در گذشته با نظریات آدلر آشنا شده‌ایم. در این متن سعی شده که مفاهیم نظریه آدلر شرح داده شود.

احساس حقارت Inferiority feeling

آلفرد آدلر معتقد بود، همه افراد در تجربه‌های نخستین‌شان در جریان مقایسه خود با جهان اطراف، دچار احساس ضعف و ناتوانی می‌شوند. کودک عملاً می‌بیند که در اطراف او، افرادی مستقل و نیرومند زندگی می‌کنند که قادرند به میل و اراده خود، به هر کاری اقدام کنند. درحالی‌که او در کلیه امور زندگی، حتی رفع نیازهای ابتدایی خویش، نیازمند دیگران است. بنابراین احساس حقارت در وی ایجاد می‌شود. فرد برای غلبه بر این حس ناخوشایند و جبران حقارت‌های خویش (خواه واقعی باشند یا خیالی) تلاش می‌کند به برتری دست یابد.

به عقیده آدلر، احساس‌های حقارت، گریزناپذیرند و مهم‌تر اینکه، ضروری هستند. زیرا به وجود آورنده انگیزه اساسی برای تلاش، رشد، پیشرفت و موفقیت‌اند. در واقع احساس حقارت اگر از حد تجاوز نکند، سبب پیشرفت و ترقی آدمی است.

عقده حقارت inferiority complex

“افرادی که عقده‌ی حقارت دارند نظر نامناسبی درباره‌ی خود داشته و احساس می‌کنند قادر نیستند با ضروریات زندگی کنار بیایند. “

هنگامی‌که فرد نتواند بر احساس حقارت خود غلبه کند، این حس تقویت و تشدید گشته و منجر به شکل‌گیری عقده حقارت می‌شود. آدلر این وضعیت را به شکل “ناتوانی در حل مشکلات زندگی” تعریف می‌کند. وی معتقد است که عقده حقارت به سه شیوه می‌تواند در کودکی شکل گیرد:

۱) حقارت جسمانی

بررسی حقارت عضوی، اولین تلاش پژوهشی آدلر، زمانی انجام شد که او هنوز همکار فروید بود و فروید این عقیده را تأیید کرد. آدلر نتیجه گرفت که اعضای ناقص بدن، شخصیت را از طریق تلاش‌های فرد برای جبران کردن این نقص یا ضعف شکل می‌دهند، درست همان‌گونه که آدلر نرمی استخوان، یعنی حقارت عضوی سال‌های کودکی خود را جبران کرد.

تاریخ نمونه‌های متعددی ازاین‌گونه جبران را ثبت کرده است: در دوران باستان، دولتمرد یونانی دموستنس لکنت زبان خود را جبران کرد و خطیب زبردستی شد. تئودور روزولت مریض‌احوال، بیست و ششمین رئیس‌جمهور آمریکا، در بزرگ‌سالی الگویی برای تناسب‌اندام شد.

تلاش‌هایی که برای جبران کردن حقارت صورت می‌گیرند می‌توانند دستاوردهای هنری، ورزشی، اجتماعی به بار آورند ولی اگر این تلاش‌ها شکست بخورند،می‌توانند به عقده‌ی حقارت منجر شوند.

۲) لوس کردن

لوس کردن کودک نیز می‌تواند موجب عقده‌ی حقارت شود. کودکان نازپرورده کانون توجه خانواده هستند. هر درخواست و نیاز آنها برآورده شده و چیزی از آنها دریغ نمی‌شود. این کودکان تحت چنین شرایطی به طور طبیعی فکر می‌کنند که باید در هر موقعیتی آدم‌های خیلی مهمی باشند و دیگران همیشه باید در برابر آنها سر فرود آورند. اولین تجربه در مدرسه، جایی که این کودکان دیگر کانون توجه نیستند، شوکی را به آنها وارد می‌کند که برای آن آمادگی ندارند.

کودکان نازپرورده احساس اجتماعی کمی دارند و حوصله‌ی کسی را ندارند. آنها هیچ‌گاه یاد نگرفته‌اند که برای چیزی که می‌خواهند صبر کنند، یاد نگرفته‌اند که بر مشکلات چیره شده یا با نیازهای دیگران سازگار شوند. وقتی کودکان نازپرورده با موانعی بر سر راه ارضای نیازهای خود روبرو می‌شوند، به این باور می‌رسند که باید نقایصی شخصی داشته باشند که جلوی آنها را می‌گیرند، بدین ترتیب عقده‌ی حقارت ایجاد می‌شود.

