نقد عقل عملی کانت: همانطور که در فلسفه کانت خواندیم، نمی‌توان دین را بر پایه علم و الهیات اساسی نهاد‌، پس بر چه پایه‌ای باید نهاد؟ باید بر پایه اخلاق گذاشت. پایه الهیات سخت متزلزل است؛ بهتر آن است که از آن چشم بپوشیم و بلکه از بیخ و بن براندازیم؛ دین و ایمان باید ماورای قلمرو عقل باشد. ولی اصول اخلاقی دین باید مطلق بوده پابسته‌ی مسائل قابل اعتراض حس و تجربه با استنباطات موقتی نباشد و مزج و اختلاط با عقل ضعیف تباهش نساخته باشد؛ باید از نفس باطن به وسیله شهود و درک مستقیم با علم حضوری حاصل گردد.

باید یک اخلاق عام و ضروری پیدا کنیم؛ یعنی باید برای اخلاق یک اصول قبلی پیدا کرد که مانند اصول ریاضی متقن و مطلق باشد. باید نشان دهیم که «عقل محض می‌تواند عملی باشد؛ یعنی می‌تواند بنفسه اراده مستقل از هر تجربه‌ای را تعیین کند.» ‌، باید ثابت کنیم که حس اخلاقی باطنی است و مولود تجربه و آزمایش نمی‌باشد.

امر مطلق نامشروط

طبق کتاب نقد عقل عملی کانت ، آن امر اخلاقی که می‌خواهیم مذهب را بر آن استوار کنیم باید یک امر مطلق غیرمشروط باشد. شگفت‌آورترین حقیقت تمام تجربیات ما احساس اخلاقی است‌، احساسی که در برابر هر عملی نمی‌تواند از حکم به نیکی یا بدی آن خودداری کند. ما می‌توانیم تسلیم بشویم ولی احساس اخلاقی تسلیم نمی‌شود. هر بامداد طرحی عاقلانه می‌افکنیم ولی شامگاهان مرتکب اعمال احمقانه می‌شویم؛ با این همه می‌دانیم که این کار احمقانه است و از نو تصمیم می‌گیریم.

پس آنچه تلخی پشیمانی را بار می‌آورد و ما را به تصمیم نو بر‌می‌انگیزد چیست؟ این همان امر صریح مطلقی است که در اندرون ماست‌، همان فرمان وجدان است که تابع هیچ چیز دیگر نیست؛ این فرمان می‌گوید: « دستور عمل تو به فرمان اراده یک قانون کلی در طبیعت خواهد شد.» ما از راه احساس شهودی مستقیم خویش (نه از راه استدلال و قیاس) می‌دانیم که باید از اعمالی که در صورت تعمیم و انتشار زندگی اجتماعی را غیرممکن می‌سازد‌، خودداری کنیم.

می‌خواهم با یک دروغ از ایفای قول و پیمانی سر باز زنم. ولی« با آنکه می‌توانم دروغ بگویم به هیچ‌وجه نمی‌توانم قبول کنم که دروغ یک قانون عام باشد. زیرا با چنین قانونی هیچ‌گونه پیمان و و عده‌ای در عالم صورت نخواهد گرفت.» از اینجا این احساس در من پیدا می‌شود که نباید دروغ بگویم اگر چه به نفع من باشد. مصلحت‌بینی مشروط است و شمار آن این است که اگر سیاست و مصلحت ایجاب کرد باید متقی و درستکار بود؛ اما قانون اخلاقی که در دل ما نهفته است، غیرمشروط و مطلق است.

غایت اخلاق در کتاب نقد عقل عملی کانت

طبق کتاب نقد عقل عملی کانت ، خوبی عمل برای آن نیست که نتایج نیک دارد یا به اقتضای عقل است بلکه برای آن است که مطابق احساس باطنی تکلیف است یعنی مطابق آن قانون اخلاقی است که از تجربه شخصی ما سر چشمه نگرفته بلکه ماقبل هر عملی در گذشته و آینده و حال است. تنها چیزی که در این جهان مسلماً و مطلقاً خوب است اراده نیک است، یعنی اراده متابعت از قانون اخلاقی بدون نظر به منابع یا زیان‌های شخصی ما. هرگز دنبال‌ سعادت شخصی خود نگردید؛ بلکه تکلیف خود را انجام دهید .» سعادت را برای دیگران بخواهیم ولی برای خود فقط کمال جستجو کنیم خواه این کمال موجب خوشی ما شود یا مایه رنج ما .

