود که فرد به‌سختی تنفس کند.

دستگاه ایمنی سرانجام با عفونتی مواجه می‌شود که نمی‌تواند با آن مبارزه کند. درنتیجه خیلی از افراد بسیار مسن تسلیم یک یا چند مورد از ۵۰ التهاب ریوی می‌شوند که به‌عنوان ذات‌الریه طبقه‌بندی شده‌اند. پوکی استخوان، آرتریت (نوعی اختلال استخوان) و دیابتی که در بزرگ‌سالی شروع می‌شود. هیچ‌یک از این اختلال‌ها، حتی درصورتی‌که در سن بالا افزایش یابند جز طبیعی فرایند پیری نیستند. برخی معلولیت‌های جسمانی و عقلانی با سن مرتبط هستند به معنی آن نیست که توسط پیری ایجاد می‌شوند.

دو نوع پیری عبارت‌اند از:

پیری نخستین، ضعف‌هایی که تحت تأثیر عوامل ژنتیکی قرار دارند و همه اعضای گونه ما را مبتلا می‌کنند و حتی باوجود سلامتی خوب بازهم اتفاق می‌افتند.

و پیری ثانویه، به علت نقایص ارثی و تأثیرات محیطی ناگوار مانند تغذیه نامناسب، ورزش نکردن، بیماری، سو مصرف موارد، آلودگی محیطی و استرس روانی روی می‌دهد.

آرتریت، حالتی که طی آن مفاصل و عضلات، ملتهب، دردناک، خشک و گاهی متورم می‌شوند. در اواخر بزرگ‌سالی شیوع بیشتری دارند. برای این بیماری آمادگی ژنتیکی وجود دارد، ولی معمولاً تا ۴۰ ۵۰ سالگی پدیدار نمی‌شود. در مفاصلی که مکرراً استفاده می‌شوند غضروف روی انتهای استخوان‌ها که هنگام حرکت سایش را کم می‌کند، به‌تدریج تباه می‌شود. وستئو آرتریت به برخی مفاصل محدود می‌شود اما آرتریت روماتوئید کل بدن را در بر می‌گیرد.

صدمات غیرعمدی. تصادفات وسایل نقلیه، سالخوردگان در هر مایل رانندگی، بیش از هر گروه سنی به‌استثنای رانندگان زیر ۲۵ سال مرتکب تخلفات رانندگی، تصادفات و تصادفات مرگبار می‌شوند. مرگ ناشی از صدمات وسایط نقلیه یک‌چهارم مرگ‌ومیر در اواخر زندگی را تشکیل می‌دهد و در مردان خیلی بیشتر از زنان است. ضعف تعادل به علت کاهش نورونی در مناطق حسی و حرکتی قشر مخ، در افزایش خطر سقوط اواخر بزرگ‌سالی دخالت دارد. زمین خوردن می‌تواند به‌طور غیرمستقیم نیز با ایجاد ترس از زمین خوردن در سالمندان به‌سلامتی آسیب بزند. آنها چون می‌ترسند دوباره زمین بخورند عمدتاً از فعالیت خودداری می‌کنند، تحرک و تماس اجتماعی را محدود می‌کند و سلامت روانی و جسمانی تحلیل می‌رود.

زوال عقل. به مجموعه اختلال‌هایی اشاره دارد که تقریباً به‌طور کامل در سن پیری روی می‌دهند به‌طوری‌که خیلی از جنبه‌های فکر و رفتار به‌قدری صدمه می‌بیند که فعالیت‌های روزمره مختل می‌شود. تقریباً ۱۲ نوع زوال عقل مشخص شده است و اغلب درمان نمی‌شوند. تعدادی از آنها از پارکینسون، تباهی مناطق زیر قشری مخ را شامل می‌شوند. زوال عقل به دو صورت روی می‌دهد: بیماری آلزایمر و زوال عقل مغزی- عروقی.

گرایش ارثی به زوال عقل مغزی-عروقی غیرمستقیم است: از طریق فشارخون بالا، بیماری قلبی- عروقی و دیابت که هریک خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهد. سیگار کشیدن، مصرف زیاد الکل، مصرف زیاد نمک، غذای بسیار کم‌پروتئین، چاقی، نافعالی و استرس نیز خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهند. بنابراین زوال عقل مغزی- عروقی نتیجه مشترک عوامل ژنتیکی و محیطی است. مردان به علت آسیب‌پذیری نسبت به بیماری قلبی-عروقی بعد از ۶۰ سالگی بیشتر از زنان دچار زوال عقل مغزی-عروقی می‌شوند.