۳) نادیده گرفتن

به راحتی می‌توان درک کرد که چگونه کودکان غفلت شده، ناخواسته، و طرد شده می‌توانند عقده‌ی حقارت را پرورش دهند.دوره‌ی کودکی و طفولیت آنها با فقدان محبت و امنیت مشخص می‌شود. زیرا والدین آنها بی‌اعتنا یا متخاصم هستند. در نتیجه، این کودکان احساس‌های بی‌ارزشی، یا حتی خشم را پرورش می‌دهند و دیگران را با بی‌اعتمادی برداشت می‌کنند.

عقده برتری superiority complex

از نظر آدلر این امکان وجود دارد که یک فرد در مقابل احساس حقارتش، گرایش به جبران بیش‌ازاندازه پیدا کرده و دچار عقده برتری شود. در این حالت، فرد گرایش به تکبر و سلطه‌جویی دارد و تصوری اغراق‌آمیز از توانائی‌ها و پیشرفت‌هایش پیدا می‌کند.

منبع عقده هر چه که باشد، فرد ممکن است جبران افراطی کند و چیزی را که آدلر عقده‌ی برتری نامید پرورش دهد. فرد در این حالت، درباره‌ی توانایی‌ها و موفقیت‌های خود اغراق می‌کند. چنین فردی ممکن است در درون احساس رضایت و برتری کند و نیازی به آشکار نمودن برتری خود با دستاوردها و موفقیت‌ها نشان ندهد. یا اینکه ممکن است چنین نیازی را احساس کرده و بکوشد تا شدیداً موفق شود.

در هر دو مورد، کسی که عقده‌ی برتری دارد خودستایی می‌کند، تکبر دارد، خودخواه است، و به تحقیر کردن دیگران گرایش دارد.

اصل برتری جویی

برتریجویی از مهمترین مفاهیم نظریه آدلر است. آدلر «برتری جویی» را اصیل‌ترین انگیزه زندگی و عاملی برای وحدت بخشیدن به شخصیت، کوشش در بهتر و کامل‌تر شدن شخص و به فعل درآوردن استعدادهای بالقوه‌اش می‌داند. منظور آدلر از برتری‌جویی، تسلط و ریاست بر دیگران نیست، بلکه انگیزه‌ای است که انسان را از هنگام تولد تا آخرین لحظه زندگی، از مرحله‌ای به مرحله دیگر پیش می‌برد و جنبه اجتماعی او را تقویت می‌کند.

آدلر برتری‌جویی را مترادف با واژه کمال (perfection) می‌داند و معتقد است انسان‌ها در سراسر زندگی خود، برای رسیدن به کمال تلاش می‌کنند.

غایت و هدف زندگی

آدلر بر خلاف فروید، معتقد بود که رفتار انسان توسط غرایز و تکانه‌ها تعیین نمی‌شود، بلکه تابع هدف‌هایی است که رو به سوی آینده دارند (رسیدن به کمال و برتری). به نظر آدلر، هدف‌های کلی ما آرمان‌های خیالی هستند که نمی‌توان آن‌ها را در برابر واقعیت سنجید. وی در این مورد مفهوم غایت نگری تخیلی (fictional finalism) را بیان می‌کند، به این معنی که اندیشه‌های خیالی (مانند آرمان) وجود دارند که ما به وسیله آن‌ها مسیر زندگی خود را هدایت می‌کنیم. به‌طور مثال مفهوم خداوند نمونه‌ای از این آرمان در زندگی بشر محسوب می‌شود.

سبک زندگی style of life

هر یک از ما برای غلبه بر احساس حقارت خود و دستیابی به برتری تلاش می‌کنیم و برای رسیدن به این هدف، روش‌ها، رفتارها و روال خاص خود را پی می‌گیریم. آدلر این الگوی منحصربه‌فرد از ویژگی‌ها، رفتارها و عادت‌ها را “سبک زندگی” نامیده است و معتقد است که از تعامل سه عامل بدنی، روانی و اجتماعی شکل می‌گیرد. به بیان دیگر سبک زندگی بر اساس تعامل‌های اجتماعی که در سال‌های نخست زندگی صورت می‌گیرد، ایجاد می‌شود. و این جریان در سن ۴ یا ۵ سالگی چنان تبلوری می‌یابد که پس از آن، دگرگونی‌اش دشوار است. در واقع از دید آدلر، هر فرد با اراده آزاد خویش، مناسب‌ترین سبک زندگی را برای خود می‌آفریند و هرگاه این سبک زندگی خلق شد، دیگر در طول زندگی ثابت می‌ماند و منش بنیادین ما را می‌سازد.