برای کمال خویش و سعادت دیگران‌، «چنان عمل کن که انسانیت (خواه در شخص خودت و خواه در دیگران) هدف و عرض اصلی باشد نه وسیله و طریق » این نیز به اقتضای احساسی و علم حضوری ما جزیی از امر صریح مطلق است. اگر زندگی ما بر این اصل منطبق شد‌، اجتماعی کامل از موجودات عقلانی تشکیل خواهد شد؛ برای ایجاد چنین اجتماعی باید چنان زندگی کنیم که گویا از قبل متعلق به آن اجتماع بوده‌ایم؛ باید قانون کامل را در حالت و اجتماع غیرتام و ناقص به کار بندیم. ممکن است بگویید وضع تکالیف در مرتبه بالاتر از زیبایی و جمال و وضع اخلاق در درجه‌ای برتر از سعادت‌، امری شاق و سخت است؛ ولی تنها بدین وسیله است که می‌توانیم از حیوانی به در آییم و به ملکوت برسیم.

ارتباط اخلاق با اراده آزاد در نقد عقل عملی کانت

متوجه باشید که این امر مطلق به تکلیف‌، متضمن اختیار و اراده آزاد است؛ اگر آزاد و مختار نباشیم‌، چگونه می‌توانیم چنین تصوری از تکلیف بکنیم. عقل نظری از اثبات اختیار و آزادی اراده عاجز است؛ ما اختیار خود را‌، به علم حضوری‌، در بحران انتخاب اخلاقی درک می‌کنیم. این آزادی و اختیار همچون اصل و جوهر باطنی و «انسانیت محض» است.

این فعالیت ذاتی ذهن را که تجربیات را قالب‌ریزی می‌کند و هدف و غایت را انتخاب می‌نماید‌، در خود حس می‌کنیم. اگر اعمال خود را در نظر بیاوریم چنین می‌نماید که تابع قوانین پایدار و لایتغیری هستند؛ ولی این امر فقط برای آن است که ما نتایج اعمال خود را از راه حواس درک می‌کنیم و بر آنها لباس علیت که ساخته ذهن ماست می‌پوشانیم. مع‌هذا ما فوق قوانینی هستیم که ذهن ما برای درک و فهم تجارب و محسوسات ایجاد کرده است. هر یک از ما مرکز یک قدرت ابداعی و یک نیروی خلاق است‌، در آن راهی که حس و شهود می‌کنیم ولی نمی‌توانیم به استدلال و قیاس ثابت سازیم‌، در چنین راهی‌، هر یک از ما آزاد و مختار است.

بقا نفس در اخلاق و نقد عقل عملی کانت

هم‌چنین بقاء و خلود نفس را نمی‌توانیم ثابت کنیم ولی به حس و شهود در می‌یابیم. ما می‌دانیم که حیات صحنه بازی و درام نیست که عامه می‌پندارند و خیال می‌کنند که در این جهان هر کار زشتی کیفری و هر عمل نیکی پاداشی دارد. هر روز در عمل می‌بینیم که خبث و زرنگی مار از نجابت کبوتر سبق می‌برد و اگر دزدی به مهارت بدزدد از کیفر مصون می‌ماند. اگر پاداش فضیلت فقط نفع این جهان باشد‌، نیک بودن چندان مفید فایده‌ای نیست.

با این همه و با آنکه هر روز تجربه‌های خشن این امر را چند مرتبه به رخ ما می‌کشد‌، باز از درون به صداقت و درستی و تقوی مأمور می‌گردیم و می‌دانیم که باید نیکی کنیم ولو اینکه نفعی نداشته باشد. اگر از راه تعلیم دل و وجدان و حس و شهود ندانیم که ما فقط قسمتی از زندگی خود را در این جهان به سر می‌بریم و این جهان به منزله روباه و در حکم جنین برای یک بیداری دیگر و یک زندگی دیگری است‌، چگونه احساس تقوی و فضیلت در ما زنده می‌ماند و اگر نمی‌دانستیم (ولو به طور مبهم) که یک زندگی طولانی دیگری در پیش داریم که زندگی این جهان را متعادل خواهد ساخت و جزای حسنه‌ای ده یا صد برابر آن خواهد بود‌، چگونه از ته دل به نیکوکاری و حسن عمل تشویق می‌شدیم؟

