خود شناسی: هویت شخصی در برابر هویت اجتماعی

افراد بسته به اینکه در یک لحظه کجای پیوستار هویت شخصی-اجتماعی قرار داشته باشند، ادراک متفاوتی از خود دارد. انتهای هویت شخص این پیوستار را فرد و انتهای اجتماعی آن را عضوی از یک گروه بودن پنداشتن است. هر جنبه‌ای از هویت ما که در لحظه مفروض برجسته‌تر و بارزتر باشد، چگونگی اندیشیدن ما را درباره خودمان تحت تأثیر قرار می‌دهد.

هویت شخصی خود توصیفی را می‌توان ماهیت درون‌نگری دانست، یعنی مقایسه با افراد دیگری که در عضویت گروهی با ما شریک هستند. نکته این است که حتی برای هویت شخصی، محتوایی که ما ایجاد می‌کنیم بستگی به تعداد منابع مقایسه‌ای دارد و این می‌تواند به خود توصیف‌کننده‌های مختلفی منجر شود که بسته به زمینه، به ذهن می‌آیند.

در سوی دیگر پیوستار که هویت اجتماعی قرار دارد، ماهیت بین گروهی دارد و ممکن است شما با توجه به هویت اجتماعی، متفاوت بیندیشید، مانند عضو گروه جنسیتی خود بودن.

شایان توجه است وقتی شما درباره خود به‌عنوان فرد می‌اندیشید، محتوای توصیف شما احتمالاً با وقتی‌که درباره خود به‌عنوان عضو یک گروه می‌اندیشید، متفاوت است. در هر هویت اجتماعی، مردم به شیوه‌ای عمل می‌کنند که بازتاب آن از جنبه خود پنداره آنهاست.

خود شناسی بستگی به موقعیت دارد

چطور به خود شناسی برسیم؟ مردم خودشان را بسته به اینکه آیا سؤال پرسیده شده دلالت بر ویژه بودن موقعیت دارد یا نه، متفاوت توصیف می‌کنند. افرادی که دو جنبه مهم از خود آنها باهم در تعارض هستند، دچار تداخل هویت شده و استرس بیشتری را تجربه می‌کنند.

وجوهی از خود که با یک سنت فرهنگی خاص در ارتباط هستند، بسته به تغییرات ظریف در زمینه، می‌توانند فعال شوند و این می‌تواند منجر به ادراک خویشتن‌های متفاوتی شود. همچنین مردان و زنان از نظر خود پنداره باهم فرق دارند و در نتیجه در چگونگی پاسخ دادن به موضوعات اخلاقی متفاوت‌اند.

هم خودپنداره و هم استدلال اخلاقی انعطاف‌پذیر و وابسته به موقعیت هستند. تفاوت‌های جنسیتی هم در خودپنداره و هم در استدلال اخلاقی بستگی به برجسته بودن جنسیت به‌عنوان طبقه‌بندی خود در هنگامی است که پاسخ داده می‌شود. هرقدر یک عضویت شخصی یا هویت اجتماعی بیشتر ارزش‌گذاری شود؛ خود تأیید سازی روی آن بعد خاص بیشتر خواهد بود.

خود شناسی من بستگی به برخورد دیگران دارد

اگر افراد بابت یک وجه خاص از سوی دیگران طرد شوند، برای بعضی از آن وجوه می‌توانند تلاش کنند تا آن را از افراد طرد کننده پنهان کنند. در بعضی موارد ممکن است علیه کسانی که ما را طرد می‌کنند طغیان کنیم و آن خصوصیت را حتی خود تعریف‌کننده‌تر سازیم و به‌طور علنی اعلام کنیم که ما برای چیزی متفاوت از کسانی که ممکن است به خاطر آن نسبت به ما نگرش منفی داشته باشند، ارزش قائل هستم. این نوع از تعارض ممکن است زمانی برانگیخته شود که یک فرد از یک زمینه اجتماعی به زمینه اجتماعی دیگری حرکت کرده باشد. شواهد نشان می‌دهند آنها دو نوع راهبرد مختلف دوری کردن از هویت یا نزدیک شدن هرچه بیشتر به آن را استفاده می‌کنند. ظاهراً راهبرد دوری کردن عزت‌نفس را کاهش می‌دهد و راهبرد نزدیک شدن به افزایش عزت‌نفس کمک می‌کند.

خودآگاهی و خود شناسی: مدیریت وحشت

خودآگاهی ذهنی به جانداران امکان می‌دهد تا خودشان را از محیط فیزیکی متمایز سازند. به‌جز انسان، چند نوع حیوان نیز خودآگاهی عینی، یعنی خودشان موضوع توجه خودشان باشند، پیدا می‌کنند، اما فقط انسان به سومین سطح، یعنی خودآگاهی نمادین می‌رسد که می‌تواند بازنمایی انتزاعی خود را از طریق زبان بیان کند.

طبق نظریه مدیریت وحشت، تلویحاتی برای چگونگی ادراک خود در ارتباط با دیگران وجود خواهد داشت. برای اداره کردن وحشتی که از یقین داشتن به اینکه سرانجام می‌میریم به وجود می‌آید، می‌کوشیم تا به خود اطمینان دهیم که ما استانداردهای مورد ارزش فرهنگ را برآورده می‌کنیم و هرچقدر بیشتر این معیارها را فراهم کنیم، عزت‌نفس مثبت‌تری خواهیم داشت و عزت‌نفس مانند ضربه‌گیری در برابر اضطراب عمل می‌کند.

