آزمون اندریافت موضوع یا  T.A.T، بهتر از هر آزمون دیگر مکانیسم فرافکنی را وارد عمل می‌کند و مخصوصاً نیازها و تمایلات جسمی و روانی آزمودنی‌ها را منعکس می‌سازد (گنجی و ثابت، ۱۳۸۰).

این آزمون شامل ۳۱ کارت است که ۳۰ کارت آن تصاویر مختلفی از صحنه‌های زندگی و یک کارت سفید است. از این ۳۰ کارت، ۱۰ کارت مخصوص خانم‌ها، ۱۰ کارت مخصوص آقایان، و ۱۰ کارت بین خانم‌ها و آقایان مشترک است. در پشت هر کارت شماره و حرفی نوشته شده است که شماره مربوط به هر کارت است که تا ۲۰ شماره وجود دارد و حرف پشت کارت نشان‌دهنده ویژگی‌های سنی و جنسی افرادی است که می‌توان این آزمون را روی آنها اجرا کرد.

مبنای نظری آزمون

هنری مورای نظریه نیاز ـ فشار را در سال ۱۹۳۸ در کتاب سیری در شخصیت منتشر ساخت. او در این کتاب برخلاف نظر رفتارگرایان کمتر به رفتارهای قابل مشاهده توجه دارد و بیشتر به عوامل و انگیزه‌هایی که این رفتارها را به وجود می‌آورند اهمیت می‌دهد. بنابراین نظریه او را می‌توان یک نظریه انگیزشی دانست که نیازها و فشارها دو عامل مهم این نظریه هستند. می‌توان نیاز را یک پدیده فرضی دانست که به واسطه مشاهده رفتارهای عینی و مشهود، فرض وجود آن قطعیت می‌یابد. نیاز در نظریه مورای همان نقش‌انگیزه در نظریه سایر روان‌شناسان را دارد. مورای معتقد است که نیاز نوعی انرژی است که البته ماهیت بیوشیمی آن زیاد مشخص نشده است ولی به واسطه بعضی شرایط جسمانی و یا عوامل عاطفی برانگیخته می‌شوند. (منتظر فرج، ۱۳۵۶).

مورای نیازها را به دو دسته تقسیم می‌کند: نیازهای اولیه و ثانویه.

او ۱۳ نیاز اولیه یا فیزیولوژیک را نام می‌برد مانند: نیاز به هوا، آب، غذا، جنسی، دفع، دوری از درد و… و نیازهای ثانویه یا روان‌شناختی را ۲۸ مورد شمرده است مانند نیاز به پیشرفت، اکتساب، پرخاشگری، سازندگی، جبران، سلطه، شهرت، فهمیدن، پیوندجویی، مهرورزی، پیروی، مهرطلبی، خودمختاری، تفسیر، ماجراجویی، تهییج، سرگرمی، خواری طلبی، اجتناب از سرزنش، شناخت، آسیب‌گریزی، ضبط و نگهداری، خرد کردن و…

مورای معتقد است که نیازها در هر فردی بنا به عواملی و از همه مهم‌تر، عواملی محیطی به اشکال گوناگون ظاهر می‌شوند، در فردی نیاز به احساس برتری و در دیگری پیشرفت فردی یا به نحو دیگری تظاهر یابد و یا حتی نیازها در افراد با هم در تضاد باشند و ناراحتی‌هایی را سبب شوند و یا نیازها ممکن است در افراد روی اشیاء و چیزها تمرکز پیدا کند که آن چیز نیاز خوش‌آیندی را برانگیزاند، آن چیز دارای ارزش مثبت است (منتظر فرج، ۱۳۵۶).

فشار

در نظریه مورای فشار را تا حدی می‌توان معادل محیط در روان‌شناسی دانست. او به نقش فشار در ایجاد و تکامل شخصیت اهمیت فوق‌العاده‌ای می‌دهد و معتقد است که فشار یا محیط، دارای ماهیت پدیدار شناسانه است. یعنی درک فشار بستگی به چارچوب تجارب فردی دارد. هر محرک محیطی را از لحاظ تأثیری که بر موجود دارد باید ارزیابی کرد، پس باید فشار یا محیط را همیشه از دیدگاه نیازها، مورد بررسی و شناخت قرار داد. مورای موارد زیادی را برای فشار برشمرده است. که مهم‌ترین آنها: فشار از دست دادن، اکتساب، حفظ و نگهداری، محیط نامأنوس، تکلیف، سلطه‌گری، خطر، پرخاشگری، غمزدگی، مرگ، خطر جسمانی، پیروی، مهرورزی، پیوندجویی، جنسی، تولد فرزند، محیط بسته، شناخت و…

از نظر مورای روابطی که میان نیازها و فشار وجود دارد واحد شخصیت را شامل می‌شود که به نظر او قابل بررسی، مشاهده و سنجش است و بر اساس همین  نظریه آزمون اندریافت موضوع  برای سنجش شخصیت ساخته شده است.

