1. مکانی، که شیوه‌های عملکرد هشیار در برابر ناهشیار را در برمی‌گیرد؛
2. پویشی، که تعامل نیروهای روانی را ایجاب می‌کند؛
3.  ژنتیکی، که به منشأ رشد پدیده‌های روانی از طریق مراحل دهانی، مقعدی، آلتی، نهفتگی و تناسلی مربوط می‌شود؛
4.  اقتصادی، که توزیع، تغییر شکل و مصرف انرژی را شامل می‌شود؛
5. ساختاری، که بر واحدهای کارکردی نهاد، خود و فراخود استوار است و
6. دیدگاه انطباقی،که فروید به آن اشاره کرد و هارتمن (۱۹۵۸) آن را پروراند. این دیدگاه به آمادگی فطری فرد برای تعامل کردن با یک رشته محیط‌های طبیعی و قابل پیش‌بینی مربوط می‌شود. ما عمدتاً روی زوایای پویشی، ژنتیکی و ساختاری او تمرکز خواهیم کرد زیرا این زوایا با نظریه‌های آسیب‌شناسی روانی و روان‌درمانی او ارتباط مستقیم‌تری دارند.

روان‌کاوی مدلی تعارضی است که از تمام این زوایا به شکل‌گیری بینابین منجر می‌شود. ذهن در تعارض مداوم بین نیروهای هشیار و ناهشیار، به آنچه که فرد فوراً می‌خواهد و آنچه که جامعه قابل‌قبول می‌داند، گرفتار است. درنهایت، رفتار انسان پخته بیان‌گر سازش بین این جناح‌های درگیر است. نهاد ارضای فوری غذا، میل جنسی، آسایش جسمانی و ستایش را مطالبه می‌کند، ولی فراخود این لذت‌های دنیوی و فوری را انکار می‌نماید. بنابراین همواره در حال ساز هستیم- تا پیدا کردن زمان و مکان مناسبی برای خوردن، آمیزش جنسی، تخلیه مزاج و توجه تقسیم‌نشده‌ی امن منتظر می‌مانیم. ما ازلحاظ ذهنی همواره در حال سازش و مصالحه هستیم.

فروید معتقد بود که نیروهای پویشی اساسی که شخصیت را باانگیزه می‌کنند اروس(زندگی و میل جنسی) و تاناتوس(مرگ و پرخاشگری) هستند. این نیروهای مکمل، غرایز هستند که مبنای جسمانی دارند ولی در خیال‌پردازی‌ها، امیال، احساس‌ها، افکار و از همه مستقیم‌تر در اعمال ابراز می‌شوند. انسان همواره ارضای فوری تکانه‌های جنسی و پرخاشگری را می‌طلبد. میل به ارضای فوری، به تعارض‌های اجتناب‌ناپذیر با مقررات اجتماعی منجر می‌شود که اگر قرار باشد نهادهای اجتماعی، ازجمله خانواده‌ها، پابرجا و منظم بمانند، این مقررات حکم می‌کنند که میل جنسی و پرخاشگری باید کنترل شوند. فرد مجبور می‌شود مکانیزم‌های دفاعی یا کنترل‌های درونی را ایجاد کند که به تکانه‌های جنسی و پرخاشگری اجازه نمی‌دهند به‌صورت فوران‌های کنترل‌ناپذیر ابراز شوند. بدون این دفاع‌ها، تمدن به جنگلی از حیوانات تجاوزگر و ویران‌گر تنزل خواهد یافت.

شکل‌گیری مکانیزم‌های دفاعی به افراد اجازه نمی‌دهد تا از امیال درونی تجاوز کردن و نابود کردن آگاه شوند. در این مورد فرض می‌شود که اگر افراد ازاین‌گونه امیال ناآگاه باشند، حداقل نمی‌توانند به‌طور مستقیم مطابق با آن‌ها عمل کنند. دفاع‌ها فرد را از خطر تنبیه شدن به خاطر نقض کردن مقررات اجتماعی مصون نگه می‌دارند. دفاع‌ها همچنین از فرد در برابر احساس اضطراب و گناه ناشی از تمایل به نقض کردن مقررات والدین و جامعه محافظت می‌کنند. برای این‌که دفاع‌ها درست عمل کنند، فرد باید نسبت به مکانیزم‌هایی که مورداستفاده قرار می‌گیرند ناهشیار بماند تا تکانه‌های جنسی و پرخاشگری اجازه وارد شدن به آگاهی را نداشته باشند. در غیراین‌صورت، فرد با مشکلی روبه‌رو خواهد شد که شبیه مخفی نگه‌داشتن یک راز از کودک سه ساله‌ای است که می‌داند شما یک راز دارید- فشار مداوم آگاهی از این‌که چیزی مخفی نگه‌داشته شده است می‌تواند طاقت‌فرسا باشد.