خودهای احتمالی: خود در طول زمان

اندیشیدن درباره خود احتمالی آینده می‌تواند به ما الهام کند که از چه فعالیت‌هایی صرف‌نظر کنیم یا به چه فعالیت‌هایی بپردازیم. وقتی افراد برای سال نو نیت می‌کنند، اغلب این نوع خودهای احتمالی تازه را در نظر می‌گیرند. اطمینان زیاد در توانایی خود در انجام این کار؛ می‌تواند منجر به امید واهی و نهایتاً یاس و ناامیدی شود.

عملکردهای موفقیت‌آمیز می‌توانند احساس خودکارآمدی را افزایش دهند. وقتی یک تکلیف فقط به‌وسیله کارکردن با دیگران به‌صورت موفقیت‌آمیز قابل تحقق باشد، خودکارآمدی جمعی ممکن است حیاتی باشد. خودکارآمدی جمعی می‌تواند منجر به فعال گرایی سیاسی مانند ترغیب به رأی دادن به شخص خاصی شود. همچنین مواردی مانند اخراج از شغل، بیماری و …، می‌توانند تأثیرات زیادی بر خودپنداره منفی ما بگذارند.

ارتباط خود شناسی و عزت‌نفس : نگرش‌ها نسبت به خود

عزت‌نفس معمولاً به‌وسیله روان شناسان اجتماعی به‌عنوان نگرش کلی فرد نسبت به خودش تعریف می‌شود. معمولا با بالا رغتن عزت نفس، خود شناسی بیشتر می‌شود. به هر حال برای شناخت چیزی بهتر است آن را در ابتدا بپذیریم.

اندازه‌گیری عزت‌نفس

وقتی ما به هدف‌های مهمی می‌رسیم، عزت‌نفس ما افزایش پیدا می‌کند درحالی‌که شکست می‌تواند به عزت‌نفس آسیب بزند و این حالت در آزمایشگاه نیز بر روی آزمودنی‌ها قابل پیاده‌سازی می‌باشد. محققان نتیجه گرفتند راه‌های افزایش عزت‌نفس وقتی در سطح ناهشیار اجرا می‌شوند اثربخش‌تر هستند. آنها به این منظور از شرطی شدن کلاسیک و محرک‌های زیرآستانه‌ای استفاده می‌کنند.

سوگیری خدمت به خود (خود خدمتگر)

اثر بالای میانگین یعنی ما فکر می‌کنیم ازهرجهت بعد قابل‌تصور بالاتر از حد میانگین افراد هستیم و این موضوع شاهدی بر آن است که ما خودمان را به‌طور نسبی مثبت می‌بینیم.

عزت‌نفس همیشه مثبت است؟

عزت‌نفس پایین ریشه بسیاری از بیماری‌های اجتماعی است، بااین‌حال، عزت‌نفس بیش‌ازحد بالا نیز همبستگی بالایی با قلدری، خودشیفتگی، خودنمایی و پرخاشگری میان فردی دارد. لذا عزت‌نفس بالا علاوه بر فایده، زیان‌های بالقوه‌ای نیز دارد.

عزت‌نفس زنان و مردان متفاوت است؟

وقتی زنان از حیطه‌های مهم زندگی کنار گذاشته شوند، قویاً احساس بی‌ارزشی می‌کنند و درنتیجه خودپنداره بدتری از مردان خواهند داشت. میجر و همکاران (۱۹۹۹) نشان دادند که تفاوت عزت‌نفس بین مردان و زنان طبقه بالا کم و در بین افراد متوسط و پایین بیشتر است و این به دلیل سمت‌های مطلوب اجتماعی کمی است که به زنان داده می‌شود.

مقایسه اجتماعی: خود شناسی

اگر ما توانایی خود را در تکمیل یک مسئله با فردی که مهارت کمتری دارد مقایسه کنیم، احساس خوبی نسبت به توانایی خود خواهیم داشت که این مقایسه؛ مقایسه اجتماعی نزولی نامیده می‌شود. در مقایسه اجتماعی صعودی، توانایی ما با کسی که از ما مهارت بیشتری در آن مسئله دارد مقایسه می‌شود که می‌تواند خودانگاره ما را تهدید کند.

نظریه مقایسه اجتماعی فیستنگر (۱۹۵۴) حاکی از آن است که ما به این دلیل خود را با دیگران مقایسه می‌کنیم که در بسیاری از حیطه‌ها و برای بسیاری از صفات بتوانیم با آن خود را ارزیابی کنیم. اینکه ما خودمان را با چه کسی مقایسه کنیم بستگی به این دارد که می‌خواهیم واقعاً خودمان را ارزیابی کنیم یا اینکه صرفاً حس خوبی به خودمان داشته باشیم.

خودارزیابی

دو الگوی حفظ خودارزیابی و نظریه هویت اجتماعی بر نظریه مقایسه اجتماعی فستینگر بنا شده است. حفظ خودارزیابی وقتی صادق است که ما خود را در سطح شخصی طبقه‌بندی می‌کنیم و خودمان را به‌عنوان یک فرد با فرد دیگری مقایسه می‌کنیم. اگر شخصی که ما خود را با او مقایسه می‌کنیم از ما جلوتر باشد، به‌احتمال بیشتری سعی می‌کنیم از او دور بمانیم و اگر شخص نزدیک به ما یا عملکرد بدتری داشته باشد، سعی می‌کنیم خودمان را به او نزدیک‌تر کنیم و با این وسیله خود ارزشیابی‌های مثبت خودمان را حفظ می‌کنیم.