اثر ترتیب تولد birth-order

ترتیب تولد یکی از مهمترین مفاهیم نظریه آدلر است. آدلر ترتیب تولد را به عنوان یکی از اصلی‌ترین عوامل مؤثر اجتماعی در دوران کودکی دانست که بر ماهیت سبک زندگی فرد اثر می‌گذارد. وی معتقد بود فرزندان اول که توجه کامل و دربست والدین را دریافت می‌کنند، بعد از تولد فرزند دوم، دیگر این توجه و عشق را مانند سابق به دست نمی‌آورند. به همین دلیل دچار حسادت شده و احساس نفرت، ناامنی شدید و خصومت به دیگران پیدا می‌کنند. به اعتقاد آدلر افراد منحرف، مجرم و روان رنجور اغلب فرزندان اول خانواده هستند.

همچنین از دید آدلر، فرزندان دوم رقابت‌جوتر و بلندپروازتر از خواهران و برادران خود هستند. رشد فرزندان آخر معمولاً سرعت چشم‌گیری دارد و اگر خیلی نازپرورده شوند، ممکن است که در بزرگ‌سالی در کنار آمدن با مشکلات زندگی دچار مشکل گردند. تک فرزندان خودخواه‌تر از دیگران‌اند و در دوران بزرگ‌سالی نیز همانند کودکی خود شدیداً در پی آن هستند که مرکز توجه باشند. به همین دلیل احتمال بیشتری وجود دارد که ضربات شدید روانی را تجربه کنند.

خود خلاق creative self

به اعتقاد آدلر، شخصیت آدمی فقط از استعدادهای ذاتی و تأثیرات محیط خارجی و تعامل بین این عوامل شکل نمی‌گیرد، بلکه خلاقیت و ابتکاری نیز در این میانه وجود دارد. بدین معنی که انسان برای ارضای میل به برتری جویی خود، عوامل زیستی و اجتماعی را به صورت خلاقانه و ابتکاری در تجارب تازه بکار می‌گیرد. آدلر معتقد بود، سبک زندگی در بهترین صورت خود شامل روشی خلاق و مثبت است که به فرد اجازه می‌دهد انرژی‌های خود را در راه‌های مثبت و سازنده بکار اندازد.

خودآگاهی Self awareness

آدلر وجود ضمایر «نیمه آگاه» و «ناخودآگاه» را در انسان نفی کرد و اعتقاد داشت که “خودآگاهی” در شکل‌گیری شخصیت انسان نقش عمده‌ای دارد. در واقع انسان از اعمال خودآگاهی دارد و می‌داند چه کند، چرا می‌کند و هدف او چیست. می‌تواند هدفی را پیش‌رو داشته و برای رسیدن به آن کوشش کند و راه رسیدن به هدف‌ها را آگاهانه برگزیند.

علاقه اجتماعی social interest

آدلر در اواخر عمر خود به این اعتقاد رسید که آدم اجتماعی به دنیا می‌آید و به اجتماعی بودن خود علاقه‌مند است. این علاقه اجتماعی در نوع آدمی، فطری و ذاتی است و مانند بسیاری از غرایز فطری دیگر، نیاز به تماس داشتن با عالم بیرون و راهنمایی و تربیت دارد. تماس کودک با عالم خارج در آغاز از طریق مادر و خانواده، سپس از طریق مدرسه و بالاخره در جامعه با مردمان دیگر صورت می‌گیرد. این تماس‌ها سبب پرورش حس اجتماعی و آموختن احساس مسئولیت و همکاری می‌شود. از سوی دیگر احساس برتری جویی فرد که در آغاز شخصی و فردی بوده، کم‌کم جنبه اجتماعی پیدا می‌کند. مثلاً فرد به مصالح اجتماعی و همنوع دوستی می‌اندیشد و کمال خود را در این زمینه‌ها می‌جوید.