لیندزی در مورد مبانی آزمون اندریافت موضوعفرضیه‌هایی را مطرح کرده است که آگاهی از آنها برای درک بهتر نحوه تفسیر آزمون مفید است و ما برای آشنایی خوانندگان با این فرضیه‌ها آنها را از کتاب اصول روان‌سنجی و روان‌آزمایی، شریفی (۱۳۷۷) عیناً در زیر نقل می‌کنیم:

فرضیه نخستین: در کامل کردن یک موقعیت ناکامل و بدون ساخت، فرد ممکن است خصایص شخصیتی (تلاش‌ها، گرایش‌ها و تعارض‌ها) خود را آشکار کند.

سایر فرضیه‌ها:

۱ ـ گوینده داستان به طور معمول با یکی از اشخاص داستان همانندسازی می‌کند. خصایص (آرزوها، تلاش‌ها، تعارض‌ها) این شخص خیالی ممکن است بازتابی از خصایص گوینده داستان باشد.

۲ ـ خصایص گوینده داستان ممکن است به صورت غیرمستقیم یا سمبولیک ارائه شود.

۳ ـ همه داستان‌ها از اهمیت یکسان برخوردار نیستند.

۴ ـ موضوع‌هایی که مستقیماً به خصایص ظاهری و عینی محرک مربوط هستند در مقایسه با آنهایی که به صورت غیرمستقیم به محرک مربوط می‌شوند معنی‌دارترند.

۵ ـ موضوع‌هایی تکرارشونده (آنهایی که در سه یا چهار داستان ظاهر می‌شوند) به احتمال زیاد منعکس‌کننده خصایص شخصیتی آزمودنی است.

مقایسه آزمون اندریافت موضوع و رورشاخ

در دنیای روان‌شناسی وقتی بحث از آزمون‌های فرافکن به میان می‌آید آزمون رورشاخ دارای ارزش والایی است و همیشه در صدر این آزمون‌ها قرار دارد و در مرتبه دوم آزمون  اندریافت موضوع مطرح است. ولی آ‍زمون رورشاخ علی‌رغم این برتری دارای یک بی‌سازمانی و حداکثر درجه ابهام است، درصورتی‌که در آزمون اندریافت موضوع از محرک‌های ساخت‌یافته‌ای استفاده‌شده که آزمودنی در برابر آنها باید پاسخ‌های کلامی پیچیده‌تری با بافت معنایی سازمان‌یافته‌تری نشان دهد (آناستازی، ترجمه براهنی، ۱۳۶۴).

البته در تهیه آزمون اندریافت موضوع نیز کوشش بر این بوده است که تا حدی ابهام برای برانگیختن آزمودنی در پاسخ دادن حفظ شود. آزمون اندریافت موضوع به عنوان وسیله و روشی برای شناخت عوامل ناخودآگاه انسان‌ها و بررسی شیوه تحلیل آنها ساخته شده است. انسان‌ها در برخورد با موقعیت‌های مبهم و در تفسیر این موقعیت‌ها یک مقدار از دنیای ناخودآگاه شخصی خویش را آشکار می‌سازند و کمتر حالت دفاعی به خود می‌گیرند.

آزمون اندریافت موضوع چون با مطالب کلامی مأنوس سروکار دارد، احتمال اینکه آزمودنی پاسخ‌های خود را تحریف کند و یا در آنها سوگیری کند تا اندازه‌ای بیشتر از آزمون رورشاخ است (مارنات، ترجمه شریفی و نیکخو، ۱۳۷۶).