نظریه هویت اجتماعی وقتی صادق است که ما خود را در سطح گروهی طبقه‌بندی می‌کنیم و فرد دیگر عامل مقایسه به‌عنوان شریک و هم مقوله خود طبقه‌بندی می‌شود. طبق نظریه هویت اجتماعی، مردم انگیزه دارند تا از گروه‌های خودشان درک مثبتی داشته باشند. بنابراین فرد دیگری که به‌عنوان گروه خودی طبقه‌بندی می‌شود، می‌تواند کمک کند که گروه ما به‌طور مثبتی از گروه‌های دیگر متمایز شوند. اثر گوسفند سیاه به این معناست که اعضای گروه، عضو منفی (یا عملکرد ضعیف) را طرد می‌کنند تا تصویر مثبت گروه مورد تهدید قرار نگیرند.

خودنمایان سازی و خودتنظیمی

همه ما تمایل داریم دیگران تصویر مثبت از ما داشته باشند. یک راه مهم برای وادار کردن دیگران به دوست داشتن ما این است که تلقی مثبتی به آن دیگران داشته باشیم. مردم دوست دارند که دیگران به آنها احترام بگذارند و ما برای رسیدن به هدفمان این کار را انجام می‌دهیم. به‌طورکلی وقتی ما بخواهیم برداشت خوبی ایجاد کنیم، خودشیرینی می‌کنیم که معمولاً مؤثر است، اما استفاده زیاد از آن، خطر لجن تلقی شدن ما را از سوی دیگران در بر دارد.

خود بازبینی بالا بدین معنی است که مردم به اینکه دیگران چگونه واکنش نشان می‌دهند توجه دارند و شامل تمرکز روی قرینه‌های بیرونی از قبیل انتظاراتی است که دیگران ممکن است از آنها داشته باشند. خودبازبینی پایین شامل تمرکز روی قرینه‌های درونی از قبیل باورها یا نگرش‌های خود به‌عنوان مبنایی برای رفتار است. خودبازبینی های پایین تمایل دارند که به هنجارهای موقعیتی کمتر پاسخ بدهند درحالی‌که خودبازبینی های بالا تمایل دارند که با تغییر موقعیت تغییر کنند. خود بازبینی بالا (مانند سیاستمداران و هنرپیشه‌ها) هنگام صحبت بر سوم شخص تأکید دارد که بازتابی از تمرکز رو به بیرون به دیگران و عزت‌نفس بالاست و خود بازبینی پایین تمایل به ضمایر اول شخص دارند که منعکس‌کننده تمرکز افتراقی روی خود آنهاست.

در افراد خودبازبین پایین افسردگی زمانی رخ می‌دهد که نوعی ناهمسازی بین خود و آنچه که فرد فکر می‌کند هست یا باید باشد، وجود دارد. در افراد خودبازبین بالا افسردگی وقتی حاصل می‌شود که نوعی ناهمسازی بین خود و آنچه که فرد فکر می‌کند افراد دیگر انتظار دارند رخ می‌دهد.

خود به‌عنوان هدفی برای پیش‌داوری

پیامدهای هیجانی: چگونه سلامت می‌تواند آسیب ببیند

کراکر و میجر (۱۹۸۹) باور دارند اسناد دادن یک بازده منفی به چیزی بیرون از خود باید حمایتگر باشد. طبق شواهد، هرچه اعضای یک گروه احساس پیش‌داوری بیشتری علیه گروه خود داشته باشند، وضع سلامت آنها بدتر است و عزت‌نفس پایین‌تری را پیش‌بینی می‌کند. در واقع، بین پیش‌داوری ادراک شده و سلامت منفی رابطه وجود دارد.

اسنادها برای یک بازده نامطلوب می‌توانند برحسب میزان تلویحات منفی برای سلامت روانی روی یک پیوستار قرار گیرند. بدترین احتمال وقتی است که بازده به یک علت درونی که احتمال کاربرد به موقعیت‌های بسیاری را دارد، اسناد داده شود. اسناد بعدی اندکی بهتر است اما قابلیت کاربرد در موقعیت‌های زیادی را ندارد، اسناد به پیش‌داوری تکرارشونده نیست یا منحصربه‌فرد است و برای بهزیستی بهتر است. اسنادهای بیرونی واقعی که می‌توانند به شکل‌های متفاوتی ظاهر شوند، بیشتر از همه اسنادهای دیگر احتمال دارد که از خود و بهزیستی اسناد دهنده حمایت کند.

پیامدهای شناختی: نقایص عملکرد

پیش‌داوری ادراک شده علاوه بر سلامت روانی، در یادگیری نیز تأثیرگذار است. وقتی ما در موقعیتی باشیم که احساس می‌کنیم نیاز به مخفی کردن هویت خود داریم و درباره اینکه دیگران راجع به ما چه فکر می‌کنند نگران باشیم، می‌تواند حواس ما را پرت کند.

پیامدهای رفتاری: تهدید تصور قالبی

تهدید تصور قالبی وقتی رخ می‌دهد که مردم فکر کنند ممکن است در مورد هویت اجتماعی آنها در پرتو یک تصور قالبی منفی داوری شود یا اینکه آنها به‌طور ناخواسته به شیوه‌ای عمل کنند که تصور قالبی مربوط به گروه آنها را تأیید کند. به نظر می‌رسد که کنترل اثرات تهدید تصور قالبی دشوار باشد. شایان‌ذکر است که این تنزل در عملکرد تنها با توجه به ابعاد مربوط به تصور قالبی رخ می‌دهد و همه عملکرد لطمه نمی‌بیند. به نظر می‌رسد اضطراب نقشی حیاتی در اثرات تهدید قالبی بازی می‌کند.