از نظر آدلر کسانی که احساس علاقه اجتماعی ندارند، ممکن است به افرادی نامطلوب از نظر اجتماعی – مانند روان رنجور، مجرم و مستبد – تبدیل شوند

منابع

• بهداشت روانی، احمدوند، انتشارات پیام نور، چاپ چهارم
•سیدمحمدی، یحیی، (تألیف: دوان شولتز، سیدنی الن شولتز)، نظریه‌های شخصیت، نشر ویرایش، ۱۳۹۱
•روان‌شناسی شخصیت، یوسف کریمی، انتشارات پیام نور، چاپ پانزدهم
• مکتب‌ها و نظریه‌ها در روان‌شناسی شخصیت، شاملو، انتشارات رشد، چاپ هفتم
•تاریخچه و مکاتب روان‌شناسی، کریمی، انتشارات پیام نور، چاپ هفتم

دانشنامه روانشناسی مردمی

The post مفاهیم نظریه آدلر و شرح آنها appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

سبک زندگیِ آدلر نوع خاص واکنش فرد در برابر موانع و مشکلات زندگی است. تمام اشخاص یک هدف دارند و آن میل به تفوق و برتری است. درعین‌حال انسان طریق بی‌شماری را برای وصول به این هدف به کار می‌بندد. یک فرد می‌کوشد تا با پرورش ذهنیاتش برتر شود، و دیگری ممکن است تمام تلاش‌هایش را در جهت نیل به‌قدرت عضلانی صرف کند. به‌طورکلی می‌توان گفت که تمام رفتار فرد از سبک زندگی او نشأت می‌گیرد و آنچه را در خور سبک زندگیش است درک می‌کند، می‌آموزد، و حفظ می‌کند.

فرد به کمک نقشه شناختی خویش حرکتش را در طول زندگی تسهیل و تجهیز می‌کند، تجاربش را ارزشیابی و درک و سپس پیش‌بینی و کنترل می‌کند.

اعتقادات مربوط به سبک زندگی آدلر به چهار گروه تقسیم می‌شوند:

1. مفهوم خود یا خویشتن پنداری، یعنی اعتقاد فرد به اینکه «من که هستم».
2. خودآرمانی، یعنی اعتقاد فرد به اینکه «من چه باید باشم» یا «مجبورم چه باشم تا جایی در میان دیگران داشته باشم».
3. تصویری از جهان، یعنی اعتقادات فرد در مورد اطرافیان و محیط پیرامونش.
4. اعتقادات اخلاقی، یعنی مجموعه چیزهایی که فرد درست و یا نادرست می‌داند.

هرگاه میان اعتقادات مربوط به «خود» و «خودآرمانی» تعارضی به وجود آید، احساس حقارت بروز می‌کند. همچنین عدم هماهنگی میان اعتقادات مربوط به خود و اعتقادات مربوط به جهان پیرامون به احساس حقارت می‌انجامد که بعضی اوقات آن را احساس عدم کفایت فقدان شایستگی و یا عدم تسلط می‌نامند. ناهماهنگی میان خویشتن‌پنداری و اعتقادات اخلاقی نیز موجب احساس حقارت در حوزه اخلاقی می‌شود که احساس گناه نوعی از آن است. شالوده سبک زندگی فرد، از همان اوایل کودکی یعنی در سنین چهار یا پنج سالگی ریخته می‌شود. در شکل‌گیری سبک زندگی، حق تقدم با عوامل جسمانی است. ازاین‌رو، آدلر برای تجارب اولیه اجتماعی کودک، در زمینه ایجاد مفهوم نسبت به موقعیتش در جهان، اهمیت زیادی قائل می‌شود.

کودک عوامل موجود در محیط خانواده را به دنیای خارج تعمیم می‌دهد و روابط و تعابیرش را بر آن اساس بنیان می‌نهد. به همین دلیل، آدلر به ماهیت «منظومه خانواده» توجه خاصی مبذول داشت و ترتیب تولد فرد را در خانواده با خصوصیات رفتاری متفاوتی همراه می‌دانست. بنابراین، اطلاعات مربوط به ترتیب تولد کودک و همین‌طور، خاطرات اولیه او در محیط اجتماعی خانواده، نقش مهمی در معرفی چگونگی شخصیت و سبک زندگی او بازی می‌کند.