خدا در نقد عقل عملی کانت

بالاخره به همین دلیل خدایی وجود دارد. اگر حس تکلیف متضمن ایمان به پاداش ابدى است. «اصل بقاء و خلود نیز مستلزم وجود یک علتی است که با این محلول مطابق باشد؛ به عبارت دیگر مستلزم اصل قبول وجود خداوند است. » این نیز با عقل ثابت نمی‌شود. حس اخلاقی که با عالم اعمال ما سر و کار دارد باید بر عقل نظری که فقط سرگرم محسوسات و ظواهر است‌، برتری و رجحان داشته باشد. عقل ما را در اعتقاد به وجودی که ماوراء موجودات دیگر است‌، یعنی خدا‌، آزاد می‌گذارد‌، ولی حس اخلاقی ما امر می‌کند که به آن معتقد باشیم. روسو حق داشت که می‌گفت احساس دل بالاتر از منطق سر است. پاسکال حق داشت که می‌گفت: دل برای خود دلایلی دارد که سر چیزی از آن درک نمی‌کند.

منبع

کتاب: تاریخ فلسفه
نویسنده: ویل دورانت
مترجم: عباس زریاب خویی

The post نقد عقل عملی کانت (فلسفه کانت: قسمت سوم) appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

تاثیر روان‌درمانی بلندمدت

۱. اراده‌ی آزاد

بسیاری از ما در بند افکار و احساسات ناخودآگاه و خودآیندی هستیم که در کودکی شکل گرفته است. برای همه ما پیش آمده که از تصمیم خود پشیمان شویم و احساس کنیم روی خود تسلط نداریم. گاهی حس می‌کنیم در برابر هیجاناتمان چاره‌ای جز تسلیم و رضا نداریم. روان‌درمانی در یک فرآیند طولانی و نسبتاً دشوار ما را به درجه‌ی بالاتری از آگاهی می‌رساند و به عبارتی ما را از بندگی غرایز کور رها می‌کند یا حداقل شدت آن را کم می‌کند. در این نوع درمان معمولا ما از بند تثبیت‌های دوره‌های رشدی (که گاها در ادبیات عامه به عقده معروف هستند) رها می‌شویم.

اسپینوزا که سه چهار قرن قبل از پیدایش روان‌درمانی زندگی می‌کرد، به خوبی این فرآیند را توضیح داده است:

هر چه شناسایی ما نسبت به عواطف (امیال) بیشتر باشد، به همان اندازه بیشتر تحت قدرت ما خواهد بود و نفس کمتر از آن منفعل خواهد شد بندیکت اسپینوزا

۲. خودپذیری نامشروط

ما در طول دوره‌ی رشد خود تجربیاتی کسب می‌کنیم که تصویر ناخوشایندی از خودمان برای ما برجای می‌گذارد. مثلاً پدری که شدیداً سخت‌گیر و منتقد است، باعث می‌شود فرزندش دائما احساس بی‌کفایتی کند. وقتی پدر و مادر توجه کافی به کودک نمی‌کنند او احساس بی‌ارزشی می‌کند و وقتی کسی را بر ما ترجیح می‌دهند ممکن است احساس خواستنی نبودن کنیم. این تصاویر ناخوشایند باعث می‌شوند دائما از خودمان فرار کنیم و هیچ‌گاه به هویت واقعی‌مان پی نبریم. این موضوع از شکوفایی استعداد ما جلوگیری می‌کند و کسی که استعدادش شکوفا نشود به قول مازلو همیشه دچار احساس ناخرسندی خواهد بود.

۳. بازسازی شخصیت با سلیقه‌ی شخصی

در فرآیند روان‌درمانی معمولاً مراجع سفرهای زیادی به کودکی می‌کند و متوجه تأثیرات برخی از تجربیات روی شخصیت خود می‌شود و می‌فهمد که هیچ‌گاه خواستار چنین تأثیری نبوده است. بعد از فرآیند تخلیه‌ی هیجان یا کاتارسیس مراجع به ترمیم و اصلاح شخصیت خود می‌پردازد. ازاین‌رو اراده‌ی آزاد و بازسازی شخصیت در یک مسیر قرار می‌گیرند.