زمینه مقایسه‌ای اهمیت زیادی در اثرات تهدید تصور قالبی دارد. اثرات تهدید تصور قالبی نشان‌دهنده اهمیت عضویت گروهی برای تجربه کردن تهدید روانی است و این تهدید می‌تواند عملکرد را مختل کند.

پیمان دوستی
بهار ۱۳۹۷

منبع

دوستی

برگرفته از کتاب روان‌شناسی اجتماعی دکتر بارون، ترجمه دکتر کریمی

The post خود شناسی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

خودشناسی راهی است که ما را به آن کسی که در حقیقت هستیم می‌رساند. زمانی که ما خود واقعی‌مان را شناخته و آن را بپذیریم قطعاً زندگی‌مان بسیار زیباتر و آسان‌تر خواهد شد. پس بهتر است به جای فرار از آن به استقبالش برویم و مطمئن باشیم هر چقدر هم غیرعادی و متفاوت باشیم زندگی با خود واقعی فوق‌العاده خواهد بود.

ضرورت خودشناسی

• خودشناسی چیزی فراتر از این است که چه رنگی را دوست دارید، چه نوع موسیقی را می‌پسندید و یا چه رشته تحصیلی را ترجیح می‌دهید. خودشناسی روند درک کردن خودتان در سطحی عمیق‌تر است که شما را با تردیدها و ناامنی‌های درونی‌تان روبه‌رو می‌کند و باعث می‌شود نگاهی جدی به سبک زندگی‌تان داشته و آن را زیر سؤال ببرید. راهی غیرقابل‌پیش‌بینی که برای پیمودن آن باید مشتاق باشید.
• شناختن خود و دانستن اینکه چه نوع آدمی هستیم برای رسیدن به باورهای اعتلا بخش در زندگی مهم است. برای رسیدن به اهدافمان در زندگی در ابتدا آنچه که اهمیت دارد باور کردن خود و شناخت توانایی‌ها و ضعف‌های ماست و این همان مسیر خودشناسی است.
• خودشناسی در زندگی اجتماعی و کنار آمدن با دیگران نیز مؤثر است؛ زیرا وقتی انسان حالات و ویژگی‌های روحی خود را شناخت، می‌داند که در هر جامعه‌ای و در هر شرایطی چگونه باید برخورد کند. به عنوان مثال، اگر فردی به این نتیجه دست یافت که روحیه انتقادپذیری را ندارد و زودرنج است، می‌تواند از موقعیت‌ها و محیط‌هایی که افراد را مورد انتقاد قرار می‌دهند، اجتناب کند.
• هیچ اشکالی ندارد که بفهمید قلبتان چه می‌خواهد. هیچ اشکالی ندارد که برای ارتباط برقرار کردن با روحتان، بقیه دنیا را با خودتان هماهنگ کنید. شاید غیرعادی باشد اما اشکالی ندارد. پس انجامش دهید. مطمئن باشید از شناختن کسی که درونتان است، پشیمان نخواهید شد. زیباترین چیزی که در زندگی‌تان خواهید دید زمانی است که به کسی تبدیل شوید که از همان ابتدای تولد واقعاً باید می‌بودید.

پنج قدم ضروری برای خودشناسی

در راه خودشناسیباید صادق بود و حتی از یک دوست که صادق است و با ما کاملاً آشنایی دارد کمک گرفت. گاه ما دوست داریم چیزی که پرسش‌ها از ما می‌خواهند باشیم اما واقعیت این است که نیستیم پس باید برای شناخت نقاط ضعف و قوت خود صادق باشیم. برای قدم برداشتن در این مسیر گام‌های زیر را بردارید.

۱. شخصیت خودتان را بشناسید.

شناخت شخصیت خودتان اولین قدم است. شما مجموعه‌ای از نظرات دیگران نسبت به خودتان را دارید که یکی از جنبه‌های آن است. همچنین خودتان مجموعه اطلاعات شخصی هم در مورد اینکه چه نوع شخصیتی دارید و یا در اوقات تنهایی یا در جمع چطور آدمی هستید دارید.

از خودتان سؤال کنید، چه خصوصیات اخلاقی دارید؟ بین دوستانتان چطور هستید؟ در مورد غریبه‌ها چطور؟ دنیای بیرون چه شخصیتی از شما می‌بیند؟ در روزها خوب و روزهای بد چه واکنشی دارید؟ به دنیای اطرافتان چطور واکنش می‌دهید؟

۲. ارزش‌های اصلی‌تان را بشناسید.

ارزش‌های اصلی شما آن قوانین و اصول اخلاقی هستند که نزدیک قلبتان نگه می‌دارید. در محل کار، در خانه، در همه جنبه‌های زندگی، کدام ارزش‌ها را هیچ‌وقت نمی‌توانید نادیده بگیرید؟ اینها ارزش‌های اصلی شما هستند. صداقت، راستی، امنیت یا انعطاف‌پذیری؟ متعهد بودن به دیگران، عقلانیت یا یادگیری، آسایش مالی یا خوش‌گذرانی؟

۳. بدنتان را بشناسید.