آدلر، پنج جایگاه روان‌شناختی را مشخص کرد: فرزند اول، فرزند دوم از فقط دو فرزند، فرزند میانی، فرزند آخر، و تک فرزند. پس محیط اولیه، شرایط خانوادگی، و چگونگی نوع احساس حقارت، احساسات اجتماعی، و میل به قدرت‌طلبی در تعیین سمت‌وسوی سبک زندگی مؤثرند. بدین معنی که سبک زندگی هر فرد، بر اساس هدف‌هایش، به طریقی تعیین می‌شود که شخص را در قبال احساس ناامنی ناشی از احساس بی کفایتی‌اش محافظت کند. سبک زندگی می‌تواند مولد استعدادها و رفتارهای مؤثر و مفید باشد و یا آنکه به جبران‌های افراطی و ناسالم منتهی شود. به‌عنوان‌مثال، سبک زندگی یک کودک ناخواسته و مطرود با خصوصیاتی چون بدبینی، کینه‌توزی، و روی گرداندن و گریز از اجتماع همراه خواهد بود.

سبک زندگی آدلر را ارضاء نکرد، زیرا به نظر مفهومی ساده و مکانیکی بود و سرانجام در راه جستجوی اصلی پویاتر به مفهوم «من خلاقه» دست‌یافت.

منبع

کتاب: نظریه‌های مشاوره و روان درمانی
نویسندگان: عبدالله شفیع آبادی و غلامرضا ناصری
انتشارات: نشر دانشگاهی

The post سبک زندگی آدلر appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

تلاش برای برتری انگیزه‌ی اصلی شخصیت انسان است. برتر بودن به معنی آن است که از آنچه که الآن هستیم برتر باشیم. برتر بودن لزوماً به معنی کسب عنوان اجتماعی، تسلط یا رهبری در جامعه نیست. تلاش برای برتری به معنی تلاش کردن برای هدایت کردن زندگی عالی و کامل است. این یک اصل پویشی والای زندگی است؛ تلاش برای کمال و پیشرفت انگیزه‌های دیگر انسان را در بر گرفته و به آن‌ها نیرو می‌بخشد.

تلاش برای برتری را به شیوه‌های مختلف می‌توان نشان داد. آرمان‌های زندگی عالی از «صلح و خوشبختی در سرتاسر دنیا» تا «درست‌کاری بهترین خط‌ مشی است» و”Deutschland Uber Alles” (آلمان برتر از همه) تفاوت دارد. کمال، آرمانی است که در ذهن انسان‌ها ایجاد می‌شود که ازآن‌پس طوری زندگی می‌کنند انگار که می‌توانند این آرمان‌ها را تحقق بخشند. افراد هدف‌های خیالی خود را برای زندگی می‌آفرینند و طوری عمل می‌کنند که انگار هدف‌های شخصی آن‌ها هدف نهایی زندگی است. این غایت‌نگری خیالی بیان‌گر این واقعیت است که رویدادهای روان‌شناختی چندان توسط شرایط تاریخی تعیین نمی‌شوند بلکه انتظارات فرد درباره‌ی این‌که چگونه می‌توان زندگی آینده را به انجام رساند، آن را تعیین می‌کنند.

اگر کسی معتقد باشد که زندگی عالی پاداشی برای پرهیزکار بودن است که می‌توان آن را در بهشت یافت، خواه بهشت وجود داشته یا نداشته باشد، دراین‌صورت زندگی او خیلی تحت تأثیر تلاش برای این هدف قرار خواهد داشت. این‌گونه هدف‌های خیالی علت ذهنی رویدادهای روانی هستند. بشریت صرفاً اتفاقی نیست که به‌صورت تاریخی تعیین‌شده باشد، یعنی پیامد عینی شرایط بیرونی گذشته نیست. انسان‌ها به‌صورت موجودات خودمختاری تکامل یافته‌اند که با تلاش برای آرمان‌هایی که به‌صورت درونی ایجاد کرده‌اند، بر آینده‌ی خود تأثیر می‌گذارند. هریک خودِ آرمانی را به وجود می‌آوریم که بیان‌گر فرد کاملی است که برای تحقق بخشیدن به آن تلاش می‌کنیم.