بیماری آلزایمر. شایع‌ترین نوع زوال عقل است که ۵۰ تا ۶۰ درصد تمام موارد را شامل می‌شود. ۵ تا ۷ درصد ۶۵ سال و ۱۵ درصد بالای ۸۰ سال به این بیماری مبتلا هستند. نشانه‌های آن: مشکلات شدید در حافظه، فراموش کردن اسامی، تاریخ‌ها، قرار ملاقات‌ها، مسیرهای آشنا برای سفر یا خاموش کردن اجاق‌گاز. در ابتدا حافظه نزدیک بیش از همه صدمه می‌بیند. قضاوت غلط فرد را در معرض خطر قرار می‌دهد.

تغییراتی نیز در شخصیت روی می‌دهد. فقدان خودانگیختگی و سرزندگی، اضطراب و طغیان‌های خشم به علت بلاتکلیفی‌ها و تردیدهای ایجادشده توسط مشکلات عقلانی، کاهش ابتکار عمل و گوشه‌گیری اجتماعی. افسردگی که اغلب در مرحله مقدماتی انواع زوال عقل پدیدار می‌شود. با پیشرفت بیماری حرکت‌های ماهرانه و هدفمند مختل می‌شوند. خواب با هذیان‌ها و ترس‌های خیالی آشفته می‌شود. توانایی فهمیدن و تولید گفتار را از دست می‌دهد. به عفونت‌ها آسیب‌پذیر و درنهایت حالت اغما و مرگ است. دوره بیماری آلزایمر متغیر است و از چند سال تا ۲۰ سال نوسان دارد. متوسط دوره آن ۸ تا ۱۰ سال است. آلزایمر توانایی نورون‌ها را برای پاسخ دادن به آنها مختل می‌کند. بیماری آلزایمر به دو صورت خانوادگی و پراکنده یافت می‌شود.

آلزایمر خانوادگی. ژن‌هایی را روی کروموزوم‌های ۱، ۱۴ و ۲۱ شناسایی کرده‌اند که با آلزایمر خانوادگی ارتباط دارند. اگر این ژن فقط در یکی از جفت ژن‌های به ارث برده شده از والدین وجود داشته باشد، فرد به شروع زودهنگام آلزایمر مبتلا خواهد شد.

آلزایمر پراکنده. وراثت ممکن است از طریق جهش‌های خودانگیخته در آلزایمر پراکنده نقش داشته باشد. افراد مبتلا به این بیماری ژن نابهنجاری در کروموزوم ۱۹ دارند. ژن نابهنجار ApoE شایع‌ترین عامل خطر شناخته شده در این نوع آلزایمر است و در ۵۰ درصد موارد یافت می‌شود.

غیر از وراثت، نقش مواد سمی و ویروس‌ها، نقایص مانع خون- مغز (که از مغز در برابر عوامل زیان‌بخش محافظت می‌کند) و کمبودهای غذایی موردبررسی قرارگرفته است. سطح بالای آلومینیوم در گره‌ها و رسوبات مغزی قربانیان آلزایمر یافت شده است.

درمان آلزایمر. درمان با جایگزینی هورمون و داروهای ضدالتهاب (مانند آسپرین، ایبوپروفن و آستروئید پردنیطون) ظاهراً آثار محافظت‌کننده دارند، اما عملکرد شناختی را بهبود نمی‌بخشد. داروهای ضدالتهاب با کاهش دادن التهاب بافت مغز که در اثر آمیلوئید و سایر پروتئین‌های نابهنجار ایجاد می‌شوند، می‌توانند روند آلزایمر را کند سازد. آموزش، برخی پژوهشگران گمان می‌کنند که سال‌های تحصیلات به اتصالات سیناپسی بیشتری منجر می‌شوند که به‌عنوان اندوخته شناختی عمل می‌کنند.

ApoE، پروتئین خونی که کلسترول را به سرتاسر بدن منتقل می‌کند، منجر می‌شود.