انتخاب کارت‌های مورد اجرا

برای اجرای آزمون به طور کامل از ۲۰ کارت استفاده می‌شود، ولی آزماینده می‌تواند برحسب نوع موضوع و مشکل آزمودنی کارت‌های کمتری را برای اجرا انتخاب کند (معمولاً بین ۱۰ تا ۱۲ کارت برای هر آزمودنی اجرا می‌شود). در اجرای کامل، ۲۰ کارت در دو جلسه یک ساعتی اجرا می‌شود. به‌طورمعمول، در جلسه اول ۱۰ کارت عمومی به اجرا گذاشته می‌شود و در جلسه دوم ۷ کارت مشترک جنسی (مرد و پسر یا زن و دختر) به علاوه یک کارت اختصاصی (دختر، پسر، زن و مرد) و یک کارت مشترک با جنس مخالف (دختر و پسر یا زن و مرد) و یک کارت سفید (جمعاً ۱۰ کارت) مورد اجرا قرار می‌گیرد. بعضی از اجراکنندگان کارت‌های جلسه اول را با توجه به مشکل آز‍مودنی و اهمیت تصویر برای آن موضوع، انتخاب می‌کنند و در جلسه دوم کارت‌هایی را که در درجه دوم اهمیت قرار دارند اجرا می‌کنند (کرمی، ۱۳۸۲).

دستورالعمل اجرا

برای اجرای آزمون، بعد از مصاحبه مشاوره‌ای و ایجاد آمادگی در آزمودنی به او می‌گوییم: «چند تصویر به شما نشان خواهم داد. لطفاً درباره هر تصویر داستانی برای من بسازید. به من بگوئید چه رویدادهایی این داستان را به وجود آورده است. هم‌اکنون چه چیزی در داستان اتفاق افتاده است. قهرمانان داستان به چه چیز فکر می‌کنند و چه احساسی دارند و سرانجام داستان چه خواهد شد.» (شریفی، ۱۳۷۷).

روش‌های ثبت پاسخ‌ها آزمودنی

۱. یادداشت توسط آزمون‌گر و با دست: عیب این روش این است که احتمال دارد نکات مهمی از داستان‌ها که در تعبیر و تفسیر ارزش خاصی دارند از قلم بیافتد. امتیاز این روش آگاهی مستمر آزمون‌گر در طول اجرا است.

۲. یادداشت توسط آزمودنی و با دست (خود گزارش نویسی): حسن این روش آ‍زاد بودن آزمون‌گر است ولی معایب زیادی به شرح زیر دارد.

الف ـ با توجه به مهم بودن اولین پاسخی که با دیدن تصویر به ذهن آزمودنی متبادر می‌شود در این روش احتمال دارد آزمودنی داستان‌های نوشته شده را بخواند و آنها را تغییر دهد.

ب ـ در این روش نوع بیان، عکس‌العمل‌ها و حرکات آزمودنی که در تفسیر از اهمیت خاصی برخودار هستند از دست می‌روند.

ج ـ نوشتن داستان ممکن است باعث خستگی آزمودنی شده و سبب کوتاه‌تر شدن داستان‌های بعدی شود.

د ـ آزمودنی‌های کم‌هوش و کم‌سواد در نوشتن دچار مشکل خواهند شد.

ه ـ بعضی از آزمودنی‌ها بد خط هستند و آزمون‌گر در موقع خواندن داستان‌ها دچار مشکل زیادی می‌شود.

۳. استفاده از تندنویس: امتیاز این روش این است که آزمون‌گر می‌تواند تمام توجه خویش را به رفتار آزمودنی معطوف دارد. تندنویس می‌تواند در جلسه حاضر باشد یا در اتاق مجاور این کار را انجام دهد اگر تندنویس در جلسه حضور داشته باشد این عیب وجود دارد که آزمودنی ممکن است از مسیر اصلی داستان‌گویی خارج شود. مورد دوم هم بسیار خطرناک است زیرا اگر آزمودنی متوجه این موضوع شود احتمال دارد ارتباط قطع شود و اجرای آزمون با شکست مواجه شود.

۴. روش میکروفون مخفی: این روش گران تمام می‌شود و از نظر اخلاقی درست نیست. مگر با کسب اجازه از آزمودنی.

توصیف کارت‌ها

۱. تصویر ۱ ـ پسر جوانی در حال نگاه کردن به ویولونی است که روی میز قرار دارد.

۲. تصویر ۲ ـ منظره یک روستاست که در آن زنی که کتابی در دست دارد در قسمت جلوی تصویر دیده می‌شود و در عقب تصویر مردی در مزرعه مشغول کار است و زنی به او نگاه می‌کند.