محور نظریه‌ی شخصیت فروید این است: تعارض ناهشیار بین تکانه‌های جنسی و پرخاشگری فرد، مقررات جامعه که برای کنترل کردن این تکانه‌ها وضع‌شده‌اند، مکانیزم‌های دفاعی فرد این تکانه‌ها را طوری کنترل می‌کنند که گناه و اضطراب را در کم‌ترین ساعت نگه‌دارند و درعین‌حال امکان مقداری ارضای امن و غیرمستقیم این تکانه‌ها را فراهم می‌آورند (مَدی، ۱۹۹۶).

البته تفاوت بین شخصیت بهنجار و شخصیت روان‌رنجور در شدت آن است، طوری که وقتی تعارض‌های ناهشیار خیلی شدید، خیلی عذاب‌آور و مکانیزم‌های دفاعی حاصل از آن‌ها بسیار محدودکننده باشند، نشانه‌های روان‌رنجوری آشکار می‌شوند. درحالی‌که تمام شخصیت‌ها بر تعارض‌های ناهشیار استوار هستند، افراد ازنظر تکانه‌ها، مقررات، اضطراب‌ها و دفاع‌های خاصی که در تعارض هستند، تفاوت دارند. این تفاوت‌ها به مرحله‌ی خاصی از زندگی که تعارض‌های فرد در آن روی می‌دهند بستگی دارند. ازنظر فروید، مراحل زندگی عمدتاً توسط پدیدار شدن امیال جنسی در مراحل دهانی، مقعدی، آلتی و تناسلی تعیین می‌شوند. تجربه‌های متفاوت در هر یک از این مراحل برای تعیین کردن انواع صفات و شخصیت‌های متعاقب آن‌ها اهمیت دارند.

منبع

کتاب: نظام های روان درمانی
نویسنده: جان نورکراس، جیمز پروچاسکا
مترجم: یحیی سیدمحمدی

The post نظریه شخصیت فروید appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

اضطراب: تهدیدی برای خود

ما از قبل نظری کلی در مورد معنی اضطراب داریم و میدانیم وقتی مضطرب هستیم، چه احساسی می‌کنیم. می‌دانیم که اضطراب شبیه ترس است، هرچند ممکن است ندانیم از چه چیزی می‌ترسیم. فروید اضطراب را به‌صورت ترس بی‌هدف توصیف کرد؛ اغلب نمی‌توانیم به علت آن یا موضوع خاصی که آن را ایجاد کرده است، اشاره‌کنیم.

فروید اضطراب را جزء مهم نظریه شخصیت خود ساخت و تأکید کرد که اضطراب اساس ایجاد رفتار روان‌رنجور و روان‌پریش است. او معتقد بود که نمونه نخستین تمام اضطراب‌ها ضربه تولد است، مفهومی که یکی از پیروان او، اتو رنک مطرح کرد.

جنین در رحم مادر در محیط بسیار پایدار و امن قرار دارد، جایی که هر نیاز او بدون تأخیر ارضا می‌شود. اما هنگام تولد، این ارگانیزم به محیط خصمانه‌ای انداخته می‌شود. ناگهان لازم است که سازگار شدن با واقعیت را آغاز کند، زیرا ممکن است درخواست‌های غریزی او همیشه فوراً برآورده نشوند. ناگهان دستگاه عصبی نوزاد که نارس است و آمادگی لازم را ندارد، با انواع محرک‌های حسی بمباران می‌شود. درنتیجه، نوزاد جنبش‌های حرکتی زیادی می‌کند و تنفس و ضربان قلبش افزایش می‌یابند. این ضربه تولد، همراه با تنش و ترس از اینکه غرایز نهاد ارضا نخواهند شد، اولین تجربه اضطراب ماست. از این تجربه، الگوی واکنش‌ها و ترس‌هایی به وجود می‌آید که هر وقت در آینده با تهدیدهایی مواجه می‌شویم، اتفاق می‌افتد.

وقتی نتوانیم با اضطراب مقابله کنیم، چنانچه در معرض خطر مغلوب شدن توسط آن قرار بگیریم، گفته می‌شود که اضطراب آسیب‌زاست. منظور فروید این بود که فرد، صرف‌نظر از سن، به حالتی از درماندگی مانند آنچه در کودکی تجربه‌شده است، تنزل می‌یابد. در بزرگ‌سالی، هر وقت خود تهدید شده باشد، درماندگی بچگانه تااندازه‌ای تکرار می‌شود.