شما چقدر بدنتان را می‌شناسید، نفس کشیدن، توانایی‌ها، محدودیت تعادل و انعطاف‌پذیری‌تان را تا چه اندازه می‌شناسید؟ آیا تابه‌حال بدون اینکه امتحان کرده باشید، گفته‌اید «بدن من این کار را نمی‌تواند انجام دهد» یا «نوع بدن من به این کار نمی‌خورد»؟ قبل از اینکه درها را به سمت چیزهای امکان‌پذیر ببندید، یک‌بار دیگر نگاه کنید.

۴. آرزوهایتان را بشناسید.

آرزوها و امیدهای شما راه شما را به‌سوی آینده می‌سازند. کمکتان می‌کنند زندگی را بسازید که به داشتن آن افتخار کنید. سعی کنید آرزوهایتان را هم خوب بشناسید. سعی کنید جزییات و خصوصیات آنها را تحلیل کنید. در مسیر خودشناسی آرزوها و رؤیاهایتان را بخشی از وظایف روزانه‌تان ببینید. آنها را جدی بگیرید. روی آنها کار کنید. به‌جای مخفی کردنشان یا خجالت کشیدن به خاطرشان، آنها را با افتخار مطرح کنید.
‌
اگر می‌خواهید موسیقی‌دان شوید، از خودتان سؤال کنید: چه سازی دوست دارید بزنید؟ به چه سطح حرفه‌ای می‌خواهید برسید؟ می‌خواهید این بخش از زندگی‌تان تا چه اندازه بزرگ شود؟ و آن‌قدر پیش بروید تا همه‌چیز را در مورد آرزوهایتان بفهمید.

۵. علایق و عدم علایقتان را بشناسید.

چه چیزهایی را دوست دارید و چه چیزهایی را دوست ندارید؟ برای اینکه علایق و عدم علایق خودتان را مشخص کنید، وقت بگذارید و این کار را برحسب نظر دیگران انجام ندهید. خودتان تصمیم بگیرید. خیلی‌ها در زندگی‌شان چیزهایی که همه دوست دارند را دوست داشته و از چیزهایی که بقیه دوست ندارند، خوششان نمی‌آید. شما این کار را نکنید.

تعریف کردن علایق و عدم علایقتان شجاعت می‌خواهد اما برای خودشناسی ضرورت دارد. اگر به انجام کارهایی که خسته و کسل‌تان می‌کند ادامه دهید و چیزهایی که به شما لذت می‌دهند را نادیده بگیرید، بخشی از آنکه هستید را فراموش خواهید کرد. مطمئناً چنین راهی شما را به سمت خوشبختی نخواهد برد.

بنویسید تا خودتان را بیشتر بشناسید

نوشتن رویدادها و خاطرات یکی از بهترین راه‌های خودشناسی است. چنان‌که سندی گریسون بیان می‌دارد؛ نوشتن به شما کمک می‌کند تا با خرد درونی خود ارتباط برقرار کنید، چیزی که در دنیای پر سروصدا ما بسیار مهم و ضروری است. پس اگر می‌خواهید صدای درون خود را بشنوید باید سکوت کنید. نوشتن یکی از راه‌های سکوت است و خودشناسی را سرعت می‌بخشد.

نوشتن هیچ قانونی ندارد. تنها ساعت را کوک کرده و شروع به نوشتن کنید. تا وقتی ساعت زنگ نزده، دست از نوشتن برندارید. در پایین به پنج تسریع‌کننده فرایند خودشناسی از کتاب سندی گریسون اشاره می‌کنیم.

۱. “نمی‌خواهم در مورد … بنویسم.”

این روش در واقع حیله‌ایست برای ناخودآگاه‌تان تا از حفاظت شما در برابر احساساتی که در زیر سطح مخفی شده‌اند، دست بردارد و اجازه دهد تا خود واقعی‌تان بر روی کاغذ سفید، نقش ببندد. ساعت را برای ده دقیقه بعد کوک کنید و هرچه که به ذهن‌تان آمد بنویسید. مهم این است که صادق و آسیب پذیر باشید. در مورد سخت‌ترین چیزهایی که به نظرتان می‌آید، بنویسید. بعد از اتمام، می‌توانید کاغذتان را پاره کنید. اینکه به خود اجازه دهید در مورد چیزی که قطعاً مایل به نوشتن در مورد آن نیستید بنویسید، شما را دقیقاً به همان چیزی راهنمایی می‌کند، که باید روی آن‌وقت گذاشته و کار کنید.

برای مثال: نمی‌خواهم در مورد اینکه چه طوری هنوز از مادرم به خاطر فلان قضیه عصبانی‌ام بنویسم ….. و بعد بنویسید ….

۲. “من الآن چه کسی‌ام؟”

دوباره ساعت را برای ۱۰ دقیقه کوک کنید و به این سؤال جواب دهید. همچنین ببینید که در زمان‌های دیگر زندگی‌تان مثلاً ۸، ۱۶، ۲۵ سالگی چه بوده‌اید؟

آن زمان که بوده‌اید؟ تفاوت‌های بین کسی که بوده‌اید و کسی الآن در حال شدن هستید را شرح دهید. ماه‌ها و سال‌های پیش رو چگونه زندگی شما را شکل خواهد داد؟ و بعد آن قسمت از خود را که همیشه بوده و هست توصیف کنید. نگاه این خود به زندگی شما چگونه است؟ تا به حال این خود چگونه شما را راهنمایی کرده است؟ آخرین باری که به خود درونی‌تان که همیشه آنجاست، سر زدید کی بود؟

۳. “چیزهایی که دوست دارم.”