۳. تصویر ۳BM ـ در کف اتاق مقابل مبل پسر بچه‌ای نشسته و سرش را روی بازوی رانش خم کرده است و در کنار او بر روی زمین تپانچه‌ای دیده می‌شود.

۴. تصویر ۳GF ـ زن جوانی که در کنار یک در باز ایستاده و سرش را پائین انداخته است. درحالی‌که با دست راست روی صورتش را گرفته است و با دست چپ دری را چنگ زده است.

۵. تصویر ۴ ـ زن جوانی را می‌بینیم که مردی را که از او رو برگردانده و می‌خواهد از او فرار کند گرفته است.

۶. تصویر ۵ ـ زنی را می‌بینیم که در آستانه در نیمه باز ایستاده است و داخل اتاق را نگاه می‌کند.

۷. تصویر ۶BM ـ زن مسن کوتاه‌قدی در جلو پنجره ایستاده است پشت سرش مرد جوان بلندقدی ایستاده است که سرش را پائین انداخته و با دست کلاهش را گرفته است.

۸. تصویر ۶GF ـ زن جوانی روی مبلی نشسته و به پیرمردی که پیپ در دهان پشت سر او ایستاده است، نگاه می‌کند.

۹. تصویر ۷BM ـ مردی با موهای خاکستری به مرد جوانی که با ناراحتی به دوردست‌ها نظر دوخته، خیره شده است.

۱۰. تصویر ۷GF ـ نیمکتی است که یک طرف آن دختری عروسک به دست نشسته و نگاهش را به راهی دور دوخته است و طرف دیگر زنی کتاب به دست نشسته است و به نظر می‌رسد با دختر حرف می‌زند.

۱۱. تصویر ۸BM ـ پسری است که به بیرون از عکس نگاه می‌کند، تفنگی هم گوشه عکس دیده می‌شود، در زمینه عکس صحنه‌ای از عمل جراحی دیده می‌شود.

۱۲. تصویر ۸GF ـ زن جوانی به حالت اندیشناک نشسته و دستش را زیر چانه‌اش گذاشته است.

۱۳. تصویر ۹BM ـ چهار مرد که روی زمین دراز کشیده‌اند و در حالت استراحت هستند.

۱۴. تصویر ۹GF ـ دختری از پشت درخت، دختر دیگری را که در حال دویدن است، نگاه می‌کند.

۱۵. تصویر ۱۰ ـ زن جوانی سرش را روی شانه مردی قرار داده است.

۱۶. تصویر ۱۱ ـ منظره‌ای از طبیعت یا صخره‌ها و تخته‌سنگ‌ها و گردن یا سر یک اژدها یا مار.

۱۷. تصویر ۱۲BG ـ منظره یک درخت پرشکوفه و احتمالاً قایقی در کنار آن.

۱۸. تصویر ۱۲M ـ مرد جوانی با چشمان بسته روی تختی دراز کشیده و مرد مسنی دست خود را روی صورت او نگاه داشته است و به نظر می‌رسد او را هیپنوتیزم کرده است.

۱۹. تصویر ۱۲F ـ زن جوانی در جلو و زن مسنی عقب‌تر روسری به سر دیده می‌شود که به نظر می‌رسد ادا درمی‌آورد.

۲۰. تصویر ۱۳B ـ پسر کوچکی روی پله دم در کلبه چوبی تاریکی نشسته است.

۲۱. تصویر ۱۳G ـ دختری درحالی‌که نرده‌های کنار پله‌ها را گرفته، در حال بالا رفتن است.

۲۲. تصویر ۱۳MF ـ مردی پشت به تخت خواب ایستاده و صورت خود را با آرنج پوشانده است. پشت سر او زنی روی تخت دراز کشیده است.

۲۳. تصویر ۱۴ ـ نیم‌رخ سایه‌ای از یک مرد یا زن که در پشت پنجره‌ای روشن دیده می‌شود و بقیه تصویر کدر و سیاه است.

۲۴. تصویر ۱۵ ـ مرد لاغری با دست‌های به هم چسبیده در میان سنگ قبرها در قبرستان دیده می‌شود.

۲۵. کارت ۱۶ ـ کارت سفیدی است که تصویری روی آن دیده نمی‌شود.

۲۶. تصویر ۱۷BM ـ مرد جوان ورزشکاری که از طناب بالا می‌رود.