احساس‌های حقارت

منابع این تلاش برای آرمان‌های برتر چیست‌اند؟ تلاش برای برتر بودن، واکنش طبیعی به احساس‌های گریزناپذیر حقارت، یعنی تجربه‌ی اجتناب‌ناپذیر و تقریباً فطری تمام انسان‌هاست. امکان دارد که احساس‌های ذهنی حقارت بر واقعیت‌های عینی مانند حقارت‌های عضوی استوار باشند- ضعف‌های جسمانی که ما را برای بیماری‌هایی نظیر مشکلات قلبی، کلیه، معده، مثانه و ریه مستعد می‌سازند. حقارت عضوی می‌تواند محرکی باشد که به‌وسیله‌ی آن سعی می‌کنیم با برتر بودن آن را جبران کنیم. مورد کلاسیک، دموستنس است که با جبران کردن لکنت زبان خود، یکی از سخنوران بزرگ دنیا شد.

احساس‌های حقارت- به‌طور گسترده‌تر، عقده‌ی حقارت- می‌توانند از ضعف روان‌شناختی یا اجتماعی که به‌صورت ذهنی احساس می‌شوند و همین‌طور از نقایص واقعی بدن ناشی شوند. برای مثال، کودکان خردسال می‌دانند که کمتر از خواهر- برادرهای بزرگ‌تر باهوش و ماهر هستند، بنابراین در جهت سطح بالاتر رشد تلاش می‌کنند. احساس حقارت کردن نابهنجار نیست. احساس حقارت کردن آگاه بودن از این امر است که ما موجودات فناپذیری هستیم که هرگز به‌قدر کافی عاقل، به‌قدر کافی سریع، یا به‌قدر کافی قوی نیستیم که بتوانیم از پسِ تمام پیشامدهای زندگی برای احساس‌های حقارت محرکی برای هر پیشرفتی بوده‌اند که در توانایی انسان برای برخورد کردن مؤثر با دنیا صورت گرفته است.

احساس حقارت کردن و درنتیجه تلاش کردن برای برتری در مورد جنسیت نیز کاربرد دارد. مفهوم نرینه‌نمایی آدلر عمدتاً به اعتراض زن علیه نقش زنانه‌ی او اشاره دارد. برخلاف فروید که گفت زن دوست دارد مرد باشد و ساختار کالبدی او را می‌خواهد، آدلر معتقد بود که زن دوست دارد آزادی مرد را داشته باشد و جایگاه ممتاز او در جامعه را می‌خواهد. هدف واقعی، جایگاه است نه اندام‌های تناسلی. درصورتی‌که مرد معتقد باشد که مردانگی او به‌گونه‌ای حقیر است و درنتیجه با رفتارهای اَبرمردانه به جبران آن بپردازد، او نیز می‌تواند دچار نرینه‌نمایی شود. اشتغال ذهنی به کامیون‌های بزرگ، تفنگ‌های بزرگ، عضلات قوی و نمادهای دیگر قدرت مردانه، بیان‌گر چنین جبرانی است.

سبک زندگی

احساس حقارت خاص فرد می‌تواند بر نوع سبک زندگی که او برای برتر شدن انتخاب می‌کند تأثیر بگذارد. برای مثال، کسی که در کودکی احساس می‌کند ازلحاظ عقلانی بی‌کفایت است، امکان دارد تصمیم بگیرد روشن‌فکر برتری شود. ازآن‌پس، سبک زندگی روشن‌فکرانه، اصل یکپارچه‌کننده‌ی زندگی آن فرد می‌شود. یک آدم روشن‌فکر کارهای روزمره‌ی خود را مرتب می‌کند، یک رشته توانایی‌های مطالعه و تفکر را  پرورش می‌دهد و مطابق با هدف برتری روشن‌فکری با خانواده و دوستان ارتباط برقرار می‌کند. سبک زندگی روشن‌فکرانه از مثلاً سبک فعال یک سیاست‌مدار، گوشه‌گیرانه‌تر و بی‌تحرک‌تر است. سبک زندگی با الگوهای رفتاری وجود فرد یکی نیست. تمام رفتارهای فرد از سبک زندگی منحصربه‌فرد او ناشی می‌شوند. سبک زندگی، ساختاری شناختی یا بازنمایی آرمانی آن چیزی است که فرد در فرایند شدن است.

افراد سبک زندگی خود را تااندازه‌ای بر مبنای تجربیات کودکی اولیه می‌سازند. جایگاه کودک در مجموعه‌ی خانواده- ترتیب تولد یا جایگاه ترتیبی- تأثیر بسیار مهمی بر سبک زندگی او دارد. برای مثال، فرزند وسطی بیشتر احتمال دارد که سبک زندگی جاه‌طلبانه را انتخاب کند و بکوشد از خواهر- برادر بزرگ‌تر خود جلو بیفتد. فرزندان دوم به‌خصوص برای سرپیچی کردن به دنیا می‌آیند. (سالووی، ۱۹۹۶). فرزند اول با تجربه‌ی اجتناب‌ناپذیر عزل شدن توسط تازه‌واردی که اکنون کانون توجه است روبه‌رو می‌شود.