۴. ایجاد ویژگی‌هایی فراتر از صفت‌های فطری

باز شدن راه موفقیت و کسب مهارت‌های مختلف در این مرحله شکل می‌گیرد. فرض کنید یک فرد درون‌گرا دوست دارد در محیطی منزوی کار کند؛ بنابراین ممکن است برخی از موقعیت‌های شغلی مناسب را از دست بدهد و رغبتی به آن‌ها نشان ندهد. اگر این فرد درون‌گرا بتواند صفت برون‌گرایی را نیز در خود پرورش دهد و به همین منوال، فرد احساساتی بتواند منطقی عمل کند، فرد لذت‌طلب وظیفه‌شناسی را هم بلد باشد، فردی که ریسک‌پذیر نیست یاد بگیرد ریسک کند، ویژگی‌های مفید تازه‌ای در این افراد ایجاد می‌شود و زندگی پربارتری خواهند داشت. به قول نیچه، انسان چیزیست که بر آن چیره می‌باید شد. شاید سخت باشد اما با روان‌درمانی می‌توان در این جهت حرکت کرد.

۵. پختگی هیجانی

برای همه پیش آمده که بر اثر نداشتن پختگی هیجانی رفتاری انجام داده‌ایم که باعث رنجش خود و دیگران شده و احساس بدی در ما ایجاد کرده است. هیچ فردی نیست که در زندگی خود پشیمانی از رفتارش را تجربه نکرده باشد. فروید همیشه سعی می‌کرد مراجعانش پاسخ‌های نابالغ و قدیمی خود را که حاصل عدم پختگی هیجانی بود کنار بگذارند و به سمت بلوغ و رشد حرکت کنند. یک تاثیر روان‌درمانی پختگی هیجانی و شکستن پاسخ‌های غیرانطباقی است.

۶. مقاوم شدن شخصیت در برابر رنج

تصور کنید کسی خودش را همان‌طور که هست بپذیرد و در راستای شکوفایی استعداد و نوع‌دوستی حرکت کند. همین ویژگی‌ها برای قوی‌تر شدن یک شخصیت کافی است. این حالت را در افکار شوپنهاور و نیچه به ترتیب تحت عناوین  (انکار اراده‌ی حیات به مفهوم پختگی هیجانی هم نزدیک است) و می‌بینیم. از نظر شوپنهاور بالاترین درجه‌ی رشد شخصیت انکار اراده است (به ظاهر اسم آن زیاد توجه نکنید) و از نظر نیچه انسان وارسته سختی‌های زندگی را می‌پذیرد و با قدرت آن مواجه می‌شود. فروید توانسته با روانکاوی به عنوان اولین نوع روان‌درمانی آرمان نظری این دو را به عمل نزدیک کند.

۷.بالا رفتن همدلی و درک متقابل

یک تاثیر روان‌درمانی بهبود روابط میانفردی انسان است. شاید یونگ این جمله را به بهترین شکل چنین مطرح کرده باشد.

شناختن تاریکی‌های خویش، بهترین روش برای تعامل با تاریکی‌های دیگران است کارل گوستاو یونگ

کسی که نقاط ضعف خود را می‌پذیرد و آن را تغییر می‌دهد و به سمت خودپذیری نامشروط حرکت می‌کند و رابطه‌ی خوبی با افکار و احساسات خود دارد، توانایی بهتر درک کردن دیگران را پیدا می‌کند و قسمت‌های تاریک وجود آن‌ها را پس نمی‌زند. چنین فردی روابط عمیق‌تر و باکیفیت‌تری را تجربه می‌کند. به عبارتی با توجه به بند دو و هفت، فرد هوش هیجانی بالاتری پیدا می‌کند.

۸. شکوفا شدن استعداد

اگر فرد با خودش چنان‌که هست مواجه شود و آن را بپذیرد، جرئت روبرویی با پتانسیل‌های خود را کسب می‌کند. ترس از شکست و میل به جلب‌توجه را کنار می‌گذارد و در فرصت محدود زندگی‌اش سعی می‌کند بیشترین بهره را ببرد. وقتی از فروید در مورد تاثیر درمانی پرسیدند او به سادگی در دو کلمه آن را خلاصه کرد: عشق و کار.