۲۷. تصویر ۱۷GF ـ در این تصویر پلی دیده می‌شود که بر روی آبی قرار دارد و زنی که از روی پل خم شده است و از زیر پل در قسمت‌های عقب، ساختمان‌های رفیع و انسان‌هایی کوچک دیده می‌شوند.

۲۸. تصویر ۱۸BM ـ یک مرد که به وسیله سه دست از عقب گرفته شده است.

۲۹. تصویر ۱۸GF ـ زنی است که دست‌هایش را دور گلوی زن دیگر حلقه زده و به نظر می‌رسد که او را به طرف پله‌ها می‌کشاند.

۳۰. تصویر ۱۹ ـ به نظر یک کلبه روستایی پوشیده از برف و آسمان پر از ابر یا یک کشتی در درون طوفان سهمناک.

۳۱. تصویر ۲۰ ـ زن یا مردی را که کاملاً مشخص نیست در آخر شب نشان می‌دهد که به تیر چراغ‌برق تکیه کرده است.

منبع

کرمی، ابوالفضل. راهنمای اجرا و تفسیر آزمون اندریافت موضوع. تهران: انتشارات روان‌سنجی.

دانشنامه روانشناسی مردمی

The post آزمون اندریافت موضوع یا T.A.T appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.

ارزیابی شخصیت، برای کارهای بالینی و تحقیق سودمند است. ارزیابی شخصیت همچنین به‌طور روزافزون در موقعیت‌های شغلی مورداستفاده قرار می‌گیرد. بیشتر ارزیابی‌ها، از پرسشنامه‌های کاغذ مدادی (غالباً پرسشنامه نامیده می‌شود) با پاسخ‌های چندگزینه‌ای یا مقیاس درجه‌بندی پاسخ‌ها تشکیل می‌شوند. اعتبار و پایایی ارزیابی‌های شخصیت در این باب، موضوع مهمی به شمار می‌آید.

روش‌های مبتنی بر صفات

این روش‌ها عبارت‌اند از کلیه پرسشنامه‌های شخصیتی که اعتبار خود را یا از نظریه‌هایی که آن‌ها را پدید آورده‌اند یا از پاسخ‌نامه‌های معیار که تمایز بین دو یا چند گروه را تضمین می‌کنند، به‌دست می‌آورند. به‌کارگیری پرسشنامه‌های مبتنی بر صفات، ساده است و حجم گسترده‌ای از تحقیقات وجود دارد که به تفسیر آن‌ها کمک می‌کند.

روش‌های روان پویشی

آزمون‌های فرافکن، ابزارهایی هستند که به شرکت‌کننده (آزمودنی‌ها) کمک می‌کند که با کمک یک درمان گر ماهر با گفتن داستان‌هایی در پاسخ به تصاویر مبهم یا با تفسیر شکل‌های مبهم، منبع تعارضات را کشف کند. برای تفسیر این آزمون، فنون تفسیری استاندارد وجود دارد؛ ولی کارایی این روش‌ها تا حد زیادی به درمانگر بستگی دارد.

روش‌های پدیدارشناختی

روش دسته‌بندی پرسش‌ها و روش شبکه‌ی خزانه سازه‌ها، دو ابزاری هستند که به شرکت‌کننده امکان می‌دهد تا شیوه‌ی درونی سازی تجربه‌های خود را آشکار کنند. تفسیر نتایج، موضوعی است که باید بین آزمونگر و شرکت‌کننده موردبحث قرار گیرد. روش‌های استانداردی برای تفسیر تست‌ها وجود دارد؛ ولی با توجه به طبیعت آن‌ها، تست‌ها متناسب با هر فرد تعدیل و تنظیم می‌شود.