مجبور شدن به از دست دادن توجه و محبت، احساس‌های رنجش و نفرتی را ایجاد می‌کند که بخشی از رقابت خواهر- برادرهاست. فرزند اول به گذشته نگاه می‌کند، به زمانی که رقیبی نبود و احتمال دارد که سبک زندگی محافظه‌کارانه‌ای را تشکیل دهد. فرزند آخر خواهر- برادرهای بزرگ‌تری دارد که وظیفه‌ی پیشتاز را برای تحریک کردن رشد بر عهده دارند. فرزندان آخر هرگز از دست دادن توجه به نفع یک جانشین را تجربه نمی‌کنند و به‌احتمال‌زیاد انتظار دارند که مثل یک شاهزاده زندگی کنند.

گرچه واقعیت‌های عینی مانند حقارت‌های عضوی و ترتیب تولد بر سبک زندگی که فرد می‌سازد تأثیر می‌گذارند، ولی درنهایت تعیین نمی‌کنند که فرد چگونه زندگی خواهد کرد. برانگیزنده اصلی سبک زندگی خودِ خلاق است. خودِ خلاق نیرویی ذهنی است که توانایی منحصربه‌فرد تبدیل کردن واقعیت‌های عینی به رویدادهایی که ازلحاظ شخصی معنی‌دار هستند به فرد می‌دهد. خودِ خلاق با تأثیر گذاشتن بر شرایط زیستی و محیطی و معنی دادن به آن‌ها، اجازه نمی‌دهد که فرد صرفاً محصول این شرایط باشد. خودِ خلاق فرآیندی فعال است واقعیت‌های ژنتیکی و محیطی زندگی فرد را تعبیر کرده و آن‌ها را در شخصیت یکپارچه‌ای که پویا، ذهنی و منحصربه‌فرد است ادغام می‌کند. خودِ اخلاق از بین تمام نیروهایی که بر فرد تأثیر می‌گذارند، نوعی هدف شخصی برای زندگی به وجود می‌آورد که او را به سمت آینده‌ای عالی‌تر سوق می‌دهد.

هر سبک زندگی باید با این واقعیت دست‌به‌گریبان شود که انسان‌ها موجوداتی اجتماعی هستند که در یک سیستم روابط میان‌فردی به دنیا آمده‌اند. سبک زندگی سالم علاقه‌ی اجتماعی را منعکس می‌کند که توان فطری در تمام انسان‌هاست. شخصیت سالم می‌داند که زندگی کامل فقط در بستر جامعه‌ی عالی امکان‌پذیر است. شخصیت سالم با حقارت‌هایی که در همه ما وجود دارند احساس نزدیکی می‌کند. جهالتی که همگی در آن سهیم هستیم، مانند این‌که چگونه در دنیا صلح داشته باشیم یا چگونه از بیماری‌های هولناک بر حذر باشیم، شخصیت سالم را تحریک می‌کند تا به بشریت کمک کند بر این ضعف‌ها چیره شود. به قول آدلر (۱۹۶۴، ص ۳۱)«علاقه‌ی اجتماعی جبران واقعی و اجتناب‌ناپذیر کلیه‌ی ضعف‌های طبیعی انسان‌هاست».

علاقه اجتماعی

علاقه‌ی اجتماعی توانی فطری است می‌تواند احساس تعهد هرکسی را جلب کند، ولی به‌خودی‌خود پرورش نمی‌یابد. علاقه‌ی اجتماعی باید در جوّ خانوادگی سالم، که همکاری، احترام، اعتماد، حمایت و تفاهم را ترغیب می‌کند، پرورش یابد. ارزش‌های بادوام و الگوهای عمل اعضای خانواده، مخصوصاً والدین و نوعی جوّ خانوادگی را به وجود می‌آورد که اگر سالم باشد، کودکان را به رد کردن تمایلات خودخواهانه سوق می‌دهد.

منبع

کتاب: نظام های روان درمانی
نویسنده: جان نورکراس، جیمز پروچاسکا
مترجم: یحیی سیدمحمدی

The post نظریه شخصیت آدلر appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.