آمیلوئید. نوعی پروتئین است که با کاهش ایمنی، در خیلی از بیماری‌های دیگر نیز دریافت رسوب می‌کند. این رسوب آمیلوئید احتمالاً با ایجاد التهاب در مغز، با تولید رادیکالهای آزاد یا با کاستن از جریان خون می‌توانند نورون‌های مجاور و شبکه‌های ارتباطی آنها را نابود کنند.

تباهی مغز. زمانی که بیماری آلزایمر ایجاد می‌شود، در مناطق حافظه مغز متابولیسم کاهش می‌یابد. در مغز دو تغییر ساختاری عمده روی می‌دهد. داخل نورون‌ها، گره‌های نوروفیبریل، دسته‌هایی از رشته‌های پیچ‌خورده که حاصل ساختارهای عصبی تباه‌شده هستند نمایان می‌شوند. بیرون نورون‌ها رسوباتی ایجاد می‌شود که کپه‌های سلول عصبی مرده آن را احاطه کرده‌اند. آنها محتوی آمیلوئید هستند.

علائم خبردهنده سکته مغزی. احساس ضعف، گزگز یا بی‌حسی در دست یا صورت، از دست دادن ناگهانی بینایی یا دو بینی، مشکل گویایی، سرگیجه و عدم تعادل شدید.

زوال عقل برگشت‌پذیر و اشتباه تشخیص داده شده

فرد سالخورده افسرده معمولاً درباره مشکلات عقلانی خود اغراق می‌کند. درحالی‌که فرد مبتلا به زوال عقل این مشکلات را ناچیز می‌شمارد و از ضعف شناختی خود کاملاً آگاه نیست. داروهایی که برای سرفه، اسهال و تهوع مصرف می‌کنیم جلوی انتقال‌دهنده عصبی استیل کولین را می‌گیرند و به نشانه‌های شبه آلزایمر منجر می‌شوند. برخی بیماری‌ها می‌توانند موجب از دست رفتن موقتی حافظه و نشانه‌های عقلانی شوند. خصوصاً در بین سالخوردگان که وقتی بیمار هستند گیج و گوشه‌گیر و تنها هستند.

شناختی. هرچه توانایی عقلانی به هوش سیال بیشتر وابسته باشد (مهارت‌های پردازش اطلاعات با زیربنای زیستی)، زودتر تحلیل می‌رود.

توانایی‌های عقلانی وابسته به هوش متبلور (دانش مبتنی بر فرهنگ) برای مدت طولانی‌تری باقی می‌مانند.

در سن پیری کاهش هوش سیال، تجربیات اندوخته شده، آگاهی از نحوه یادگیری و حل کردن مسائل و زندگی روزمره تحریک‌کننده، در نتیجه کاهش هوش متبلور نیز به همراه دارد.

نظریه سه تکلیف انسجام من در پیری (پک)

تمایز من در برابر دل‌مشغولی به کار-نقش. کسی که برای انسجام تلاش می‌کند باید یک رشته نقش‌های خانوادگی، دوستی و اجتماعی را متمایز کند که به‌اندازه شغل او رضایت‌بخش باشند.

استعلای بدن در برابر دل‌مشغولی به بدن. سالخوردگان باید با تأکید کردن بر توانایی‌های شناختی و اجتماعی خود محدودیت‌های جسمانی‌شان را تعالی بخشند.

استعلای من در برابر دل‌مشغولی به من. دست‌یابی به انسجام من، مستلزم تلاش مستمر در جهت ایمن‌تر، هدفمندتر و خشنودکننده‌تر ساختن زندگی برای کسانی است که بعد از مرگ فرد زندگی می‌کنند. برای انسجام من باید از زندگی شغلی، بدن و هویت مجزایشان فراتر روند. آنها باید از خردمندی خود کمک بگیرند و طوری به فکر دیگران باشند که زندگی آنها را بهتر کند.

نظریه خبرگی هیجان لابووی-ویف درباره‌ی پیری

درباره استدلال بزرگ‌سالان درزمینه هیجان تحقیق کرده است. او معتقد است آنهایی که از لحاظ روانی پخته هستند از احساسات خود بیشتر خبر دارند.
سالخوردگان توصیف‌های روشنی کرده‌اند که ذهن و بدن را به‌صورتی مصور می‌کند که به حالت احساس کمک نموده و جنبه‌های ذهنی و عینی هیجان را با هم ترکیب می‌کند. دست آورد روانی- اجتماعی مهم در اواخر زندگی، خبره شدن در برابر پردازش کردن اطلاعات هیجانی و پرداختن به خودگردانی هیجانی است.