ماهیت و هدف ارزیابی شخصیت

ارزیابی شخصیت به‌طورکلی در سه حوزه به‌کار گرفته می‌شود: کارهای بالینی، انتخاب شغل و تحقیق در زمینه‌ی خود شخصیت. همراه با انواع دیگر آزمون‌های روان‌شناختی، باید پایایی و اعتبار ابزارها و شیوه‌هایی که برای ارزیابی و سنجش شخصیت به‌کار گرفته می‌شود، قابل‌اثبات باشد. دو نوع اعتبار هستند که اهمیت فوق‌العاده‌ای دارند: ۱٫ اعتبار معیار یا تجربی؛ ۲٫ اعتبار سازه‌ای. آزمون‌هایی که برای تمایز بین دو یا چند گروه ساخته‌شده‌اند، باید اعتبار معیار داشته باشند؛ بنابراین یک روان‌شناس حرفه‌ای در گزینش کارمندان باید بر اساس آزمون‌هایی توصیه کند که نمره‌های متفاوتی برای افرادی که در شغل‌های خاصی موفق هستند در مقایسه با افرادی که در آن شغل‌های خاص ناموفق‌اند، به‌دست می‌دهند. لازم نیست هیچ اساس نظری برای انتخاب پرسش‌های چنین آزمونی وجود داشته باشد. اعتبار معیار، صرفاً مربوط به این است که چگونه آزمون به نسبت بعضی ملاک‌های بیرونی عمل می‌کند.

اعتبار سازه‌ای مربوط می‌شود به این‌که تا چه اندازه یک آزمون، ویژگی موردنظر را وصف یا ارزیابی می‌کند، و این موضوعِ بسیار ظریفی است؛ زیرا به‌طورکلی هیچ معیار خارجی و مستقلی وجود ندارد که با آن‌ها این اعتبار کنترل شود. به‌طورکلی اعتبار سازه‌ای از زیربنای نظری آزمون و از یافته‌های تحقیقی در خلال پدید آمدن آن آزمون به‌دست می‌آید. اساساً ارتباط نزدیکی بین تحقیق در زمینه‌ی شخصیت و روش‌هایی که برای ارزیابی آن به‌کار گرفته می‌شود، وجود دارد و به همان اندازه که اطلاعات ممکن است به اصلاح و تغییر یک نظریه منجر شود، احتمال دارد که آزمون را نیز تغییر دهد؛ بنابراین جای تعجب نیست که بیشتر روش‌های ارزیابی، دقیقاً به رویکردهای خاص نظری وابسته‌اند.

روش‌های مبتنی بر صفات

یکی از نمونه‌های خوب مبتنی بر ملاک برای ارزیابی شخصیت، پرسشنامه شخصیتی چندوجهی مینه سوتا (MMPI) است. مقیاس‌های این پرسشنامه به‌صورت تجربی و به‌وسیله‌ی پانصد و پنجاه گزینه کلیدی برای هشت نوع تشخیص روان‌پزشکی با استفاده از گروه‌های بالینی و گروه‌های کنترل بهنجار طراحی شده است. دو مقیاس اضافی (مردانگی – زنانگی و برون‌گرایی – درون‌گرایی) بعداً اضافه شدند و برای گروه بهنجار نمره‌گذاری شدند. این پرسشنامه سه مقیاس نیز برای کنترل صداقت دائم آزمودنی در تکمیل پرسشنامه را در بردارد (جدول ۱).

جدول ۱ – مقیاس MMPI

آزمون MMPI در هرکدام از مقیاس‌ها نمره‌ای را به‌دست می‌دهد و این نمره‌ها به‌صورت یک نیمرخ شخصیتی نشان داده می‌شوند. پرسشنامه‌ی (MMPI) به‌طور گسترده در تحقیق روی افراد بهنجار و نیز جمعیت‌های بالینی (بیماران) به‌کار گرفته‌شده و اخیراً مورد تجدیدنظر اساسی قرارگرفته و مقیاس‌های جدیدی نیز به آن اضافه‌شده است.

پرسشنامه‌ی شخصیت آیزنگ شاخص‌هایی از روان رنجوری (N)، برون‌گرایی (E)، درون‌گرایی و روان‌پریشی (P) را ارائه می‌دهد. این آزمون همچنین شامل نمره‌ای است که دروغ‌گویی (L) را می‌سنجد. این آزمون و آزمون‌های پیشین، یعنی پرسشنامه شخصیتی مادزلی و پرسشنامه‌ی شخصیتی آیزنگ، در تحقیقات شخصیتی و کار بالینی به‌طور گسترده مورداستفاده قرارگرفته‌اند.
فهرست عوامل پرسشنامه‌ی شخصیت NEO بر مبنای نظریه پنج عاملی که هر یک از عوامل اولیه به شش جنبه یا بیشتر متمایز شده، تدوین‌شده است. مقیاس‌های به‌دست‌آمده،‌ پایایی خوبی دارد و اعتبار یا روایی آن‌ها با همبستگی بالایی با دیگر پرسشنامه‌ها بر اساس روش تحلیل عاملی نشان داده‌شده است.