چقدر برای شناخت چیزهایی که حقیقتاً شما را خوشحال می‌کنند، وقت گذاشته‌اید؟ درمورد هرچیزی که باعث لذت شما می‌شود و لبخند بر لبانتان می‌نشاند، بنویسید. خواه چیزهای گران مثل یک استراحتگاه استوایی و یا چیزهای بی‌قیمتی مثل حمام حباب یا رفتن به ساحل با خانواده باشد. مرتباً به این لیست اضافه کنید.

۴. “اظهار کنید که چقدر شگفت‌انگیزید.”

از ده خصوصیت عالی خود لیستی تهیه کنید و به خود بگویید که “شما” بودن امن و بی‌خطر است.

برای اطلاعات بیشتر این مقاله را مطالعه کنید.

۵. “مکالمه با خود ۹۹ ساله‌تان.”

وانمود کنید که ۹۹ ساله هستید، بسیار عاقل و در سلامت کامل. به این سؤالات پاسخ دهید:

چیزی هست که بخواهی من بدانم؟ در این روزها و سال‌های آینده باید روی چه چیزی تمرکز کنم؟ چه چیزهایی می‌توانستم انجام بدم یا تجربه کنم که بهترین تأثیر را روی زندگی‌ام داشته باشد؟

اگر کسی نوشته‌های شما را خواند، چه؟

افراد معمولاً خاطرات خود را نمی‌نویسند زیرا می‌ترسند دیگران آن‌ها را بخوانند. با گذشت زمان پی می‌برید که افکار ما وقتی در ذهنمان در حال گردش‌اند، بسیار بزرگ‌تر احساس می‌شوند. آوردنشان روی کاغذ آن‌ها کوچک می‌کند. وقتی همه افکارتان را روی کاغذ سفید، خالی کردید، می‌توانید به یک نمای کلی از آن‌ها برسید و دیگر به اندازه قبل ترسناک به نظر نخواهند رسید. هرگاه که خود را کاملاً به کاغذ سفید جلوی‌تان می‌سپارید، کمی بیشتر به خود حقیقی‌تان نزدیک می‌شوید. آنجا جایی است که عظمت‌تان می‌تواند با شما نجوا کند و تمام آنچه را که برای شدنش به زمین آمدید به یادتان آورد.

شناخت خود کمک‌تان می‌کند وارد مسیر خوشبختی شوید که هیچ‌وقت حتی تصورش را هم نداشتید.

منبع

سمیه قندهاری – گروه روانشناسی ستاره

The post خودشناسی appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

وقتی به لغت بهداشت فکر می‌کنیم چه چیزی به ذهن متبادر می‌شود؟ این کلمه از دو بخش تشکیل شده است. قسمت اول به مطبوب بودن یک امز و قسمت دوم به نگه‌داری آن موضوع مطلوب اشاره دارد. شاید تعجب کنید که مانند جسم ما بهداشت روان هم داشته باشیم، اما با توجه به معنی این لغت غیر از این بود جای تعجب داشت. باید در نظر داشت بهداشت روان فقط روی درمان تمرکز ندارد بلکه روی پیشگیری بیشتر مانور می‌دهد.

کارشناسان بهداشت روانی، برای داشتن سلامت روان، اصول زیر را توصیه می‌کنند:
۱- خودشناسی: سعی کنید استعدادها و نقاط قوت و ضعف خود را بشناسید.
۲- مراقبت: استعدادها و نقاط قوت خود را توسعه دهید. در مقابل رفتارها و خواسته‌های نامطلوب، خود را کنترل کنید.
۳- روابط اجتماعی سالم: به شخصیت دیگران احترام بگذارید و درعین‌حال، آنچه را صحیح نمی‌دانید، نپذیرید و استقلال رأی داشته باشید.
۴- تنوع در فعالیت: ضمن اینکه یک فعالیت اصلی دارید، سایر جنبه‌های شخصیت خود را با فعالیت‌های دیگر پرورش دهید.
۵- تغییر نگرش: اگر با مراجعه به ذهن خود، افکار مثبت را جانشین افکار منفی کنید، تنفر و بدبینی شما کمتر می‌شود و احساس بهتری پیدا می‌کنید.
۶- توجه به توانایی‌ها و رشد آن: در هر شرایطی از ضعف و نقص که باشید دارای نقاط قوتی هستید که می‌توانید با شناخت و پرورش آنها به پیشرفت و موفقیت دست‌یابید.
۷- تشویق نمودن خود: به صفات و عملکردها و تلاش‌های مثبت خود توجه داشته باشید و به خاطر آنها به خودتان احسنت بگوئید.
۸- داشتن هدف: برای خودتان اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت تعیین کنید و برای رسیدن به آنها تلاش کنید.
۹- مأیوس نشدن: با چند بار شکست مأیوس نشوید. در اغلب موارد راهی برای حل مشکل وجود دارد که لازم است آن را بیابید. در بعضی از موارد لازم است هدف را تغییر دهید
۱۰- ورزش مایه شادابی: به‌طور مستمر و متعادل ورزش کنید که مایه شادابی و سلامتی جسم و روان است.

سوالات خود را در بخش کامنت مجله بهداشت روان مطرح کنید تا متخصص روانشناس به شما پاسخ دهد.