۹. نوع‌دوستی

معمولاً فرد پس از مواجهه با مشکلات هیجانی‌اش در دوران کودکی و پشت سر گذاشتن فرآیند روان‌درمانی از بند مشکلات درونی خود رها می‌شود و روی کمک به دیگران تمرکز می‌کند. این فرد اصطلاحاً غم فردی‌اش به غم جمعی تبدیل می‌شود. مثلاً فردی که به خاطر تربیت اشتباهِ خانواده دچار روان‌رنجوری می‌شود، سعی می‌کند در رشته علوم تربیتی موفق شود و دوره‌های فرزندپروری برای خانواده‌ها برگزار کند. در فرآیند روانکاوی به این پاسخ، والایش می‌گویند.

جمع‌بندی

فرآیند روانکاوی بلندمدت طولانی و شاید به تعبیر برخی کلافه‌کننده است. هزینه آن زیاد است و وقت زیادی را می‌گیرد. با توجه به موارد گفته شده در مورد تاثیر روان‌درمانی شاید چنین سرمایه‌گذاری منطقی‌تر به نظر برسد. چنین درمانی نیاز دارد که فرد با درمانگر اتحاددرمانی خوبی برقرار کند و میل زیادی برای رشد کردن داشته باشد. همچنین شاید مهمترین عامل خود درمانگر باشد. روان‌درمانی روشی درگیر درگیر و دشوار است و هر لحظه ممکن است درمانگر دنیای خود را وارد درمان کند. برای همین درمانگر کارکشته در این زمینه اهمیت زیادی دارد. شاید اولین انتقاد به روان‌درمانی بلندمدت در زمان حاضر با توجه به شرایط کشور ما هزینه‌های زیاد آن باشد. اتفاقا باید متذکر بشوم که روان‌درمانی باعث می‌شود در شرایط فعلی قوی‌تر، پخته‌تر و سازگار تر شویم. جدای تاثیرات روانشناختی آن، روان‌درمانی تاثیرات مثبتی روی انطباق پیدا کردن با محیط می‌گذارد.

دکتر بهروز هاشمی

The post تاثیر روان‌درمانی بلندمدت و نتیجه آن در زندگی فرد appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

خطای شناختی علت واحد

کریس متیوز یکی از خبرنگاران برتر شبکه‌ی ام‌اس‌ان‌بی‌سی است. در برنامه‌ی خبری او، افرادی موسوم به کارشناسان سیاسی یکی از دیگری می‌آیند و با آن‌ها مصاحبه می‌شود. هیچ‌وقت نفهمیدم کارشناس سیاسی چیست یا اصلاً چرا چنین شغلی ارزشمند است. سال ۲۰۰۳ حمله‌ی امریکا به عراق، سر زبان‌ها افتاده بود. سؤال‌های کریس متیوز مهم‌تر از جواب‌های کارشناسان بود «عامل محرک پشت جنگ چیست؟»«می‌خواهم بدانم آیا یازدهم سپتامبر دلیل جنگ است، چون بسیاری از مردم بر این باورند که این یک تسویه‌حساب است؟»«فکر می‌کنید سلاح‌های کشتارجمعی دلیل این جنگ‌اند؟»«چرا به عراق حمله کردیم؟» دلیل واقعی نه صحبت‌های رایج است و نه چیزهایی نظیر این‌ها.

من دیگر نمی‌توانم در برابر چنین سؤالاتی تاب بیاورم. تمامشان از خطاهای شناختی حکایت می‌کنند، خطاهایی که به شکل عجیبی برای یک عبارت معادل روزمره ندارد. فعلاً همین عبارت عجیب «خطای شناختی علت واحد» کار ما را پیش می‌برد.

پنج سال بعد، سال ۲۰۰۸، ترس بر بازارهای مالی حاکم شد. بانک‌ها ورشکست شدند و به کمک دلارهای مالیاتی اوضاع‌شان بهتر شد. سرمایه‌گذاران، سیاستمداران و خبرنگاران با خشم، ریشه‌ی بحران را گمانه‌زنی می‌کردند؛ سیاست‌های مالی آزاد گرینسپَن؟ حماقت سرمایه‌گذاران آژانس‌های تعیین اعتبار غیرقاطع؟ ممیزان فاسد؟ مدل‌های ریسک نامناسب؟ طمع خالص؟ نه فقط یکی، بلکه همه‌ی این موارد جزء علت‌ها هستند.