روش‌های روان پویشی

روش‌های روان پویشی، بر اصل فرافکنی مبتنی هستند. ماده‌ی آزمون در این روش‌ها عمداً مبهم و گنگ است، و آزمودنی‌ها باید از تجربه‌های شخصی خود در ارائه‌ی پاسخ‌هایشان کمک بگیرند تا بدین ترتیب اطلاعاتی را به درمانگر بدهند؛ در غیر این صورت چنین اطلاعاتی قابل‌دسترس نیستند.

آزمون تشخیص روانی رورشاخ و آزمون اندر یافت موضوع (تی، اِ، تی) دوتا از معروف‌ترین آزمون‌های فرافکن هستند. آزمون رور شاخ از ده شکل متقارن دو سویه شبیه لکه‌های جوهر تشکیل‌شده است؛ به همین دلیل به این نام مشهورند. در این آزمون از پاسخ‌دهنده خواسته می‌شود که آنچه در آن شکل‌ها می‌بیند یا آنچه لکه‌ها نشانگر آن است، گزارش دهد. روش‌های نمره‌گذاری پیچیده و مفصلی برای این آزمون وجود دارد؛ ولی پاسخ‌ها غالباً بر اساس محتوای آن‌ها مورد قضاوت قرار می‌گیرد که البته این بسیار ذهن‌گرایانه است. علی‌رغم این‌که آزمون رور شاخ تحقیقات زیادی را سبب شده؛ باوجوداین پایایی و اعتبار آن پایین است. روش لکه‌های جوهر هولتزمان محرک‌هایی شبیه تست رور شاخ را به‌کار می‌گیرد؛ ولی این آزمون شبیه یک پرسشنامه‌ی شخصیت ساخته و استاندارد شده است و پایایی خوبی دارد، هرچند ولی اعتبار آن هنوز موضوع موردبررسی و تحقیق است.

آزمون اندر یافت موضوع (تی. اِ. تی) از تصاویر سیاه‌وسفید افراد در موقعیت‌های مبهم استفاده می‌کند. در این آزمون از آزمودنی خواسته می‌شود که داستانی کامل متناسب با سن و جنس خود، در مورد هر یک از آن تصاویر بگوید. روان‌درمانگر باتجربه می‌تواند از این داستان‌ها اطلاعاتی درباره‌ی هیجانات غالب و فشارهایی که در زندگی آزمودنی وجود دارد، به‌دست آورد. تفسیر نتایج این آزمون نیز، مانند آزمون رور شاخ خیلی ذهنی‌گرایانه، است؛ ولی روش‌های نمره‌گذاری منظم و هنجاریابی شده‌ای وجود دارند. در این زمینه انواعی از آزمون‌ها برای کودکان و سالمندان و گروه‌های اقلیت قومی وجود دارد.

روش‌های پدیدارشناختی

روش‌های ارزیابی که مواد یا مؤلفه‌های استاندارد را به‌کار می‌گیرد، با رویکرد پدیدارشناختی مخالف است. رایج‌ترین ابزاری که در روش‌های پدیدارشناختی استفاده می‌شود، مصاحبه است. باوجوداین، روش پرسش‌های دسته‌بندی‌شده و روش شبکه خزانه سازه، هر دو به‌عنوان ابزارهای سازمان‌یافته‌ی تحقیق مورداستفاده قرار می‌گیرند. ازآنجایی‌که مواد اصلی در هر مورد از افرادی به‌دست‌آمده‌اند، هرکدام از این روش‌ها (یعنی دسته‌بندی پرسش‌ها و روش شبکه‌ی خزانه‌ی سازه) در اصل متفاوت‌اند و هیچ بحثی درباره مقایسه فرد با مجموعه هنجارها در آن‌ها وجود ندارد. ولی درعین‌حال، امکان تکرار هر یک از این روش‌ها با به‌کارگیری همان مواد با همان فرد به‌منظور بازبینی پیشرفت مداخله‌ی درمانی وجود دارد.

منبع

کریستنسن، یان و هاگ واگنر و سباستین هالیدی؛ (۱۳۸۵)، روان شناسی عمومی، گروه مترجمان، قم، مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمه الله)، چاپ اول.

راسخون

The post روش‌های ارزیابی شخصیت appeared first on مجله تخصصی روانشناسی بهداشت روان.