منبع

واحد آموزش دانشکده بهداشت

The post توصیه‌هایی برای بهداشت روان appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

سلامت عبارت است از برخورداری از آسایش کامل جسمی، روانی و اجتماعی و نه فقط نداشتن بیماری و نقص عضو (لست جان).

تعریف سازمان جهانی بهداشت از سلامتی، یک تعریف ایده آل و عملاً دست‌نیافتنی است زیرا با توجه به این تعریف نمی‌توان فردی را پیدا کرد که در هر سه بعد جسمی، روانی و اجتماعی کاملاً سالم باشد، ضمن اینکه در عمل هم نمی‌توان مرزی بین سلامت و بیماری در نظر گرفت، در حقیقت این تعریف مشابه قله مرتفعی است که هیچ‌کس نمی‌تواند آن را فتح نماید ولی تلاش همه افراد باید به سمت آن باشد و از طرفی باید برای سطح سلامتی، طیفی قائل شد .

ابعاد سلامتی

با توجه به تعریف سلامتی (تعریف WHO) متوجه می‌شویم که سلامتی یک مسئله چندبعدی است حتی امروزه علاوه بر بعد جسمی، روانی و اجتماعی، جنبه معنوی را هم در نظر می‌گیرند. و باید توجه داشت که ابعاد مختلف سلامتی و یا بیماری بر یکدیگر اثر کرده و تحت تأثیر یکدیگر قرار دارند. چنانچه مشکلات جسمی بر روان فرد مشکلات روانی بر جسم او و نیز هردوی آنها بر جامعه و اختلالات موجود در جامعه بر هر دو بعد دیگر سلامتی اثر می‌گذارند لذا اقدامات انجام‌شده برای ارتقای سلامتی باید به تمام جوانب سلامتی فردی (جسمی و روانی و معنوی) و سلامت کلی جامعه توجه داشته باشد.

اختلالات جسمی / اختلالات روانی / اختلالات اجتماعی

در اینجا برای ساده کردن مطلب، ابعاد مختلف سلامتی را جداگانه شرح می‌دهیم گرچه عملاً قابل‌تفکیک از یکدیگر نیستند.

 بعد جسمی

معمول‌ترین بعد سلامتی، سلامت جسمی است که نسبت به ابعاد دیگر سلامتی ساده‌تر می‌توان آن را ارزیابی کرد. سلامت جسمی در حقیقت ناشی از عملکرد درست اعضاء بدن است. ازنظر بیولوژیکی عمل مناسب سلول‌ها و اعضاء بدن و هماهنگی آنها باهم نشانه سلامت جسمی است .

به‌عنوان نمونه بعضی از نشانه‌های سلامت جسمی عبارت است از: ظاهر خوب و طبیعی، وزن مناسب، اشتهای کافی ، خواب راحت و منظم، اجابت مزاج منظم، جلب‌توجه نکردن اعضاء بدن توسط خود فرد، اندام مناسب، حرکات بدنی هماهنگ، طبیعی بودن نبض و فشارخون و افزایش مناسب وزن در سنین رشد و وزن نسبتاً ثابت در سنین بالاتر.

بعد روانی

بدیهی است سنجش سلامتی روان نسبت به‌سلامت جسمی مشکل‌تر خواهد بود در اینجا تنها نداشتن بیماری روانی مدنظر نیست بلکه قدرت تطابق با شرایط محیطی ، داشتن عکس‌العمل مناسب در برابر مشکلات و حوادث زندگی جنبه مهمی از سلامتی روان را تشکیل می‌دهد، نکته دیگری که باید در اینجا به آن اشاره کرد اینکه بسیاری از بیماری‌های روانی نظیر اضطراب، افسردگی و غیره بر روی سلامت جسمی تأثیرگذار است و ارتباط متقابلی بین بیماری‌های روانی و جسمی وجود دارد. بعضی از نشانه‌های سلامتی روان عبارت است از :

سازگاری فرد با خودش و دیگران، قضاوت صحیح در برخورد با مسائل ، داشتن روحیه انتقادپذیری و داشتن عملکرد مناسب در برخورد با مشکلات.

بعد معنوی

یکی از زمینه‌های عمده بیماری‌ها و مشکلات روانی و عوارض جسمی و اجتماعی آن احساس پوچی، بیهودگی و تزلزل روحی است که ناشی از فقدان بعد معنوی در افراد است. ایمان، هدف‌دار بودن زندگی، پای بندی اخلاقی، تعاون، داشتن حسن ظن و توجه بیشتر به مسائل معنوی زندگی باعث کاهش اضطراب، تزلزل روحی و عوارض ناشی از آن می‌شود (باقری یزدی و همکاران، ۱۳۷۴، ص ۱۵)

بررسی مفاهیم نظری سلامت عمومی از دیدگاه‌های مختلف :

در فرهنگ علوم رفتاری، بهداشت روانی عبارت است از :

۱- علم و هنر نگهداری و به حداکثر رساندن سلامتی روان و پیشگیری از بیماری‌های روانی .
۲- فراهم آوردن اوضاع‌واحوال محیطی، نظرات هیجانی و عادت‌های تفکر که از ناسازگاری شخصیتی جلوگیری می‌کند.
۳- مطالعه اصول و روش‌های گسترده سلامت عقلی و جبران نابسامانی روانی (شعاری نژاد، ۱۳۶۴، ص ۲۵۱).

بنا به تعریف «سازمان بهداشت جهانی» سلامتی عبارت است از «حالت سلامتی کامل فیزیکی، روانی و اجتماعی نه فقط فقدان بیماری یا ناتوانی» (کاپلان ؛ و سادوک، ۱۹۹۸، ص ۳۰۷).