هر فرد منطقی‌ای می‌داند هیچ عامل واحدی مسبب وقایعی نظیر یک تابستان خوشایند در هند، طلاق یک دوست، جنگ جهانی اول، سرطان، تیراندازی در یک مدرسه، موفقیت جهانی یک شرکت و اختراع نوشتن نیست. به‌عبارت‌دیگر، صدها، هزارها یا تعداد بی‌شماری از عوامل، در کنار هم جمع می‌شوند. بااین‌حال، ما مدام تلاش می‌کنیم فقط یک عامل را سرزنش کنیم.

«وقتی سیبی می‌رسد و می‌افتد، چه چیزی باعث افتادن آن می‌شود؟ به این خاطر که زمین جذبش می‌کند، به این دلیل که ساقه پژمرده شده، به این خاطر که خورشید آن را خشک کرده، سنگین‌تر شده، باد آن را تکان داده یا به خاطر پسری که پایین درخت می‌خواهد آن را بخورد؟ یک واحد عامل علت آن نیست.» تولستوی در این بخش از کتاب جنگ‌وصلح درست به هدف می‌زند.

تصور کن مدیر تولید یک برند شناخته‌شده‌ی کرن‌فلکس برای صبحانه هستی. به‌تازگی محصولی کم‌شکر و طبیعی معرفی کرده‌ای. بعد از یک ماه، متأسفانه معلوم می‌شود محصول جدید شکست خورده. برای پیدا کردن علت چگونه عمل می‌کنی؟ اول، باید بدانی هیچ‌گاه فقط یک علت وجود ندارد. یک برگه کاغذ به رادار و به‌طور خلاصه تمام دلایل احتمالی را روی آن بنویس. برای دلایلِ پشت این دلایل هم همین فرایند را انجام بده. بعد از مدتی، با شبکه‌ای از فاکتورهای تأثیرگذار احتمالی مواجه خواهی‌شد. دوم، آن‌هایی را که می‌توانی تغییر بدهی مشخص کن و بقیه را که نمی‌توانی (مثل «ذات انسان») پاک کن. سوم، با تغییر دادن فاکتورهای مشخص‌شده در بازارهای مختلف، آزمایش‌های تجربی را اجرا کن. چنین کاری به زمان و پول نیاز دارد، اما این تنها راه فرار از باتلاق فرضیات سطحی است.

خطای شناختی علت واحد به همان اندازه که قدیمی است خطرناک هم هست. ما عادت کرده‌ایم که به مردم به چشم «تعیین-کنندگان سرنوشت خودشان» نگاه کنیم. ارسطو ۲۵۰۰ سال پیش چنین چیزی را گفته بود. امروزه، می‌دانیم چنین حرفی غلط است. تصور وجود اختیار موضوعی موردبحث است. اعمال ما از برهم‌کنش هزاران عامل، از استعداد ذاتی گرفته تا تربیت و از تحصیلات تا تمرکز هورمون‌ها، بین تک‌تک سلول‌های مغز ناشی می‌شود. ما هنوز شدیداً به تصویر کهنه‌ی خودمختاری پای‌بندیم. این نه تنها غلط است، بلکه به لحاظ اخلاقی نیز جای تردید دارد. تا زمانی که به دلایل واحد باور داشته باشیم، همیشه قادر خواهیم بود.

پیروزی و شکست‌ها را به افراد نسبت بدهیم و آن‌ها را «مسئول» خطاب کنیم. این جست‌وجوی احمقانه به دنبال سپر بلا دست‌به‌دست و به زور منتقل می‌شود، بازی‌ای که هزاران سال است مردم سرگرمش هستند. و هنوز خطای شناختی علت واحد آن‌قدر محبوب است که تریسی چپمن توانست موفقیت جهانی خود را بر اساس آن به دست بیاورد. یک دلیل به من بده نام آهنگی است که باعث موفقیت او شد. اما یک لحظه صبر کن؛ چند دلیل دیگر هم وجود نداشت؟

منبع

کتاب هنر شفاف اندیشیدن

The post خطای شناختی علت واحد appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