نظریه رابرت باتلر در یادآوری گذشته‌ها و مرور زندگی

اغلب سالخوردگان به‌عنوان بخشی از دستیابی به انسجام من، جلوگیری از یاس و ناامیدی و پذیرفتن پایان عمر به‌مرور زندگی می‌پردازند. درمانگران، سالخوردگان را ترغیب می‌کنند برای مرور زندگی به یادآوری گذشته‌ها بپردازند. سالخوردگان به‌این‌علت از گذشته خود یاد می‌کنند که: الف) دیگران از آنها می‌خواهند که این کار را انجام دهند. ب) نیازهای اجتماعی خود را مانند برقراری روابط دوستی و تأییدشان توسط دیگران برآورده می‌سازد. ج) اغلب هنگام انتقال زندگی روی می‌دهد.

عناصر تشکیل‌دهنده انسجام من. یکپارچگی، خرسندی، تصویری از خود به‌عنوان بخشی از نظم دنیایی بزرگ‌تر.

نظریه‌های اجتماعی پیری

نظریه کناره‌گیری. وقتی سالخوردگان در انتظار مرگ هستند، عقب‌نشینی متقابلی بین آنها و جامعه صورت می‌گیرد. سطح فعالیت خود را کاهش می‌دهند، کمتر تعامل می‌کنند و بیشتر سرگرم دنیای درونی خود می‌شوند. درعین‌حال جامعه سالخوردگان را از قید شغل و مسئولیت‌های خانوادگی آزاد می‌کند. نتیجه این کار به نفع دو طرف است. سالخوردگان به‌جای کناره‌گیری از تمام پیوندهای اجتماعی، تماس‌های ناخوشنود کننده خود را قطع نموده و به تماس‌های خوشنود کننده روی می‌آورند و آنها را حفظ می‌کنند.

نظریه فعالیت. موانع اجتماعی که بر سر راه درآمیختگی با جامعه وجود دارد، موجب کاهش میزان تعامل می‌شود. ترتیب دادن شرایطی که به سالخوردگان امکان دهد در نقش‌ها و روابط درگیر بمانند برای رضایت از زندگی حیاتی است. خیلی از افراد درصدد جستجوی منابع دیگری برای خشنودی از زندگی برمی‌آیند، اما صرفاً تأمین فرصت‌هایی برای تماس اجتماعی، به فعالیت اجتماعی بیشتر سالخوردگان نمی‌انجامد. یافته‌ها نشان می‌دهد چنانچه وضعیت سلامتی کنترل شده باشد، سالخوردگانی که شبکه‌های اجتماعی بزرگ‌تری دارند لزوماً شادتر نیستند.

نظریه گزینش اجتماعی- هیجانی. شبکه‌های اجتماعی ما گزینشی می‌شوند. در میان‌سالی روابط زناشویی عمیق‌تر می‌شود، خواهر برادرها به هم نزدیک‌تر می‌شوند و تعداد دوستان کاهش می‌یابد. تماس با آشنایان و تمایل به برقراری روابط اجتماعی جدید از میان‌سالی تا اواخر بزرگ‌سالی شدیداً کاهش می‌یابد. به هنگام پیری وظایف گردآوری اطلاعات و تأیید خویشتن تعامل اجتماعی کم‌اهمیت می‌شوند.

سالخوردگان معتقدند برای تأیید خویشتن نزدیک شدن افرادی که آنها را نمی‌شناسند خطرناک است.

سالخوردگان بر وظیفه تنظیم‌کننده هیجان تعامل تأکید می‌ورزند. ضعف جسمانی، اجتناب کردن از استرس و حفظ آرامش هیجانی را با اهمیت‌تر می‌سازد. تعامل کردن با خویشاوندان و دوستان، خودپنداره و آرامش هیجانی سالخوردگان را تقویت می‌کند. افراد بزرگ‌سال بر کیفیت هیجانی تجربیات اجتماعی خود بیشتر تأکید می‌کنند. این نظریه کاهش فعالیت اجتماعی در سن پیری را ناشی از شرایط زندگی آنها می‌داند.