در ارتباط با مفهوم سلامتی روان دیدگاه‌ها و نقطه‌نظرهای متفاوتی مطرح‌شده است .

الف – دیدگاه پزشکی: سلامت روان از دیدگاه پزشکی، عدم وجود بیماری روانی به‌حساب می‌آید. بر اساس این تعریف «هر اختلالی که در تعادل هیجانی و عاطفی به‌صورت اختلال در سازگاری و در عملکرد بدنی به دلایل عوامل ژنتیکی، شیمیایی، بیولوژیکی و روان‌شناختی و یا عوامل فرهنگی و اجتماعی به وجود آید بیماری روانی قلمداد می‌گردد».

ب – دیدگاه روان‌شناختی: در دیدگاه‌های روان‌شناختی بر تأثیر عوامل رفتاری و اجتماعی تأکید شده است، شواهد گوناگون در مطالعات امروزه نشان می‌دهد که عوامل روان‌شناختی سلامت و بیماری به رشد گسترش حیطه‌ای از روان‌شناختی به نام «روان‌شناسی سلامت» کمک کرده است (باقری یزدی و همکاران، ۱۳۷۴، ص ۱۳).

دیدگاه روانکاوی: زیگموند فروید شخصیت و روان انسان را مرکب از سه جزء نهاد، من و من برتر یا فراخود می‌داند و معیاری که برای سلامت روان از این مکتب استفاده می‌شود، وجود تمامیت در نیروهای روانی می‌باشد، که منظور تعادل بین نهاد، من و فرامن از طرفی و بین سطوح خودآگاه و ناخودآگاه از طرف دیگر می‌باشد. همچنین وی فردی را دارای سلامت روان می‌داند که مراحل رشد را با موفقیت گذرانیده و در هیچ‌یک از مراحل آن تثبیت نشده باشد (شفیع‌آبادی و ناصری، ۱۳۶۸، ص ۵۲).

آلفرد آدلر معتقد است فردی که از سلامتی روان برخوردار است که روش زندگی خود را با واقع‌بینی چنان طرح‌ریزی کند که منجر به بروز احساس حقارت غیرقابل‌جبران نگردد. تأکید آدلر بر روابط بین فردی موجب تحقیقات گسترده‌ای در عوامل اجتماعی بیماری‌های روانی شده است (شاملو، ۱۳۷۰، ص ۸۴).

آلبرت الیس: فردی را دارای سلامتی روان می‌داند که در زندگی تفکر و باورهای منطقی باور صحیح را جایگزین باورهای غیرمنطقی و غلط خود نماید (شفیع‌آبادی و ناصری، ۱۳۶۸، ص ۱۲۱).

پاولف: مکتب خود را بر اساس واکنش‌های تحریکی و وقفه‌ای که بر مبنای تنبیه و پاداش ایجاد می‌گردند، قرار می‌دهد معتقد است که رفتار عادی، رفتاری است متعادل که به خوبی می‌تواند در مقابل فشارها مقاومت نماید (گانیه، ۱۳۶۸، ص ۱۰۵).

هارتمن: سلامتی روان را بدین ترتیب تعریف می‌کند که «من» بتواند تطابقی بین «نهاد» و «فرامن» ایجاد نماید و خواست‌های آنها را تأیید یا طرد نماید. او قبلاً انعطاف‌پذیری من را به‌عنوان عاملی در سلامت فکر مطرح ساخته بود ( شاملو، ۱۳۷۰، ص ۷۷).

کلی: سلامتی روان را تعادل بین سطوح آگاهی، نیمه آگاهی و ناخودآگاه شخصیت تعریف نمود. او چنین تعادلی را ناشی از انعطاف‌پذیری «خود» می‌دانست . به‌این‌ترتیب حالت انعطاف‌پذیری در فرد ملاکی برای طبیعی بودن یا سلامتی روان خواهد بود (باقری یزدی و همکاران، ۱۳۷۴، ص ۱۶).

میلر و بروت: سلامتی روان را این‌گونه تعریف می‌کند که شخص طبیعی فردی است که با خود و محیطش و دنیایی که در اطراف اوست و مردمی که با او هستند و همچنین استعدادهای خویش تطابق کرده است و چنانچه لازم باشد برای تغییر وضعی که برایش ناخوشایند است فعالیت می‌نماید (به نقل از بارون و برن، ۱۹۹۱، ص ۱۲۵).

اتکینسون و همکاران: بیشتر روانشناسان ویژگی‌های زیر را نشانه سلامتی روان و عاطفی در فرد قلمداد می‌کنند و معتقدند این ویژگی‌ها هرچند فرد سالم و غیرسالم را کاملاً از یکدیگر تفکیک نمی‌کنند، اما فرد سالم در مقایسه با بیمار، میزان بیشتری از این خصوصیات را دارا است :

1. ادراک صحیح
2. خودشناسی
3. توانایی در کنترل اختیاری رفتار
4. عزت‌نفس و پذیرش
5. توانایی در برقراری روابط محبت‌آمیز
6. خلاقیت (اتکینسون و همکاران، ۱۳۶۹).

سوالات خود را در بخش کامنت مجله بهداشت روان مطرح کنید تا متخصص روانشناس به شما پاسخ دهد.

منبع:

وبلاگ اندیشه

The post سلامتی روان یا بهداشت روان appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.