به گزارش نوروسافاری به نقل از وب‌سایت دانشگاه جان هاپکینز، محققان دانشگاه جان هاپکینز با استفاده از fMRI فعالیت مغزی شرکت‌کنندگان را هنگامی‌که مشغول تصمیم‌گیری ارادی در مورد انتقال توجه خود از یک سمت صفحه‌نمایش به سمت مجزای دیگری بودند، مورد مشاهده قراردادند. سه تفاوت عمده بین این آزمایش و آزمایش‌های دیگری که درصدد مشاهده فعالیت مغزی مشابهی بوده‌اند، ازاین‌قرار است:

1. به شرکت‌کنندگان هیچ دستورالعملی داده نشده بود و سرنخی خارجی نداشتند
2. انتقال توجه مستلزم هیچ‌گونه حرکتی، حتی حرکت چشم نیز نبود
3. این پژوهش مبتنی بر خود گزارش‌دهی نبود

این تفاوت‌ها از این بابت دارای اهمیت هستند که عواملی مانند پاسخ به سرنخی خارجی یا دستورالعمل یا خود گزارش‌دهی انتقال توجه از طریق بلند کردن دست، شبکه‌های عصبی مختص خودشان را فعال می‌کنند که به ایجاد مشکلاتی در تشخیص دقیق نواحی دخیل در آنچه پردازش‌شده منجر می‌شود.

با طراحی آزمایشی که سرنخ‌های خارجی یا خود گزارش‌دهی یا حرکت را حذف می‌کرد، محققان قادر بودند به تصویر دقیقی ازآنچه در طول تصمیم‌گیری ارادی در مغز می‌گذرد، دست یابند.

آنچه آنان دریافتند این بود که قشر پریتال در انتقال واقعی توجه از یک سمت صفحه به سمت دیگر، نقش دارد. این یافته به‌خودی‌خود جدید نبود، زیرا مطالعات متعدد دیگری نیز نشان داده‌اند که فعالیت‌هایی در قشر پریتال در ارتباط با انتقال توجه بین موقعیت‌های فضایی، ویژگی‌ها، اشیاء، انواع سیستم‌های حسی، مجموعه‌های تکالیف و بازنمایی‌های حافظه کاری وجود دارد. تمامی این مطالعات دارای سرنخ خارجی بودند، اما این مطالعه جدید تأیید می‌کند که هر دو نوع جابه‌جایی توجه، چه به‌صورت ارادی و چه به‌صورت مبتنی بر سرنخ، در لوب پریتال پردازش می‌شود.

یافته جالب‌تر چیزی بود که محققان در تصمیم‌گیری ارادی شاهد آن بودند. در مقایسه بازمانی که شرکت‌کنندگان تکلیفی مشابه انجام می‌دادند اما به‌عنوان سرنخ خارجی، به آنان گفته می‌شد چه زمانی تمرکز خود را جابه‌جا کنند، هنگام جابه‌جایی توجه بدون سرنخ، فعالیت بیشتری در مناطق میانی قشر فرونتال و مناطق جانبی قشر پری­فرونتال، به‌خصوص در بخش پشتی قشر سینگولیت قدامی و بخش میانی شکنج فرونتال راست مشاهده شد. محققان پیشنهاد می‌کنند که فعالیت در این مناطق «منعکس‌کننده پردازش مرتبط با قصد و نیت یا آمادگی برای تغییر توجه» است.

این آزمایش قطعاً مفید بوده و پروتکل مربوط به آن می‌تواند به‌صورت بالقوه برای بررسی نقایص ایجادشده در انتقال توجه ناشی از افزایش سن، سوءمصرف مواد، اختلال بیش فعالی و نقص توجه و دیگر وضعیت‌های عصب‌شناختی در آینده مورداستفاده قرار گیرد. اما این داده‌ها در مورد مکان اراده آزاد در بخش میانی قشر فرونتال و بخش جانبی قشر پری­فرونتال، کاملاً متقاعدکننده نیست. این ادعا مستلزم تحقیقات بیشتری است.

منبع

ترجمه و تلخیص: مریم شجاعی – وب‌سایت نوروسافاری

لینک گزارش این پژوهش در ژورنال Attention, Perception, & Psychophysics:

Tracking the will to attend: Cortical activity indexes self-generated, voluntary shifts of attention

لینک گزارش خبری در وبسایت دانشگاه جان هاپکینز:

What Free Will Looks Like in the Brain

The post اراده آزاد و مغز appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.