نظریه کوبلر راس در خصوص انتظار مرگ

نظریه مرحله‌ای او بر مبنای انتظار مرگ و مصیبت مردن استوار است. پیشروی در هر مرحله را می‌توان متوقف کرد و برخی افراد بین مراحل پس‌وپیش می‌روند. انکار، برای گریختن از انتظار مرگ، جدی بودن آن را انکار می‌کند. اکثر افراد یک روز برنامه‌های زیادی می‌ریزند و روز بعد اعتراف می‌کنند که مرگ نزدیک است. یک روز بیماری خود را انکار می‌کنند و روز دیگر آن را قبول می‌کنند. خشم، زمانی که بیماری وخیم شود، ادامه دادن انکار دشوارتر است. پی بردن به اینکه وقت تنگ است باعث می‌شود فرد از اینکه مجبور است بمیرد بدون اینکه فرصت داشته باشد تا همه کارهایی را که دوست دارد انجام دهد عصبانی می‌شود.

چانه‌زنی، می‌کوشد با چانه زدن درباره زمان بیشتر، از آن جلوگیری کند، معامله‌ای که سعی می‌کند با اعضای خانواده، دوستان، دکترها، پرستاران یا خداوند انجام دهد. افسردگی، وقتی‌که انکار، خشم و چانه‌زنی نمی‌تواند روند بیماری را به تعویق اندازند، فرد به خاطر از دست دادن جانش افسرده می‌شود.راس افسردگی را آمادگی لازم برای آخرین مرحله یعنی پذیرش می‌داند. پذیرش، افرادی که به مرحله پذیرش می‌رسند، حالت سکون و آرامش نسبت به مرگ قریب‌الوقوع در چند هفته یا روزهای آخر به آن دست می‌یابند. تسلیم مرگ می‌شوند و مرگ او را از درد و اضطراب می‌رهاند.

پیمان دوستی
۴ اردیبهشت ۹۴

منبع

دوستی

The post پیری ، نظریه‌های زیستی و عوامل ایجادکننده آنها appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

از سری تحقیقات اخیر، مطالعه‌ای مهم از سوی مؤسسه‌ی مکس پلانک واقع در آلمان است که می‌گوید مغز نوجوانان بین سنین ۱۳ تا ۱۷ سال، درست مانند آنچه پیش‌ازاین در سنین نوپایی تجربه کرده‌اند، دستخوش بازسازی می‌شود. مسئله این است که نوجوانان در این بازه‌ی زمانی که دومین مرتبه‌ی تغییرِ مغزی آنهاست، تقریباً هم‌قدوقواره‌ی شما هستند و زبان تندی هم دارند، این شرایط مدیریت این تغییر را نسبت به قبل دشوارتر می‌کند. البته اینکه آنها تکانه‌هایی را تجربه می‌کنند که شباهت با تکانه‌های نوپایان دارد به این معنا نیست که باید مانند کودک نوپا با آنها برخورد کنید.

وقتی به‌عنوان نویسنده‌ی حوزه‌ی پرورش فرزندان به تصویرِ کلیِ سلامت روانی آنها نگاه می‌کنم، این نکته به ذهنم خطور می‌کند که در برهه‌ی نوجوانی که فرزندانمان بیشتر از هر وقت دیگر به ما نیاز دارند ممکن است با رفتار نامناسب ارتباطمان را با آنها از دست بدهیم. بنابراین اگر می‌خواهید بدانید که چه‌کارهایی را نباید در قبال فرزندان نوجوانتان انجام بدهید پنج روش از روانشناسی نوجوانان را با شما در میان می‌گذاریم که بی‌بروبرگرد بتوانید از رابطه‌ای که با او دارید محافظت کنید، و از روی ناآگاهی کارهایی انجام ندهید که به تلاطم این دوران دامن بزند.

به فرزندمان چه بگوییم و چه نگوییم؟

۱. نپرسید: «چته؟»

اشکالی در این سؤال وجود ندارد، به‌شرط آنکه هدف از آن فهمیدن مشکلی باشد که نوجوان با آن مواجه است. اما استفاده از این سؤال و لحنی که معمولاً با آن ادا می‌شود خیلی بیشتر از آنچه بتوان گفت مناسب است، ناشی از فورانِ ناسنجیده‌ی خشمِ پدر و مادری است که شکیبایی خود را از دست داده‌اند.