اضطراب واقعی، اضطراب روان‌رنجور و اضطراب اخلاقی

فروید سه نوع اضطراب را مطرح کرد: اضطراب واقعی، اضطراب روان‌رنجور، و اضطراب اخلاقی. اولین نوع اضطراب، اضطرابی که دو نوع دیگر از آن ناشی می‌شوند، اضطراب واقعی (یا اضطراب عینی) است. این ترس از خطرات ملموس در زندگی عملی است. اغلب ما به طور قابل توجیهی از آتش، طوفان‌ها، زلزله، و بلایای مشابه می‌ترسیم. ما از حیوانات وحشی، اتومبیل‌هایی که به‌سرعت حرکت می‌کنند، و ساختمانی که در حال سوختن است، می‌گریزیم. اضطراب واقعی، رفتار ما را برای گریختن از خطرهای واقعی و محافظت کردن از خودمان، هدایت می‌کند. وقتی‌که این تهدید دیگر وجود نداشته باشد، ترس ما فروکش می‌کند. اما این ترس‌های واقعیت بنیاد می‌توانند به‌افراط کشیده شوند. فردی که از ترس اینکه اتومبیلی با او برخورد کند از خانه بیرون نمی‌رود یا از ترس آتش‌سوزی کبریت روشن نمی‌کند، ترس‌های واقعیت بنیاد را به نقطه فراتر از بهنجار کشانده است.

انواع دیگر اضطراب، اضطراب روان‌رنجور و اضطراب اخلاقی، برای سلامت روانی ما مشکل‌آفرین هستند. اضطراب روان‌رنجور در کودکی ریشه دارد، در تعارض بین ارضای غریزی و واقعیت. کودکان اغلب به خاطر ابراز کردن تکانه‌های جنسی و پرخاشگری تنبیه می‌شوند. بنابراین، میل به ارضا کردن برخی از تکانه‌های نهاد، موجب اضطراب می‌شود. این اضطراب روان‌رنجور، ترس ناهشیار از تنبیه شدن به خاطر نشان دادن تکانشی، رفتاری است که تحت سلطه نهاد قرار دارد. توجه داشته باشید که این ترس از غرایز نیست، بلکه ازآنچه امکان دارد درنتیجه ارضا کردن غرایز اتفاق بیفتد، است. این تعارضی است بین نهاد و خود، و ریشه در واقعیت دارد.
اضطراب اخلاقی از تعارض بین نهاد و فراخود ناشی می‌شود. درواقع، این ترس از وجدان فرد است. وقتی برای ابراز کردن تکانه‌ای غریزی که با اصول اخلاقی شما مغایرت دارد، برانگیخته می‌شوید، فراخود شما باعث می‌شود که احساس شرم و گناه کنید و به این طریق از شما انتقام می‌گیرد. به زبان روزمره، ممکن است خود را دچار عذاب وجدان توصیف کنید.

اضطراب اخلاقی بستگی دارد به اینکه فراخود تا چه اندازه‌ای رشد کامل کرده باشد. فردی که وجدان بسیار بازدارنده دارد، از کسی که رهنمودهای اخلاقی نه چندان سفت و سختی دارد، دچار تعارض بیشتری می‌شود. اضطراب اخلاقی نیز مانند اضطراب روان‌رنجور، مبنای واقعی دارد. کودکان به خاطر تخلف از اصول اخلاقی والدینشان و بزرگ‌سالان به خاطر تخلف از اصول اخلاقی جامعه، تنبیه می‌شوند. در اضطراب اخلاقی، احساس شرم و گناه از درون سرچشمه می‌گیرد؛ این وجدان ماست که موجب ترس و گناه می‌شود. فروید معتقد بود که فراخود عقوبت سختی را برای تخلف از اصول اخلاقی‌اش مطالبه می‌کند.

اضطراب به فرد هشدار می‌دهد که چیزی درون شخصیت اشکال دارد. اضطراب موجب تنش در ارگانیزم می‌شود و بنابراین، تبدیل به سائقی (مثل گرسنگی یا تشنگی) می‌شود که فرد را برای رفع کردن آن برانگیخته می‌کند. این تنش باید کاهش یابد.

اضطراب به فرد خبر می‌دهد که خود تهدید شده است و اگر اقدامی انجام ندهد، امکان دارد خود ساقط شود. خود چگونه می‌تواند از خودش محافظت یا دفاع کند؟ چند گزینه وجود دارد: گریختن از موقعیت تهدیدکننده، جلوگیری از نیاز تکانشی که منبع خطر است، یا اطاعت کردن از دستورات وجدان. اگر هیچ‌یک از روش‌های منطقی مؤثر نباشد، امکان دارد فرد به مکانیزم‌های دفاعی متوسل شود که راهبردهای غیرمنطقی هستند که برای دفاع کردن از خود طراحی‌شده‌اند.

منبع

کتاب: نظریه‌های شخصیت
نویسنده: دوان پی‌شولتز / سیدنی الن شولتز
مترجم: یحیی سیدمحمدی

The post اضطراب از نگاه فروید appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.