بدتر از این پیامی است که چنین سؤالی به همراه خود منتقل می‌کند، اینکه شما فکر می‌کنید عیب و نقصی اساسی درباره‌ی فرزندتان وجود دارد که هرگز قرار نیست تغییر بکند.

اما واقعاً مشکل نوجوانان چیست؟ قشر پیشانی مغز، که مسئول کنترل تکانه‌ها، استدلال منطقی و برنامه‌ریزی است، آخرین بخشی است که در سنین پس از کودکی مجدداً بازسازی می‌شود.

در زمانی که این تنظیم مجدد در حال انجام است، مسیرهای تصمیم‌گیری مغز یک بار دیگر به سمت آمیگدال هدایت می‌شوند. آمیگدال بخش آغازینی از مغز است و به تهدیدهای ادراک‌شده توسط فرد به‌صورت آنی و احساسی پاسخ می‌دهد.

دکتر فرنسس جنسن (Frances Jensen)، عصب‌شناس و نویسنده‌ی کتاب مغز نوجوانان می‌گوید: «وقتی بدانید لُب پیشانی مغز، که مسئول قضاوت، کنترل تکانه‌ها، خلق‌وخو و احساسات است، آخرین بخشی است که به پیشرفت نهایی خود می‌رسد، حال و هوای نوجوانی بسیار بیشتر منطقی به نظر خواهد رسید.»

بنابراین مغز نوجوان هنوز نمی‌داند که چطور باید خودش را تنظیم کند. نوجوانان مثل ماشین‌های فِراری با ترمزی ضعیف هستند؛ یعنی احساساتی شدید اما کنترلِ ضعیفی روی آنها دارند.

شاید فکر کنید که چه فرقی می‌کند؟ نوجوانان به‌هرحال هیچ‌وقت حرف گوش نمی‌دهند، اما برعکس، آنها حساسیت فوق‌العاده زیادی نسبت به نظرات ما درباره‌ی خودشان پیدا می‌کنند. وانمود به اینکه به حرف‌های ما اهمیت نمی‌دهند از این واقعیت ناشی می‌شود که می‌خواهند از این آسیب‌پذیریِ خود محافظت کنند (نوعی مکانیسم دفاعی).

دریافت چنین پیام‌های ناامیدکننده‌ای (مانند این سؤال که «چته؟») از سوی پدر و مادر که انتظار می‌رود بیشترین محبت را به او نشان بدهند می‌تواند زخم‌های عمیقِ روحی در نوجوانِ سردرگم ایجاد کند.

این پیام‌های پدر و مادر در نوجوان درونی می‌شود و به خودخوری‌های ناخوشایند در او تبدیل می‌گردد. وقتی این صداها در مغز منعطف نوجوان جا خوش کند خاموش کردن آنها کار دشواری خواهد بود، علاوه بر این‌که مسیرهایی را در مغز او به جای می‌گذارد که سلامت روانی آینده‌ی نوجوان را تحت تأثیر منفی قرار می‌دهد.

در عوض، هدیه‌ای ارزشمند که می‌توانید در این سن به نوجوانتان بدهید، علاوه بر درک اتفاقاتی که در مغز او در جریان است مفهومی است با نام «نگرش رشد».

رویکرد نگرش رشد که استاد روانشناسی دانشگاه استنفورد، کرول دواک (Carole Dweck)، آن را مطرح کرده است به زبان ساده یعنی هیچ ویژگی منفی‌ای وجود ندارد که تغییرناپذیر و قطعی باشد، و اینکه همه‌ی انسان‌ها می‌توانند متحول بشوند و تغییر کنند. آخرین مطالعات علمی انجام‌شده روی مغز نوجوانان اثبات می‌کند که نگرش رشد کاملاً در مورد آنها مصداق دارد.

۲. صدایتان را بالا نبرید

بااین‌حال که سعی می‌کنیم صدایمان را بر سر کودکان بلند نکنیم، چون با این کار احساس قلدری به ما دست می‌دهد، اغلب وقتی اندازه‌ی جسمی فرزندمان به خودمان نزدیک‌تر می‌شود گرایش داریم با صدای بلندتری با او حرف بزنیم. کاملاً از کوره در رفتن می‌تواند ساده‌ترین، یا شاید تنها راه ممکن، برای این باشد که به نوجوان نشان بدهید مشکلی وجود دارد. در مواقع این چنینی «مغز خزنده» ی ما که غرایز اولیه‌ی جنگ یا گریز را به راه می‌اندازد کنترل را به دست می‌گیرد بدون اینکه فرایندهای پیچیده‌تر شناختی که شانس تعدیل افکارمان را فراهم می‌آورند به کار برده باشیم.

در چنین مواقعی است که حرفی می‌زنیم که بعداً از گفتنش پشیمان می‌شویم، اغلب در مورد رفتار فرزندانمان کلی‌گویی‌های مخربی انجام می‌دهیم، چیزی که آنها فرار از آن را ناممکن می‌بینند.

اما اجازه بدهید که خانه پناهگاه امنی باشد که نوجوانان از فشارهای دنیای بیرون برای آرام شدن و بازیابی انرژی‌شان به آن پناه می‌آورند.

از این گذشته با این کار به مغز تأثیرپذیر نوجوان یاد می‌دهید که فریاد زدن پاسخ مناسبی است، و چرخه‌ی یک واکنش منفی را به راه می‌اندازید و این یعنی کسی که در معرض فریاد قرار خواهد گرفت نهایتاً خودتان هستید. در واقع طبق تحقیق چاپ شده در مجله‌ی رشد کودک (Child Development) نوجوانان ۱۳ ساله‌ای که تحت تربیت سخت‌گیرانه‌ی کلامی والدین قرار داشتند در ۱۴ سالگی نشانه‌های افسردگی بیشتری را بروز می‌دادند. این نوجوانان همچنین نشانه‌های بیشتری از رفتار نامناسب مانند پرخاشگری و خشم داشتند.

۳. نقش راهنمای شغلی فرزندتان را بازی نکنید

وقتی کودکان دبستان را پشت سر می‌گذارند اغلب پدر و مادرها نگران آماده‌سازی آنها برای کنکور می‌شوند، تقریباً به‌طور دائم به آنها «گیر» می‌دهند. اما به این فکر کنید که اگر هر شب وقتی به خانه می‌رسیدید رئیستان آماده بود تا بابت عملکردتان شما را مؤاخذه کند، چه احساسی پیدا می‌کردید.

ما گمان می‌کنیم که نقش مربی فرزندانمان را بر عهده داریم، برای خودمان این حق را قائل هستیم که دائما آنها را با پیشنهادهایی راجع به انجامِ بهترِ کارها بمباران کنیم.

صدمه‌ی ناشی از تهییج آنها برای تلاش بیشتر و انجام کار بهتر می‌تواند به روابط ما با نوجوان آسیب طولانی‌مدت بزند. در مطالعه‌ای معلوم شد دانش‌آموزانی که بر حسب خوب عمل کردنشان محبتِ مشروط می‌گرفتند زمانی که وارد بزرگ‌سالی می‌شدند بیشتر احتمال داشت که محبت‌کنندگان مشروط را پس بزنند.

حتی وقتی این کودکان عملکرد خوبی داشتند، رضایت شخصی‌شان زودگذر بود و اغلب احساس شرمندگی، گناه و کم‌ارزشی داشتند؛ حتی بعدها به‌عنوان یک بزرگ‌سال.

پس در عوض خانه را به محلی امن تبدیل کنید که نوجوان بتواند از فشارهای دنیای بیرون برای استراحت و بازیابی نیرویش به آن مراجعه کند.

۴. نوجوان را به حال خود رها نکنید

با وارد شدن کودکان به سال‌های نوجوانی و آن‌طور که به نظرِ ما می‌رسد میلِ آنها به تنهایی، مرتکب بزرگ‌ترین اشتباه می‌شویم و تنهایشان می‌گذاریم.

هر چه باشد وقتی نوجوانی گستاخ که مثل یک موجود خطرناک در اطراف می‌گردد و به دنبال دردسر است راهیِ اتاقش می‌شود می‌توانید نفس راحتی بکشید. اما اگر اجازه بدهید فاصله‌ی میان شما و نوجوانتان زیاد شود نمی‌توانید در زمان لازم که بیشتر از هر وقت در خطر مسائلی مانند افسردگی، اعتیاد به اینترنت، اختلالات خوردن و آسیب زدن به خودش قرار می‌گیرد به کمک او بروید.

هر چه زمان کمتری با آنها بگذرانید آنها بیشتر احساس «غریبگی» خواهند کرد و رفتارهایشان بدتر خواهد شد. اگر احساس می‌کنید که دیواری میان شما و نوجوانتان کشیده شده است زمان این فرا رسیده که دیوار را پایین بیاورید.

چه با پیاده‌روی در پارک محله، چه با رفتن به کافی‌شاپ و خوردن یک قهوه، فرجه‌هایی منظم برای وقت‌گذرانی دو نفره با نوجوان کنار بگذارید، بی‌هیچ انتظار متقابلی یا هیچ اشاره‌ای برای تشویق او به انجام کاری.

وقتی برای اولین بار این درخواست را مطرح کنید احتمالاً اشتیاق نوجوان شما برای این کار درست به همان اندازه‌ای است که انگار از او بخواهید کف زمین را تی بکشد. استقامت به خرج بدهید. آنها از درون ممنون شما خواهند بود که دوباره می‌خواهید به خاطر خودشان با آنها رابطه برقرار کنید. اگر برای گذراندن وقت با نوجوانتان استمرار داشته باشید، خانه‌ی شما به مکانی شادتر و با استرس کمتر برای زندگی تبدیل می‌شود، و این اتفاق آن‌قدر زود رخ می‌دهد که شگفت‌زده خواهید شد.

۵. هیچ‌وقت نگویید: «ما با پدر و مادرمون اینجوری حرف نمی‌زدیم.»

هیچ‌چیز نیست که بیشتر از گستاخی آشکار فرزندان کاسه‌ی صبر پدرومادرها را لبریز کند. برای والدینی که خودشان در شرایطی پرورش پیدا کرده‌اند که هیچ نافرمانی‌ای تحمل نمی‌شده است و چاره‌ای جز پذیرش بدون چون‌وچرای قوانین خانه نداشته‌اند سخت است که مبارزه‌طلبی‌های نوجوان را تحمل کنند، زیرا خودشان هیچ‌گاه فضایی برای ابراز مخالفت نداشته‌اند. گاهی در اصل ارتباط این پدرومادرها در سنین نوجوانی‌شان با والدین خود به حدی رسمی و محدود بوده است که درست مانند یک مهمانی فقط بهترین رفتارها امکان بروز داشته‌اند. بنابراین طبیعی است که چنین مکالماتی که امروزه شاهد آن هستیم در دنیای دیروز آن‌قدر امکان بروز نداشته‌اند.

هرچند برای این‌که چرا نباید فوران‌های احساسی نوجوانان را به‌عنوان پدر و مادر به خودمان بگیریم دلیلی علمی هم وجود دارد. تحقیق مؤسسه‌ی مکس پلانک در آلمان نشان می‌دهد دلیل این همه اختلاف و اصطکاکی که در رابطه‌ی نوجوانان با والدین وجود دارد این است که مغز آنها هنوز قابلیت شکیبایی را به دست نیاورده است. محققان متوجه شده‌اند که نوجوانان، بسیاری از رفتارهایشان را بر پایه‌ی لذت آنی و بر اساس اینجا و اکنون -و نه آینده- بروز می‌دهند. در مغز نوجوانان هنوز ارتباطات تکامل‌یافته بین سلول‌های مغزی برای تصمیم‌گیری، گسترش نیافته است.

البته لازم نیست که چون آنها با تکانه‌هایی روبه‌رو هستند که یک کودک نوپا آن را تجربه می‌کند با آنها مثل یک کودک رفتار کنید.

اما با در دست داشتن این اطلاعاتِ پایه‌ای از روانشناسی نوجوانان می‌توانید آرامشتان را حفظ کنید. علاوه بر این مطمئن شوید که نوجوان برای به چالش کشیدن حدومرزهایش در مقابل شما، به اندازه‌ی کافی احساس راحتی می‌کند.

به جای اینکه در مقابله با رفتار زننده‌ی او از کوره در بروید، اگر وقتی نوجوان رفتاری مؤدبانه دارد تشویقش کنید نتایج بهتری می‌گیرید.

منبع

چطور
برگرفته از: telegraph

The post دوره رشدی نوجوانی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.